VOV4.K’ho - Sa tềp bơhìan là chờ dờng ngan rlau jơh tàm ală chờ bơhìan yau lơgar Việt Nam dê bơh git nđờ rài do, là tu\ tàm jàu tơngai bơh nam yau mờ nam pa. Sa tềp bơhìan tàm lơgar he cèng ală bơta kuơ chài rơgơi ai tơnggo\ bơta gơ rềng đah kòn bơnus mờ ù tiah. Sa tềp gam là tu\ nàng tơl nă cau VN kah ưn ngài ồng mò, tơngume rơyas he dê:

 Ngai ồng yàng bơnha\ ồs geh guh hờđang trồ geh sền la ngai sơnrờp bơh sa tềp bơhìan dà lơgar. Yàng bơnha\ ồs la cau yàng git ngan bơta lơh broa\ sa bơh tơl hìu nha\. Jat bơhìan pah nam yàng bơnha\ ồs pal rơndap broa\ nàng guh đang trồ tàm ngai 23 nhai 12 nam lơgar he nàng geh yal broa\ lơh tàm dunia mờ bơtau yàng trồ. Den tàng tàm ngai do,  tơl hìu  nha\ cau Việt Nam drờm geh sơlào phan sa nàng geh jun yàng bơnha\ ôs geh guh đang trồ. Tơnơ\ jun yàng bơnha\ ồs guh đang trồ, cau hơ\ sồng geh sơnđờm pơs wàs  kloh hìu đam, jùt jơh phan bơn duh mò pàng,  yồng rùp,  jơnau sơnđan 2 gah mờ ơn bơkàu tềng anih kuơ màng ngan rcang wa\ rò sa tềp.

 Sa tềp tàm jơnang duh khoai ồng mò bơh tơl hìu nhă dê, bơdìh mờ ală bơta ba`, plai, ndrờm ờ gơtùi ờ geh sơlàu 5 bơta plai. 5 bơta plai tàm tiah đah tô dà lơgar sùm geh sơn ỳur prìt lir, plai bung, plai kruac halà plai quêt\, plai hồng mờ plai quất. Ai tàm tiah đah jum dà lơgar, 5 bơta plai là lơ u, mãng cầu, pơ hong, pơ ò lir, ntê plai sung halà dùl bơta plai chi ndai. 5 bơta plai là phan pà bơh trồ tiah, pơn yơu tus nùs nhơm kơp kờ` bơh kòn bơnus dê tài bơta wil tơl, hờm ram.

Drà sa tềp: Drà  sa tềp geh gơ lơh krơi is  rlau mờ ngai bè ờs tàm nam. Blơi ngui rcang tus 3 ngai sa tềp ờ di la nàng geh phan sa mờ la geh gơ gơs bơta mờng, la lơh geh bơta chờ sa tềp. Drà sa tềp geh lơh tềng blàng ơnàng, digơlan drà geh lơh tơn mo tềng drà pah ngai tài gam lơh geh ka\ bro. Mơya,  tàm drà sa tềp,  gơ lơh geh jơh ala\ phan bơka drờm geh tac. Drà sa tểp geh ai  go\ mùl màl tàm ala\ ngai do la tài cau lồt blơi phan ua\ ngan. Bulah broa\  sa, broa\ nhơl tàm sa tềp sơrlèt gan ua\  nam tam gơl  nàng di pal mờ rài kis, bulah bè hơ\, bơta niam hìu pas hala rbah, broa\ blơi ngui sa tềp la broa\ pal geh.

Sa tềp VN cèng bơta niam chài rơgơi jơi bơtiàn dê. Sơr lèt git nđờ tam gơl bơh tơngai kah yau, bơh tu\ tơngai dê, mơya cau VN kung gam sền gàr ală bơhìan niam jơi bơtiàn dê tàm ală ngai sa tềp.

 Bơkàu sa tềp: Tiah đah tô dà lơgar rơ wah ntê bơkàu đào pơr hê tàm tồt tềng tơr`a duh khoai halà tờm bơkàu đào nàng bơka tàm hìu. Bơta do sơn đờm bơh bơta sơnơng, đào geh bơta pràn ting bơ trơh cà mờ tơl bơta ờ niam, dà pơr hê cèng nùs nhơm pràn ngan, dà pơr hê là jơnau hòi dan mờ nting sap ngap lơngai, bơtuah bơtùai bồ sơnam pa. Tiah đah tàm gùl mờ tiah đah jum dà lơgar den ngui ntê bơkàu mau rơmit halà tờm mai rơmit rlau. Dà rơmit là pơn rơ tus bơta pas sơm. Dà rơmit gơ ơm tàm bơta ù jat sơnơng 5 bơta rài kis, jat sơnơng cau Việt Nam dê, ù ơm tàm tiah tàm gùl mờ dà rơmit geh pơn yơu tus bơta bơtàu tơnguh jơi nòi. Bơdìh mờ 2 bơta bơkàu pơn rơ sa tềp in là đào mờ mai, ndrờm bè hìu lơi kung geh tai ală bơta bơkàu nàng duh khoai là bơkàu bơka. Ai tờm quất sùm geh ơn bơka tàm cơldu\ wă nac. Tờm quất mờ cồng tơlir, bơkàu kò tep rơ tèl, plai dum rơmit, wil niam, `srum bềng tờm, là bơta pơn rơ tus mờ bơta crơng gơs, pas sơm, wil tơl cồng nha.

Duh khoai mò pàng ngai  sa tềp: Cau Việt Nam pah tu\ tus sa tềp geh rê tòm bal mờ hìu nha\. Ua\ cau kờ` geh  rac dan tềng đap jơnang duh khoai, còp wơl bồc bơh cau chơt hala hìu duh jơi nòi. Ua\ cau kung kờ` geh  còp wơl tiah  khi neh geh ơm kis mờ  hìu nha\ tu\ gam dềt. Mờ ua\ cau kis gơs bơh làng bol lơh broa\ jơng tê Việt Nam, rài kah yau bơh gam kơnòm gơ rềp mềr ngan tơrlung dà, blàng hìu  tềng đap hìu. Rê hờ [òn tờm sa tềp neh gơ gơs la jơnau đơs tềng bơr dơ\ kah tus tơnggu rơyas, jơi nòi, pàng mò. Tàm hìu nha\ cau Việt Nam sùm geh dùl jơnang duh khoai mò pàng, gơ jat tơl hìu, broa\ lơh mờ ơn jơ nang  duh khoai krơi is.  Ngai sa tềp, hìu lơi kung geh pơ dơng phan duh  mò pàng mờ ala\ phan tru\ gơm  bơhìan. Pơdơng la ala\ phan bơna bơh broa\ lơh sa suơn sre. Plai chi, bơkàu,  ơlak mbar bơkah. Ba` kòi,  poac iar, poac sur…Do ngan la bơhìan chài rgơi pơ gồp bal sền gàr bơhìan nùs nhơm mờ rài kis bơh kòn bơnus geh lời wơl bơh yau.

 Lik lòt mờ pic cồng ngai sa tềp: Lik lòt là lik bơh hìu tàm ngai bồ sơnam nàng lòt jòi bơta bơtuah bơtàu ai să tờm mờ hìu nhă in. lài mờ tu\ lik lòt, cau pal rơ wah ngai, tu\ jiơ mờ ală gùng lòt niam nàng geh tìp ală cau kuơ màng, cau jak chài, cau chờ hờp… Dilah lik lòt tus hìu ỳang phờk halà hìu duh khoai, tơnơ\ mờ tu\ duh khoai, cau Việt Nam gam geh bơhìan là tơrkă dùl ntê cồng nàng cèng rê tàm hìu ai bơtuah bơtùai. Hơ\ là bơhìan pic cồng. Ntê pic là dùl ntê jrê dềt halà ntê tờm đề, tờm si.. là ală bơta tờm chi gùt nam tơlir gơs mờ cat tờk sùm. Bơhìan pic cồng tàm ală anih duh broă, hìu phờk kờ` dan deh dùl êt bơta kuơ bơh ỳang gơn rơh, phờk dê  pà ai di sơnam pa. Ntê cồng sùm geh cèng rê nàng rồt tềng tơr`ang duh khoai.

7._Lòt gờm chờ sa tềp: Àng drim ngai  dùl sa tềp,  kòn sau geh tus tòm tàm hìu tờm jơi nòi nàng duh khoai jơi nòi, mờ nting sap sa tềp mò ồng, ala\ cau dờng, jat pơrya,  sùm nam pa tus,  tơl cau dờng tai dùl nam, den tàng, ngai dùl sa tềp la kòn sau geh nting sap kis jo\ tus mờ mò ồng mờ ala\ cau dờng sơnam.

 Lì xì ngai sa tềp: Cau dờng sùm pà kơnòm dềt in priă, ơn tàm 1 kơldung sră pơr hê hòi là lì xì, mờ ală jơnai nting sap sa hờm, mhar dờng. Jat jơnau yal yau lơgar Lo dê den tàm kơldung pơr hê geh 8 bơta priă, là 8 nă ỳang gơ rơh mut să jan, geh ơn tềng đơm kơnờl bồ kơnòm dềt nàng ting bơ trơh cà tus aniai.

Dan akhar bồ sơnam: Bồ sơnam sùm geh lơh bal mờ broa\ dan ala\ bơta niam, broa\ niam. Dan akhar la dùl tàm ala\ broa\ lơh nùs nhơm cèng geh wơl bơta bơhìan niam. Broa\ dan akhar bồ nam bơh jo\ ngan neh gơ gơs la bơhìan niam bơh cau Việt Nam pah tu\ sa tềp tus,  sơnam pa.

Tàm ngai sơnam pa, tàm tơl tiah dà lơgar he dê geh ală chờ bơhìan yau, bal mờ ală bơta niam chài rơgơi krơi is mờ niam ngan.

 Hơ\ là chờ to lu\ tàm càr Phú Thọ: Chờ do geh làng bol bòn Vân Luông chờ hờp wă rò. Cau tờm bơh dơ\ lơh chờ do dê geh 3 nă cau, tàm hơ\ geh 1 nă cau klau pal kong `ggui nàng tơl nă cau in to lu\. Mơya ală nam pa do, nàng pleh gơbàn ngòt rơngơt, làng bol neh ala broă to lu\ mờ broă to kơldung bìai geh ơn bràs.

Dơ\ lơh chờ rơ co so\ bơh cau Thái: tàm ngai 30 sa tềp pah nam, cau Thái kò tàm ala\ kơnhoàl Quỳnh Nhai, Phù Yên,  Ngọc Chiến, Mường La di càr Sơn La geh dơ\ lơh chờ rơ co so\ tàm dà dờng.  Tàm ala\ ngai do, làng bol tàm tiah do ờ mìng rơ co so\ mờ gam tam ya lì,  lơh yàng  dà, yàng kơh bơnơm, nhơl bơhìan nhơl yau,  ja` sơng gơr, driau dờng wa\ rò sơnam pa. Dơ\ bơyai lơh chờ rơ co so\ ngai lồi nam do ờ mìng lời tus oh mi cau ùr in mờ gam jơh mờ tơl cau drờm geh tus bal, bơh cau kra,  cau kơnòm, cau ùr, cau klau. Tài jat bơhìan bơh làng bol tiah do,  rơco so\ la nàng geh gơ pơrdô jơh ala\ bơta ờ niam bè kòp jê,  gơbàn aniai.

 Ală bơta nhơl chờ sơnam pa tàm càr Nam Định: Là ù tiah geh bềng ală tiah tềl kah yau chài rơgơi, pah tu\ sơnam pa tus, ală bòn tàm càr tàm pơr lòng lơh chờ. Tàm dơ\ lơh chờ, bơdìh mờ broă mut lơh bơhìan, geh bơyai lơh duh hồl ngan ală bơta nhơl chờ bơhìan yau, gơ hòi gal ngan tơl nă cau, tơl ală sơnam tus bal. dilah bè ală cau dờng sơnam gơ kờn tàm ală bơta nhơl tổ tôm điếm, nhơl cờ kòn bơnus, cờ thế, cờ bôi, pơr lòng đơs jơnau nri\, nhơl chải, nhơl ơyun… ală mò, ală bi ùr den tàm tơr gùm nàng pơr lòng tru\ piang, gơm phan sa chờ, ruồi brài.