VOV4.K’ho - Mut lơh jat ngan ngồn kơrnuat dà lơgar 5, kơnă 8 bè bơt bơtàu rài chài rơgơi Việt Nam gơguh jak, cèng bơta niam pơn rơ is jơi bơtìan dê, tàm ală nam do, mpồl đơng lam Đảng, mpồl đơng lam mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar càr Kon Tum pơgồp bal mờ anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Việt Nam, gah chài rơgơi – tàp pràn să jan mờ nhơl chờ càr mut lơh srơh bơt bơtàu “Bơta pơn rơ jak chài rơgơi tiah nhàr dà lơgar”. Bơh rlau 20 nam mut lơh, srơh do neh mut ngan ngồn tàm rài kis, pơgồp bơnah tơnguh niam rài kis kuang bàng, cau ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar mờ làng bol kòn cau kis tàm tiah nhàr dà lơgar.

Pôs ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar Đak Nhoong, kơnhoàl Đak Glei là dùl tàm ală tiah geh pơn rơ chài rơgơi tiah nhàr lơgar bơh mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar càr Kon Tum dê. Kờ` geh anih lơh broă dờng ơnàng, kloh niam, wil tơl bè ngai do, bal mờ bơta bơcri bè phan bơna bơh gah sền gàr dà lơgar dê, gam geh bơta lơh ngan dờng ngan bơh tơl nă kuang bàng, cau ling tàm pôs đồng. Đại uý A Ngọc Chiến, kuang jat jơng drơng broă gùng dră bal pôs ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar Đak Nhoong pà git, ală tờm chi tơlir geh sơngka sền gàr nền nòn, niam ngan, ală [làng nhơl `o\ tơlir, kloh niam tàm pôs đồng ndrờm bơh dà kơl hề mờ mpàng tê chài rơgơi bơh ală cau ling dê lơh gơs. Kờ` gơs “Anih geh pơn rơ chài rơgơi tiah nhàr lơgar”, lài ngan tơl pôs ling pal bơt bơtàu geh anih chài rơgơi “Niam kòn bơnus, niam pôs đồng, niam nùs nhơm làng bol – ling klàng” mờ tơl nă cau ling là dùl nă ling chài rơgơi. Den tàng srơh bơt bơtàu “Anih geh pơn rơ chài rơgơi tiah nhàr lơgar” neh lơh geh bơta gơ hòi, bơta pràn gơ rề niam ngan tàm pôs ling mờ bơdìh pôs ling. Đại uý A Ngọc Chiến đơs: “Bơt bơtàu anih geh pơn rơ chài rơgơi tiah nhàr dà lơgar dong kuang bàng, cau ling tàm pôs đồng iang nùs lơh broă, đal git niam gơnoar, kơnòl he dê. Gơ wèt mờ làng bol den jơh nùs pin dờn tàm mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar tàm broă atbồ, sền gàr tiah nhàr dà lơgar. Tàm broă pơgồp bal làng bol tus bal sền gàr ngap lơngai, gơnoar tờm tiah nhàr dà lơgar, dong cau ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar sền gàr kơ\ gơnoar tờm tiah nhàr dà lơgar mờ sền gàr ngap lơngai, gùng dră bal, ờ do ờ dă mpồl bơtiàn tàm [òn lơgar”.

Cồng nha bơh srơh bơt bơtàu “Anih geh pơn rơ chài rơgơi tiah nhàr dà lơgar” tàm càr Kon Tum ờ mìng ơm wơl tàm tơl pôs ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar mờ gam gơ rề tus tơl [òn làng bol ơm kis. Bơh srơh do, làng bol kis tàm tiah nhàr dà lơgar geh bơta mblàng yal, lam sồr bơh kuang bàng, cau ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar dê hời rơhời sang ală bơhìan bơr ngơl gơla, phan cha mut ngui bơta chài tàm broă lơh sa mờ jơh nùs tus bal sền gàr, bơtàu tơnguh ală bơta kuơ chài rơgơi bơhìan yau.

Tus [òn Đak Gar, ntum Đak Nhoong, kơnhoàl Đal Glei tu\ do, sền ală lo\ sre lơh kòi, mìr tam kơphe, bời lời gơs niam ngan bơh 70 hìu nhă làng bol tàm do, ờ cau lơi git, lài do làng bol tàm [òn sùm pal ntrờn tiah ơm kis mờ deh kòn gal ngan. Pah tu\ kòp jê, làng bol gam bơyai lơh duh khoai hoàc huơr ngan bè tu\ jiơ mờ priă jền. Ồng A Đom, kra [òn Đak Gar pà git, [òn do gơtùi geh bè tu\ do là kơnờm dà kơl hề dờng ngan bơh mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar Đak Nhoong dê: “Lài do làng bol sa mờ tê, cau ùr den deh kòn tàm brê, pah kàl lơh kòi mìr den pal wèr, lơh ỳang uă dơ\, kòp jê kung duh khoai. Uă hìu nhă sùm gơbàn jơgloh rơbah. Tu\ do [òn Đak Gar hìu nhă lơi kung geh hìu ơm kơ\ kơljap, bic git kơt kơmùng, sàu san eh tru\ sin mờ sa den git ngui duah, coàn. Cau ùr deh kòn tàm hìu sơnơm ntum. Cau lơi kòp jê den tus bác sĩ pôs ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar. Pah nam [òn mìng lơh chờ lir bong bơh 1 tus 2 ngai, ờ lơh uă chờ bè lài do. Làng bol tàm [òn ờ gam tai lơh tìs gùng nhàr lơgar, `jrong tồt mờ cih mat mờ mpồl ling sền  gàr tiah nhàr dà lơgar nàng sền gàr `jrong tồt, gùng nhàr dà lơgar. Geh bè tu\ do là kơnờm mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar uă ngan”.

Rlau 20 nam lài, hìu nhă ồng A No bal mờ mờr 100 hìu nhă làng bol tàm [òn Peng Blong, ntum Đak Long, kơnhoàl Đak Glei sùm gơtìp kal ke bè broă lơh sa bal mờ chài rơgơi nùs nhơm. Kuơ màng, tài ờ huan git wă, den tàng ồng bal mờ uă cau jat ỳang Tin lành tàm [òn bơyai lơh hòi ỳang tìs mờ kơrnuat boh lam, lơh gơbàn broă lơh tìs ală jơnau cih kơrnuat boh lam dê. Geh bơta dong kờl bơh mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar mờ mpồl đơng lam Đảng, gơnoar atbồ tàm [òn lơgar, hìu nhă ồng A No bal mờ ờ uă hìu nhă làng bol tàm [òn neh lik klàs rài kis jơgloh rơbah kơnờm tam kơphe, bời lời, chi sa plai, ròng phan mờ dờp ơpah sền gàr brê. Ồng A No đơs: “Mpồl ling dong kờl mờ broă pơlam làng bol in git bơta chài lơh broă sa mờ sền gàr gùng nhàr dà lơgar, `jrong tồt. Cau ling kung dong làng bol git bè kơrnuat boh lam, gơnoar khat gơboh jat ỳang. Pah tu\ Nôel, ngai kơn rà` kis wơl, cau ling sùm tus lùp còp, pà phan mờ tơngkah làng bol git tềm pềr. Làng bol iat mờ lơh jat kơrnuat boh lam”.

Nàng ală anih geh pơn rơ chài rơgơi tàm tiah nhàr dà lơgar ngai sơlơ bơtàu tơnguh, rlau 20 nam do, kuang bàng, cau ling ală pôs ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar tàm càr Kon Tum neh ngềt ngơt bơt bơtàu mờ nùs nhơm bal mờ kơnòl broă. Tàm rài kis tơl làm tu\ do, làng bol 2 kòn cau B’râu mờ Rơ Mâm, bal mờ khà kờp làng bol tơl kòn cau mìng pơgap 500 nă, ơm kis tàm [òn Đak Mế, ntum Bờ Y, kơnhoàl Ngọc Hồi mờ [òn Plei Le, ntum Mang Mrai, kơnhoàl Sa Thầy sùm đơs tus ală cau ling wa Hồ sền gàr tiah nhàr dà lơgar bal mờ nùs nhơm sền ngềr ngan. Ồng A Dói, ơm tàm [òn Plei Le pà git: dilah ờ geh cau ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar pơlam lơh broă sa, kòn cau Rơ Mâm [ bòn do ờ geh git nđờ jơt lồ kau su, bời lời, hơ\ sồng mpồl rơpu kơn rồ uă bè tu\ do. Ồng đơs: “{òn Plei Le chờ hờp ngan, lài ngan là bè broă lơh sa, làng bol git tam gơl chi tam, tam kau su, tam chi sa plai. Lơh kòi sre lài do ờ git den tu\ do neh git lơm. Git lơ-òr, git sih, git tam, git tơnhàu. Geh hìu nhă tơnhàu geh bơh 1 tus 3 tấn”.

Tềl tơnggo\ loh làng bơh srơh bơt bơtàu anih geh pơn rơ chài rơgơi tiah nhàr dà lơgar tàm càr Kon Tum là ală broă lơh bè: cau ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar dong làng bol bơtàu tơnguh broă lơh sa; bơta sră mờ bơto wơl kai 1; dong làng bol lơh hìu chài rơgơi; crơng gơs mpồl dròng cing mồng, mpồl coh plai, nhơl bơlai; lam sồr làng bol sang ală bơhìan ies tơp bồc jo\ ngai, sang bơhìan tu\ mè chơt den tơp bal mờ kòn pa deh; deh kòn tàm brê mờ uă bơhìan ờ niam ndai. Đại tá Vũ Đức Huy, kuang atbồ đơng lam Đảng mpồl ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar càr Kon Tum lài do, là cau geh uă nam rềp mềr mờ srơh “Anih geh pơn rơ chài rơgơi tiah nhàr dà lơgar” pà git: “Bơh 20 nam tus bal lơh jat kơrnuat dà lơgar dê, neh bơt bơtàu geh 56 tàm khà 58 [òn chài rơgơi. Geh [òn Đak Ba, ntum Đak Dục, kơnhoàl Ngọc Hồi geh jờng là [òn ngac ngar jak chài kơnă dà lơgar. Geh 22 [òn ngac ngar jak chài, 10 [òn ơruh pơnu geh pơn rơ mờ geh 5.500 hìu nhă geh khà jờng ngac ngar jak chài kơnă ntum”.

Ală cồng nha mờ kuang bàng, cau ling pôs ling sền gàr tiah nhàr dà lơgar càr Kon Tum lơh geh tơnơ\ rlau 20 nam mut lơh srơh bơt bơtàu “Anih geh pơn rơ chài rơgơi tiah nhàr dà lơgar” là pal geh cih dờp ngan. Srơh do neh bơtàu tơnguh tai nùs nhơm tam klac bal đah ling klàng mờ làng bol, pơgồp bơnah bơt bơtàu tiah nhàr dà lơgar ngai sơlơ pas gơs bè lơh sa, pràn bè sền gàr dà lơgar – sền gàr ngap lơngai, niam bè tiah kis, ngan ngồn là bơnàng jă kơ\ kơljap ngan tàm broă lơh sền gàr gơnoar tờm, ngap lơngai tiah nhàr dà lơgar.

      Cau cih mờ yal tơng^t K’ Duẩn