VOV4.K’ho-Tiah Tây Nguyên, tàm hơ\ geh 5 càr: Kontum, Gialai, Daklak, Daknông mờ Lâm Đồng. Tây Nguyên geh ù tiah nđiơm gơs ngan, trồ tiah niam nàng bơtàu tơnguh rài lơh broă sa sươn sre uă, lơh geh wơl cồng nha lơh sa uă; tàm do geh ală ù tiah nhơl chờ tiơng pơnrơ ngan, mờ rài kis niam chài uă ngan bơh ală kòn cau dê neh mờ gam gơhòi gơ jà năc lòt nhơl tus bơh ală tiah rềp tiah ngài…Bơta pràn jak bơh Tây Nguyên dê là dờng ngan, mơya ờ hềt geh ngui geh cồng nha, den tàng kung gam sơl là tiah ờ huan pơnrơ bè bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn pơndrờm mờ 6 tiah ndai tàm gùt lơgar.

Ală ngai bồ nhai 5 nam 2017 do, bơta chờ hờp dờng gơ tus mờ công nhân cau lơh broă kung bè gi\t nđờ rbô nă cau tam tờm actiso tàm Dà Làc, càr Lâm Đồng dê. Hơ\ là Công ty Cổ phần dược phẩm Lâm Đồng (Ladophar) là 1 tàm 3 mpồl lơh sa kă bro jak ngan tàm gùt lơgar geh khà jờng Bơta niam dunia châu Á- Thái Bình Dương. Do là khà jờng tiơng pơnrơ ngan gơ wèt tus mờ khat dùl mpồl lơh sa kă bro lơi, bơh Mpồl Bơta niam châu Á- Thái Bình Dương sền sơ wì, sac rwah mờ jàu pà.

Ladophar kơnờm tam actiso, dùl tờm chi tam pơnrơ ngan bơh Dà Làc dê nàng lơh gơs phan ngui tăc mờ ală công ty lơh sơnơm tàm lơgar mờ dunia in. Mờ kung bơh actiso, Ladophar lơh gơlik dùl ròt bơta phan bơna pơnrơ is ngan, bè: cao ranh, cao dà, cê, kèo…Phan bơna bơh Ladophar dê lơh gơlik ờ mìng geh uă cau tàm lơgar pin dờn mờ ngui lơm gời ờ, mờ neh gơrề, lơh niam nùs bàr pe drà kă bro tàm dunia. Priă lơh geh bơh Ladophar dê sùm gơguh tai, mờ geh ờ gơ ơm wơl tàm khà 600 tơmàn dùl nam bè tu\ do ờ. Jơnau pal đơs ngan rlau tai là kơnờm Ladophar mờ gi\t nđờ rbô hìu làng bol tam actiso tàm Dà Làc geh tai priă jền uă mờ geh sùm. Phan bơna actiso neh geh hơ pơrgon blơi jơh bơh bồ kàl tơn, ờ gam kơlôi rơcang ngòt tai pah tu\ mu\t tàm kàl tơnhàu gơtìp cau kă phan bơcăp khà priă.

Mò Phạm Thị Xuân Hương, Kuang atbồ dờng Công ty Cổ phần dược phẩm Lâm Đồng (Ladophar) pà gi\t: Công ty neh bơcri rlau 100 tơmàn priă nàng lơh hìu măy bal mờ công nghệ pa ngan, geh tơl khà lơh gơlik sơnơm jat jơnau bơto sồr bơh Mpồl lơh sơnơm dunia (WHO) dê. Ờ mìng sền dờng màng bơcri priă blơi măy mok lơh broă pa, Ladophar gam sền dờng màng tai tàm broă bơto mpồl kuang bàng mờng chài tàm broă lơh, công nhân jak tàm broă lơh. Kuơmàng công ty gam geh ală broă lơh kràn cê ngan sền gàr lơh geh phan ngui lơh broă kloh niam tơn bơh tàm sươn. Mò Phạm Thị Xuân Hương, yal: Ladophar pal sơrlèt gan dùl tu\ tơngai bơ\t bơtàu, tềm pềr rlau 20 nam hơ\ sồng lơh geh bơta krơi is loh làng ngan bơh he dê:

“Ờ go\ di là tiah do lơh niam mờ tiah ndai gơtùi rề ơnàng lơh uă ờ. Geh tu\ là bơta kuơ bơh he dê ờ go\ di neh là bơh cau ndai dê ờ, mờ sơlơ\u wơl bơh cau ndai dê ờ go\ di neh là bơh he dê ờ. Ală bơta do pal geh gùng dà bơto pơlam bơh gơnoar atbồ dê. Bol he neh geh uă jơnau bơsram tàm lơh broă sa sươn sre, cau lơi tam chi lơi geh cồng nha den cau ndai đòm jat lơh bal, mờ lồi du\t là pal ko\ng aniai hoàc hươr. Nàng bơtàu tơnguh is den lơh gơlik bơta pơhì pơhà uă ngan. Mờ pơhì pơhà bơh làng bol, bơh mpồl lơh sa kă bro dê kung là pơhì pơhà bơh mpồl bơtiàn dê sơl. Jat a` den gơnoar broă bơh dà lơgar dê tàm broă pơlam gùng dà broă lơh yal tơngi\t jơnau, rơndăp tăp sèng là kuơmàng ngan rlau jơh”.

Tàm tu\ uă hìu măy lơh sơdàng kal ke ngan bè phan ngui lơh broă, ờ niam bè măy mok den tàng sơlơ lơh sa sơlơ hoàc hươr, den Hìu măy Sơdàng An Khê tàm càr Gialai neh rơcang lài ơm kơ\ mờ rơcang lài tàm pơrlòng mờ bơta pràn ngan bơh sơdàng blơi bơh lơgar ndai khà priă lơyah ngan. Ồng Nguyễn Văn Hảo, Phó Kuang atbồ Hìu măy Sơdàng An Khê, pà gi\t: Nam 2016 hìu măy neh bơcri 2 rbô tơmàn priă nàng blơi tai măy mok niam mờ pràn lơh broă bơh hìu măy dê gơguh tus 18 rbô tấn tàu pah ngai, gơ gơs là hìu măy geh pràn lơh broă dờng ngan rlau jơh gùt lơgar tu\ do.

Hìu măy Sơdàng An Khê neh bơcri rlau 100 tơmàn priă ờ sa priă cồng ai cau lơh broă sa tàm tiah tam tàu in tam gơl sơntìl tàu, tơnguh jơnhoa cồng nha lơh geh. Ngan kơnờm bè hơ\ mờ cồng nha lơh geh tàu bơh 65 tấn dùl lồ gơguh tus mờr 100 tấn tàm dùl lồ. Hìu măy kung neh bơcri priă blơi 10 nơm măy tơnhàu tàu, tơl nơm măy kờp priă là 10 tơmàn kờn tềm pềr priă apah cau công nhân koh tàu in. Tu\ do neh geh 45% bă tàu tàm khà 26 rbô lồ tàu tàm tiah tam tàu geh tơnhàu mờ măy. Ồng Nguyễn Văn Hảo, pà gi\t:

“Làng bol kung bè mpồl lơh sa kă bro kờn lơh geh cồng nha bơh broă lơh sa kă bro tàu sơdàng den ờ gam broă lơi ndai tai là mu\t lơh broă lơh tơnguh jơnhoa cồng nha lơh geh mờ bơta niam bơh tờm tàu dê. Tàm hìu măy den tơnguh jơnhoa pràn jak lơh gơlik phan, bơcri priă blơi công nghệ pa jak chài. Tàm sươn tàu den he ngui ală sơntìl tàu niam cồng nha lơh geh uă. Rê tàm do den he ngui công nghệ lơh gơlik phan pa jak chài. Mơkung tơrmù geh ală priă jền tă ai cau tam tàu in, tềm pềr bơh broă tơnhàu tus broă lơh gơlik, pơn yơu bè tu\ do ai măy nàng tơnhàu tàu den di dùl tấn tàu, cau lơh broă sa tềm pềr geh 50 rbô đong”.

Bàr pe rơndăp broă lơh neh geh lơh tàm ù tiah Tây Nguyên dê mơya pal lơyaì tơngai lơh tài bơh broă ai ù lơh broă mờ pràn jak priă jền bơh cau bơcri priă dê. Lơh niam broă ai ù lơh broă mờ lơh geh priă jền bè jơnau neh hơ là dùl tàm ală bơta tờm nàng rơndăp broă lơh gờn lơh gơs. Rơndăp broă lơh gùng Hồ Chí Minh bơh Gialai tus Daknông là dùl jơnau pơnrơ ngan tàm broă ai ù lơh broă kung bè ai priă jền. Kơnờm bè hơ\ mờ gùng neh lơh gơs lài mờ tơngai pơrgon.

Ồng Hoàng Văn Trung, Phó Kuang atbồ dờng Công ty Quang Đức Gialai pà gi\t: Quang Đức dờp bơnah priă lơh 26 kơi sồ gùng Hồ Chí Minh lòt gan Tây Nguyên mờ priă bơcri lơh là 840 tơmàn, kơnờm geh ai càn priă di bè jơnau neh hơ den tàng rơndăp broă lơh neh lơh gơs lài mờ tơngai pơrgon:

“Bol a` geh ngân hàng VietBank ai càn 85%. Neh ai tơn, di tu\ priă jền jat jơnau hơ càn priă, lơh geh tơl ală bơta dong kờl ai bol a` in [ươn tàm broă lơh broă, den tàng cồng nha là neh lơh gơs lài 6 nhai pơndrờm mờ tơngai hơ tàm sră hơ pơrgon lơh broă BOT”.

Tàm dùl dơ\ hơ jơnau lùp bơh cau ai tơngi\t jơnau đơs bơh Anih jơnau đơs Việt Nam dê, bè broă bơcri priă, bơtàu tơnguh tiah Tây Nguyên, Thượng tướng Tô Lam, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Kuang àng, mơkung là Kuang atbồ Mpồl đơng lam Tây Nguyên, đơs loh bè do:

“Tây Nguyên den bơta pràn jak là dờng ngan, uă ngan. Mơya `chi gơlơh ờ bơtàu tơnguh taih? ~chi gơlơh ờ hềt geh ală mpồl lơh sa kă bro dờng sền gròi bơcri priă taih? Mờ neh sền gròi bơcri priă mơya lồi du\t cồng nha bơcri priă ờ hềt geh tơnguh jơnhoa? Bơta kơlôi sơnơng dờng ngan rlau jơh bơh a` dê là lơh bè lơi nàng Tây Nguyên bơtàu tơnguh? Lài do, den geh uă ngan jơnau kơlôi rơcang bè bơta mpồl bơtiàn, bè bơta rơndăp tăp sèng lơngăp lơngai, bè bơta sền gàr dà lơgar, bơta bè lơngăp lơngai, bè hơ\ là gơ geh bơta lơi hơ\ kơryan broă lơh sa, lòt rê; halà jòi bè drà kă bro Tây Nguyên. Mơya, tu\ do neh đơs ngan là, mpồl bơtiàn neh kơ\ kơl jăp ngan. Bơta kơ\ kơl jăp hơ\ lơh geh bơta niam ai bơta bơtàu tơnguh in. Jat a` đơs là, jơnau đơs lài do bơh he dê là kơ\ kơl jăp nàng bơtàu tơnguh, den tu\ do geh bơta gơ tam gơl wơl 2 đah kuơmàng bơh Tây Nguyên dê, là: Bơtàu tơnguh nàng lơh geh tơl ală bơta ai bơta kơ\ kơl jăp jo\ jòng in!

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến