VOV4.K’ho – Tài chài git wă làng bol dê ờ hềt niam, uă [òn làng bol ơm kis rah rài, broă lơh sa ờ bơtàu tơnguh, gùng lòt kal ke, den tàng broă lơh sa tàm Tây Nguyên kung ờ hềt lik bơh bơta lơỳai tam gơl, priă lơh geh tàm 1 nă cau là 947 đôlar Mỹ, lơyah rlau mờ khà kờp bal 1 rbô 252 đôlar Mỹ bơh gùt lơgar dê. Bơta pal đơs là gơ hòi bơcri priă tơn bơh lơgar ndai bơh gùt tiah do dê ndrờm bè ờ geh, mìng geh 0,62% khà FDI bơh gùt lơgar dê.
“Bơcri bơtàu tơnguh Tây Nguyên: Tam gơl bơh lơi” đơs tus ờ uă bơta pal tam gơl nàng gơ hòi bơcri priă cèng wơl cồng nha lơh sa mpồl bơtiàn tàm tiah do:
10 nam lài, càr Kontum chờ hờp mờ ală rơndap broă dờng bè hìu mai\ lơh bòk sră tàm kơn hoàl Đak Tô, tiah lơh sa mpồng nhàr lơgar Bờ Y, kuơ màng là dùl ròt ală rơndap broă dờng tàm Măng Đen, kơnhoàl Kon Plong. Măng Đen geh pơn yơu là Dà Làc dơ\ 2 tàm tiah đah tô Tây Nguyên. Tiah do geh là tiah ơm rlô să, tiah tam biap, ròng ka dà mrềt, anih tờm pơlam tàp pràn să jan dà lơgar… Càr neh hòi jà bơcri priă mờ broă pà ù ờ sa priă nàng ală cau bơcri priă in lơh hìu nac, hìu tac phan `ô sa, kuơ\ gơlăng… Dùl ròt ală rơndap broă mờ priă bơcri gơguh tus uă rbô tơmàn priă geh rơndap lài. Mùl màl neh geh 91 rơndap broă geh cih mat, tàm hơ\ geh 188 tiah kuơ\ gơlăng geh lơh tàm ală brê nho gùt nam trồ tiah sùh ìo. Tus tu\ do, rlau 10 nam, ờ uă hìu nhă, hìu kuơ\ gơlang neh lơh gơs, mơya uă ngan kung gam ờ hềt geh lơh jơh. Ồng Lê Đức Tin, Phó Chủ tịch UBND kơnhoàl Kon Plong pà git: “Bơh nam 2007, nam 2009, khi tus ndo mut lơh den gơbàn tung lơtang lơh sa den tàng ală mpồl lơh sa kă bro gơtìp kal ke bè priă jền. Den tàng, tus tu\ do, ờ uă hìu kuơ\ gơlăng ờ hềt geh lơh jơh. Tàm 2 nam pa do, càr dong kờl uă ngan kơn hoàl in mờ neh geh ală dơ\ lơh broă mờ ală cau tờm rơndap broă lơh hìu kuơ\ gơlang do, den khi kung neh pơnjat tai lơh nàng lơh sir ală rơndap broă.”
Kơnhoàl Kon Plong mìng geh 26 rbô nă cau. Kon Plong là 1 tàm 60 kơnhoàl r[ah ngan rlau jơh gùt lơgar, khà hìu nhă r[ah gơguh tus 47,8%. Chài git wă làng bol dê ờ uă, broă lơh sa mìng là lơh gơlik is nàng drơng is. Tă dia kơnhoàl dê pah nam ờ hềt tus 90 tơmàn priă sơl. Bơta pràn tàm dơlam is ờ hềt dờng, phan bơna, ngan là gùng lòt gam kal ke ir. Bơta do lơh uă cau bơcri priă neh tus mờ Măng Đen, mơya pal sang lời tu\ ờ hềt lơh jơh. Măng Đen kung gam kơp kơnờm, hòi jà ală cau bơcri priă. Mơya 10 nam, 20 nam tai ală tiah bơto bơtê, pơlam tàp pràn să jan dà lơgar, [làng rơndeh par, casino… geh rơndap lài tàm Măng Đen ngan là kung gam gơ ơm tàm bơta bơceh, tài ờ di mờ bơta geh ngan.
Dùl tàm ală bơta tờm bè bơtàu tơnguh lơh sa tàm Tây Nguyên hơ\ là bơta pràn nhơl chờ. Jat ồng Đặng Quốc Chính, Chủ tịch Hội đồng quản trị Kong ti du lịch Lâm Đồng den nhơl chờ tàm tiah do ờ hềt rơndap niam, bơtàu tơnguh rah rài, den tàng ngai sơlơ ờ geh cồng nha. Bơta pal kơlôi tai là broă mut ngui nhơl chờ jat broă đòm jat den tàng bơta niam chài Tây Nguyên dê ngai sơlơ gơtìp roh hui\, ờ gam gơ kờ` tai tus mờ nac nhơl chờ. Ồng Chính đơs: “Sền gròi bè lơi nàng tơngume niam chài ờ di mờ bơta chài rơgơi bơhìan yau [òn lơgar dê ờ huan mut tàm [òn lơgar mờ lồi dut lơh gơbàn roh hui\ bơta niam chài. Geh ală mpồl kòn cau ơm kis bơh jo\ ngan, tu\ ală cau lam nhơl chờ tus sền hơ\ là phan bơna nhơl chờ làh ờ den khi đơs là, tàm do khi kis ờ geh điện thoại mờ ờ geh đèng. Dan ală bi ba` cèng ală bơta hơ\ tus tàm do. Dilah cèng điện thoại, cèng đèng tus den bơta niam chài bơh bòn hơ\ dê geh tam gơl. Tàm gơnoar sền gròi niam bơh dà lơgar dê bè bơta dờng ơnàng den bol he ờ kơryan nac, mơya pal geh broă lơh nàng sền gròi mờ sền gàr ală [òn.”
Bơta kuơ màng nàng hòi jà ală cau bơcri priă tus mờ Tây Nguyên hơ\ là ală tiah pal tam gơl sră nggal hành chính. Bulah neh geh ală tam gơl niam pơn drờm mờ lài hơ\, mơya kung gam ờ hềt gơtùi srơng jat jơnau kờ` tu\ do, tài kung gam gơlik geh bơta pơ hề pơ hà, lơh kal ke halà lơyaì tàm broă pơgồp bal bơsong ală cau bơcri priă mờ mpồl lơh sa kă bro in. Ồng Hồ Phước Thành, kuang atbồ Sở Kế hoạc Đầu tư càr Gialai đơs: “Càr tơrgùm tàm broă tam gơl sră nggal hành chính, kờp sền jơh ală sră nggal lơi ờ dipal nàng sang lời, mờ ai tơlik broă lơh bè lơi gơ in balhiă, [uơn ngan rlau jơh ai cau bơcri priă in. Càr crơng gơs hội đồng hòi jà bơcri priă bơh Chủ tịch UBND càr lơh kuang atbồ hội đồng nàng tơrgùm tàm broă sền sơwì, ki\ rơndap broă mờ dong cau bơcri priă mut lơh rơndap broă dùl bă mhar ngan rlau jơh mờ geh cồng nha ngan rlau jơh.”
Ai do là jơnau đơs bơh ồng Nguyễn Văn Yên, Phó Chủ tịch UBND càr Lâm Đồng dê: “Lài ngan là broă git ală kal ke mpồl lơh sa kă bro dê nàng dong kờl jat Nghị quyết sồ 35 bơh Chính phủ dê, den geh mblàng mờ lơh ringbal bơh càr tus kơnhoàl, xã. Dơ\ 2 là đal git ală kal ke bơh mpồl lơh sa kă bro dê tàm tah cah kung bè dong kờl ală mpồl lơh sa kă bro in. Dơ\ 3 là ai tơl bơta [uơn mờ mut lơh ală broă lơh dong kờl. Bol a` gam lơh ngan mut lơh 3 tơngume do. Bal mờ hơ\, bol a` geh bơsong khà geh dờp ù tiah mờ broă lơh tam gơl sră nggal hành chính, kờp sền wơl jơh ală bă ù bơh càr dê, ai tơl bơta [uơn nàng dong kờl mpồl lơh sa kă bro in. Dilah bè tàm gơnoar broă bơh kuang đơng lam bồ càr dê den kuang đơng lam bồ càr geh bơsong mpồl lơh sa kă bro in. Bol a` kơp kờ` là ală jơnau đơng lam bơh kuang bàng càr dê tàm tơngai tus den gơ geh dong mpồl lơh sa kă bro bơtàu tơnguh”.
Tàm pơrjum hòi jà bơcri priă tàm Tây Nguyên pa geh lơh tàm [òn dờng Buôn Ma Thuột, càr Daklak, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc neh yal kuang đơng lam bồ ală càr Tây Nguyên in 8 bơta kuơ màng mờ ală càr do pal sền gròi mut lơh nàng hòi jà bơcri priă ngai sơlơ geh cồng nha. Thủ tướng đơs tờm: “Bè bơta kă bro, a` dan đơs là, do là bơta kuơ màng mờ ală càr pal sền gròi nàng lam broă bơcri priă tiah do in geh bơta tam gơl dùl bă niam rlau. Tài bơta bơcri priă kă bro tàm ală càr Tây Nguyên sền bal den ờ hềt niam, ală khà tàm pơr lòng pràn jak PCI gam ờ pràn. Ù tiah gam ơnàng mơya broă geh dờp ù tiah den kal ke, bơta loh làng song dơpă ờ hềt uă, priă jền, tu\ jiơ ờ ngan ngồn gam uă, ală chính sách dong kờl lơh sa kă bro ờ hềt niam. Den tàng pal geh broă lơh tam gơl broă bơcri priă kă bro tàm càr he dê niam rlau, geh broă lơh hòi jà pràn kơldang, loh làng rlau nàng hòi jà bơcri priă bơtàu tơnguh.”
Bơsong ală bơta kal ke, ai geh bơta [uơn nàng hòi jà ală cau bơcri priă là bơta gam geh gơnoar atbồ ală càr Tây Nguyên sền gròi. Tây Nguyêm gam hời rơ hời brồ guh nàng lik bơh bơta lơyaì bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn, tơmù bơta tam cah ngài mờ 5 tiah lơh sa ndai tàm gùt lơgar.
Cau cih mờ yal tơnggit K’Duẩn
Viết bình luận