VOV4.K’ho – Sền gròi dong kờl, tam gơl pa mờ bơtàu tơnguh rài kis phan bơna mờ nùs nhơm ai ală cau ling sồt să, cau ling chơ\t màng, Mè Việt Nam khin cha jak chài, ală cau geh màng mờ dà lơgar in là broă lơh dờng màng ngan, ờ mìng dong ală cau geh sră dong kờl bơh dà lơgar, cau geh màng mờ dà lơgar geh rài kis niam rlau mờ gam dong ală rơnàng làng bol gi\t kah uă bơhiàn hùc dà kah tô dà bơh jơi bơtiàn he dê. Nùs nhơm kah rơngal wơl jrô ơnàng ngan hơ\ neh mờ gam geh ală anih lơh broă, mpồl cau bal mờ làng bol càr Daklak lơh tơngo\ bơh ală broă lơh geh kuơ ngan ngồn:

Sơlơ mờr tus ală ngai lồi nhai 7, mờr tus ngai tơngkah 69 nam Ngai cau ling sồt să, cau ling chơ\t màng, hìu bơh Mè Việt Nam khin cha jak chài Tô Thị Chiểu dê, 86 sơnam, kis tàm [òn 1, sơnah [òn Tân Hoà, [òn dờng Buôn Ma Thuột sơlơ bềng tai jơnau `o\ nhơl mờ bơta chờ hờp, tài bơh geh uă ngan mpồl cau lòt còp, pơndờm pơnđiang, bơh cau bơh mpồl đơng lam Đảng, mờ gơnoar atbồ dê tus dì ală mpồl cau tàm [òn lơgar. Tam lơh neh lơh chơ\t te\ 2 nă cau pròc mhàm kờn gơboh ngan bơh Mè dê, mơya tu\ do, bơta sền gròi dong kờl jơh bal bè phan bơna mờ nùs nhơm bơh ală anih lơh broă, mpồl cau, [òn lơgar, oh kòn kòn sau tàm hìu bơnhă dê, den tàng mè Chiểu kung gơlơh sền go\ iang nùs sơl. Mè pà gi\t: “Ală anih lơh broă sùm dong kờl lòt còp rwàng sùm, mờ geh tu\ den kung pà uă sơl phan bơna”.

Tu\ do, tàm ù tiah càr Daklak geh mờr 50 rbô nă cau geh màng mờ dà lơgar, “Hùc dà kah tô dà”, ală nam do, Mpồl Đảng, gơnoar atbồ mờ làng bol càr Daklak neh hòi jà tă pơgồp geh uă ngan priă jền ngui tàm broă lơh kis gi\t jơnau gi\t adat kah rơngal wơl ală cau neh geh màng mờ dà lơgar; lam lơh sùm ală dơ\ lòt còp, pà phan ai ală cau geh sră dong kờl bơh dà lơgar in, ngan là tàm ală ngai tơngkah ngai Cau ling sồt să cau ling chơ\t màng 27/7, Ngai crơng gơs mpồl ling klàng làng bol Việt Nam 22/12, Sa Tềp bơhiàn lơgar he dê…Bơh priă jền ai bơh kes priă “Kis gi\t jơnau gi\t adat”, tàm tơngai bơh nam 2011- 2015, càr Daklak neh dong kờl lơh pa 939 nơm hìu bơta nđàc, jàu pà rlau 1 rbô pang sră tềm pềr priă, dong kờl ală cau là cau ling sồt să, hìu bơnhă cau ling chơ\t màng, hìu bơnhă geh màng mờ dà lơgar.

Tàm sơm băt tê bal tơrgùm bal pràn sền gròi dong kờl mờ tơngo\ kơnòl bơh làng bol [òn lơgar dê gơ wèt tus mờ ală hìu bơnhă geh màng mờ dà lơgar, ală anih lơh broă, mpồl cau, mpồl lơh sa kă bro neh dờp ròng siam sền gàr 53 nă Mè Việt Nam khin cha jak chài. Di tàm dơ\ tơngkah ngai 27/7 nam do, ală ntum, sơnah [òn, ală anih lơh broă mờ ală mpồl cau tàm càr Daklak gam geh uă broă lơh geh kuơ ngan, tơngo\ bơta sền gròi, dong kờl ai hìu bơnhă geh sră dong kờl bơh dà lơgar in. Ồng Trần Tuấn Anh, Kuang atbồ Mpồl ala mat cau lơh broă càr Daklak, pà gi\t: “Tàm nhai 7 do, geh ngai 27/7 là ngai cau ling sồt să cau ling chơ\t màng, broă lơh hùc dà kah tô dà, kis gi\t jơnau gi\t adat den ală kơnă mpồl ala mat cau lơh broă geh broă rơndăp lơh lòt còp, hòi jà cau tàm mpồl lòt pơs wàs, lơh bơka niam wơl [làng tơ\p [ồc cau ling chơ\t màng, lòt còp ală Mè Việt Nam khin cha jak chài, ală cau ling sồt să, cau ling kòp tê jê să, ală cau geh màng mờ dà lơgar. Do là bơta tam pà bal, lơh bal mờ kung đơs tus bơta kah rơngal wơl bơh rơnàng oh kòn kòn sau dê là ală cau geh ơm tàm rài kis ring lơngai, tus mờ ală cau neh tă pơgồp ntìng mhàm puăc să bơh he dê ai bơta gam sùm bơh jơi bơtiàn dê in”.

Ală broă lơh kis gi\t jơnau gi\t adat geh lơh sùm uă nam do, neh ngai sơlơ lơh kah sùm bơhiàn “hùc dà kah tô dà” bơh ală rơnàng làng bol dê. Kuơmàng gơ wèt mờ rơnàng kơnòm să, broă ală cau khin cha jak chài, cau ling chơ\t màng, cau ling sồt să neh phi să jan he dê tài bơh Dà lơgar; ală rơnàng cau bèp, cau ồng neh geh uă tă pơgồp dà kơlhề ai bơta lơngăp lơngai- khat gơboh is bơh jơi bơtiàn dê, neh gơ gơs là ală krơh niam àng sơndah lam lài nàng tơl nă cau in đòm jat. Bi Y Nhuân Buôn Yă, Kuang atbồ đơng lam Mpồl ơruh pơnu càr Daklak, pà gi\t bè bơta rơcang ai Ngai cau ling sồt să cau ling chơ\t màng 27/7 nam do in bơh rơnàng kơnòm să gùt càr Daklak dê bè do: “Ngai cau ling sồt să cau ling chơ\t màng do, ală kơnă mpồl ơruh pơnu tàm càr dùl ròt bal bơyai lơh dơ\ chu jrềng kah rơngal tàm mang ngai 26/7 tàm jơh ală [làng tơ\p [ồc cau ling chơ\t màng tàm càr. Bal mờ hơ\ là lòt còp mờ pà phan ai hìu bơnhă geh sră dong kờl bơh dà lơgar in, dờp lơh mờ dong kờl ngai lơh broă ai ală hìu bơnhă cau ling sồt să in. Bơh hơ\, pơn jat tai bơto tơngkah ală rơnàng kơnòm să in bè nùs nhơm kờn gơboh dà lơgar, nùs nhơm geh kơnòl mờ [òn lơgar mờ dà lơgar”.

Ồng Nguyễn Văn Đàn, Kuang jat jơng atbồ Gah Lơh broă cau ling sồt să mờ mpồl bơtiàn càr Daklak, pà gi\t: uă nam do, broă lơh sền gròi dong kờl ai ală cau geh sră dong kờl bơh dà lơgar, cau geh màng mờ dà lơgar in geh lơh niam tài bơh càr sền là dùl tàm ală kơnòl broă gùng dră bal dờng màng ngan. Bơdìh mờ broă mu\t lơh wil tơl, di tu\ ală bơta dong kờl jat jơnau sồr bơh Đảng mờ Dà lơgar dê, mờng chài bơh càr Daklak dê là hòi jà tă pơgồp uă priă jền bơh làng bol [òn lơgar nàng sơm băt tê bal sền gròi, dong kờl, lơh tơrmù [à bơta jê sồt muăt jrùm, bơtơl dùl bơnah lơi ală bơta hoàc hươr roh rui ai ală hìu bơnhă geh màng mờ dà lơgar in. Ồng Đàn, yal bè do: “Bơta mờng chài ai geh bơh broă lơh do, jat bol a` den lài jơh là bơta đơng lam, ală kơnă, ală gah lơh broă neh pơgồp bal mu\t lơh niam. Tài bơh bol a` đơs là, lơh broă do den anih lơh broă Gah Lơh broă cau ling sồt să mờ mpồl bơtiàn càr Daklak là anih dong broă, ờ go\ di là anih lơh broă dùl lơm gời nàng lơh broă do ờ. Den tàng ală kơnă, ală gah lơh broă mờ ală mpồl cau bơh mpồl ala mat cau lơh broă, mpồl ơruh pơnu, mpồl cau ùr, tus dì ală [òn lơgar ndrờm geh kơnòl lơh bal, dong bal, mu\t lơh niam broă dong kờl cau geh màng mờ dà lơgar tàm càr, sền hơ\ là dùl bơta kah rơngal wơl ală cau neh phi să”.

Kah rơngal wơl, kis gi\t jơnau gi\t adat, hùc dà kah tô dà là nùs nhơm, mờ là kơnòl bơh jơh bal làng bol [òn lơgar mờ jơh bal gùt lơgar dê, nàng rài kis nùs nhơm mờ phan bơna bơh cau geh màng mờ dà lơgar dê geh wil tơl rlau, chờ hờp rlau. Mpồl Đảng, gơnoar atbồ mờ làng bol càr Daklak neh mờ gam mu\t lơh niam broă lơh do, pơgồp bơnah lơh niam bơhiàn niam bơne\ ngan bơh jơi bơtiàn he dê, lơh kơ\ jăp bơta pin dờn tàm gùng dà broă lơh bơh Đảng mờ Dà lơgar dê, dong kơ\ kơl jăp bơta lơngăp lơngai, gùng dră bal, bơtàu tơnguh lơh sa, sền gàr niam lơngăp lơngai tơl ngui tơl sa rài kis làng bol [òn lơgar in.

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến