VOV4.K’ho – Ngài mờ tàm gùl [òn drà Plei Kần, kơnhoàl Ngọc Hồi, ]àr Kon Tum mờr 20 kơi sồ, Bờ Y là kơnhoàl ù tiah tàm sơne\ pe nhàr lơgar, rềp bal mờ 3 lơgar Việt Nam, Lào, Campuchia, là tiah geh jrong nhàr lơgar bơh pe lơgar dê tiơng pơnrơ ngan mờ geh gi\t tus là tiah iar nrao jơh bal pe lơgar ndrờm kơno lơm. Bờ Y gam tam gơl pah ngai, lơh gơs bơta kis wơl tàm kơnhoàl ù tiah ro kơ`ra` tiah sơne\ pe nhàr lơgar bơh 3 lơgar Việt Nam, Lào mờ Campuchia.

Tàm ală nam nhai tam lơh, kơnhoàl ù tiah Bờ Y là tiah ko\ng uă ngan ală dơ\ đùh bồm dờng ]ui r]ai ngan mờ ngan tàm tu\ tơngai hơ\ neh àng gơ]rà ngan nùs nhơm kờ` gơboh dà lơgar khin cha jak chài bơh làng bol ală kòn ]au ơm kis jo\ rài tàm tiah do dê. Nam nhai lòt gan mơya nùs nhơm ka] màng hơ\ kung gam sùm bè ờs tàm nùs nhơm làng bol ală kòn ]au gam ơm kis tàm kơnhoàl ù tiah Bờ Y tu\ do đơs bal. Ồng Thao Oong ơm tàm [òn Tà Ka, ntum Bờ Y, kơnhoàl Ngọc Hồi, ]àr Kon Tum, kah wơl bè do: “Bè nùs nhơm ka] màng tàm do là mìng lòt jăt ka] màng lơm, dùl sơlòng phe tam pà gơs bàr pe bơnah. Lài do ơruh pơnu bơh 18 sơnam rlau hơđang ờ ]au lơi mờ ơm tàm hìu ờ, ndrờm lòt jơh tus tàm tiah tam lơh nàng tam lơh, ndrờm lòt jăt Đảng, jăt ka] màng”.

Bơh nam 1992, jăt jơnau sồr bơ\t bơtàu tiah lơh sa pa, uă ]au kòn ]au tàm tiah đah tô dà lơgar neh tus ơm kis tàm ù tiah do. Tus tu\ do, ntum Bờ Y neh geh 17 jơi bơtiàn kòn ]au ơm kis bal. Làng bol tàm tiah do uă ngan kis kơnờm mờ broă lơh sươn mìr. Bulah ù tiah tàm tiah nhàr lơgar ro kơ`ra` ngan, mơya bơh bồ tơngoh mờ nùs nhơm lơh ngan, làng bol neh rò jơh ù tiah lời gời, tam jơh ală phan tam tàm ù tiah dòr bơnơm làc mờ ală tờm chi tam geh khà priă jơnhoa, ]èng wơl rài kis ngăp lơngai chờ hờp. Ồng Quách Tống Kỵ ơm tàm [òn Đak Phong, ntum Bờ Y, kơnhoàl Ngọc Hồi, pà gi\t: “Bơh nhai 4 nam 1992, mu\t tàm do ơm kis den kis tàm kơnhoàl ù tiah do là brê bơnơm klăp klê ngan. Geh bơta sền gròi bơh Đảng, gơnuar atbồ, bơh ]àr, bơh kơnhoàl dê, tus ntum Bờ Y dong làng bol ơm kis bal mờ làng bol kòn ]au bơh yau tàm tiah do. Tus tàm do den làng bol kơ\ kơl jăp ngan, tàm pơrlòng lơh sa, ngan là tam kau su, kơphê, ai phan tam lơyah ngai ròng phan tam jo\ ngai, pơnyơu bè tam bùm blàng. Gơ wèt mờ rài kis den pal đơs là kung tơl ngui tơl sa đau”.

17 jơi bơtiàn kòn ]au ơm kis bal, tơl jơi bơtiàn geh rài kis chài rơgơi is bơh he dê, ngan bơh jơnau do neh lơh tus rài kis chaì rơgơi tàm tiah do li la ngan. Lòt gan tu\ tơngai bòl glar kal ke, Bờ Y ờ gam tai là kơnhoàl ù tiah ro kơ`ra` ờ geh ]au ơm tai ờ, rài kis pa neh geh, lơh gơs dùl kơnhoàl ù tiah pa, bềng bơta pràn jak kơ\p kơnờm bơtàu tơnguh. Ntum Bờ Y tu\ do geh uă ]au gi\t tài bơh tàm tiah do geh tiah lơh sa dunia Bờ Y là tiah lòt rê kă bro dờng màng ngan bơh 3 lơgar Việt Nam, Lào mờ Campuchia dê, là tiah dờng màng tàm broă lơh tàm tơrbo\ bal bơtàu tơnguh đah ală lơgar Asean mờ tiah dềt dà dờng Mekong. Ală dà lơgar tàm tiah do, tàm hơ\ geh: Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan neh mờ gam lơh uă gùng lòt nàng gơtùi lòt rê bal đah ală tiah lơh sa dờng màng bơh ală lơgar dê gan mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y.

Mờ ù tiah dờng màng ngan, uă nam do, Tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y neh geh bơ]ri mờr 1400 tơmàn priă nàng lơh ală phan bơna pal geh, tu\ do gam rơndăp ù tiah rề ơnàng mờr bè jơh ală kơnhoàl Ngọc Hồi mờ bă ù ơnàng tus mờr 70 rbô 400 lồ.

Ngan bơh bơ]ri priă bơ\t bơtàu Tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y neh lơh geh bơnàng jă nàng kơnhoàl ù tiah nhàr lơgar Bờ Y bơtàu tơnguh loh làng. Ồng Lê Hải Minh, ơm tàm bòn Đak Răng, kơ nhoàl Ngọc Hồi, đơs: “Tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar dunia Bờ Y tàm tơngai lài neh pơgồp bơnah kuơmàng tàm bơta bơtàu tơnguh bơh kơnhoàl Ngọc Hồi dê đơs bal mờ ntum Bờ Y dê đơs is. Mùl màl là tàm làng bol he geh bơta tam gơl, hìu đam, gùng lòt, ồs đèng, hìu bơsram, bơtơ\t rbòng dà, mờ neh lơh ală broă lơh dờng. Bè bơto pơlam lơh sa bơh làng bol dê geh bơta gơ tam gơl là neh gi\t geh bơta jak chài pa tàm broă lơh sa mờ lơh sa geh ]ồng nha ngan rlau mờ ală tờm chi tam jo\ nam bè kau su, kơphê”.

Ồng Nguyễn Duy Cường kuang atbồ Anih duh broă làng bol ntum Bờ Y, kơnhoàl Ngọc Hồi, pà gi\t: “Tàm ală nam do, ală kòn ]au bơtàu tơnguh bal lơh sa, tus tu\ do bè bơ\t bơtàu rài kis chài rơgơi tàm [òn lơgar neh lơh geh bơh 6 tus 8 [òn ơm kis geh dờp sền là [òn ơm ksí nga] ngar jak chài mờ 75% hìu bơnhă nga] ngar jak chài tàm ù tiah gùt ntum. Bơh broă lơh rài kis [òn lơgar, làng bol neh tam kla] bal mờ tơrgùm mu\t lơh broă lơh dà lơgar bơ\t bơtàu [òn lơgar pa, tus tu\ do neh geh 14 tàm 19 khà bè bơ\t bơtàu [òn lơgar pa. Jăt jơnau đơs bal, den sền tus nam 2015, digơlan ntum geh lơh jơh ală khà bơ\t bơtàu [òn lơgar pa tàm nam do”.

Tu\ do, broă lơh kă bro tàm tiah mpồng nhàr lơgar geh lơh duh hồl ngan, kă bro gan ù tiah nhàr lơgar bơh làng bol tàm tiah nhàr lơgar dê rềp bal gam bơtàu tơnguh mhar ngan. Ngan tài bơh tiah do hơ pơrgon geh gơ gơs là dùl tiah pơnrơ ngan tàm broă gơhòi bơ]ri priă mờ là tiah tàm tơrbo\ bal gùng lòt rê kă bro phan bơna đah Việt Nam mờ gơ\p bơyô dunia mờ Bờ Y neh, gam mờ geh gơ gơs là tiah tus kờ` ngan bơh na] nhơl chờ dê”.

                                              }au mblàng Lơ Mu K’ Yến