VOV4.K’ho – Hìu hơđang bơh cau Bahnar dê gam geh gi\t bal mờ mat sơnđan là hìu jòng là dùl tàm ală hìu đam niam bơne\ ngan mờ là jơnau lơh gơkờ` ngan tus ală broă lơh hìu tiơng pơnrơ tàm Kon Tum, bè: Anih duh broă ỳang bàp, Hìu ỳang lơh mờ dơm chi. Jăt bơta lòt gan bơh tu\ tơngai dê, [òn bơh cau Bahnar dê neh geh uă bơta tam gơl krơi is, mơya ală bơta hìu hơđang kung gam mpờl go\ dùl rài kis yô yau mờ ngăp lơngai ngan ai tiah drà bơnơm Kon Tum in.

Tàm uă ngan hìu đam niam bơne\ ngan bơh cau Bahnar dê, hìu hơđang là hìu rềp mềl ngan rlau jơh mờ rài kis bơh khi dê. Jăt ồng A Jar, ơm tàm [òn dờng Kon Tum là cau jơh dùl rài kis kơlôi sơnơng sùm bè bơta chài rơgơi kòn cau Bahnar dê, tàm càr Kon Tum, hìu hơđang cau Bahnar dê là hìu bơh cau kis tàm tiah dà ia dê. Bulah sền bơh đah lơi, hìu kung gơlơh bè cèng rùp să bơh dùl nơm plung dê. Ồng A Jar, đơs bè do: “Cau Bahnar geh khà kờp làng bol gal ngan, khi lòt ntrờn ơm kis bơh tiah ring den tàng hìu geh lơh ndrờm bè rùp să bơh dùl nơm plung dê, bàr đah bồ geh mpồng. Tơnơ\ do tu\ mờ khi tus Kon Tum là kơnhoàl ù tiah mờ cau mờng đơs là ù tiah kal ke ngan rlau jơh, geh uă phan brê jà` den tàng cau pal lơh hìu hơđang mờ bơnàng hìu jơnhoa mờ mat ù bơh 1 thơk nggùl nàng pleh mờ phan brê jà`”.

Dùl nă cau ndai kung gi\t wa\ jrô ngan bè hìu hơđang cau Bahnar dê là ồng A Brơnh ơm tàm [òn Kon Tum Kpâng, sơnah [òn Thắng Lợi, [òn dờng Kon Tum. Rlau 40 nam ơm sùm mờ [òn lơgar, ồng A Brơnh ờ gơtùi kah jơh là ồng neh lơh nđờ nơm hìu hơđang ai làng bol tàm tiah do in. Jăt ồng A Brơnh yal, broă lơh hìu bơh tơl hìu bơnhă cau Bahnar dê sùm là broă lơh bal bơh [òn dê. Pah nam tàm [òn mìng geh bơh dùl halà 2 hìu bơnhă lơh hìu hơđang mờ broă lơh hìu pal geh rcang mờ yal lài mờ [òn in bơh dùl nam. Ồng A Brơnh, pà gi\t: “Cau kra pơrjum bal tàm hìu bơyai tơr`a [òn mờ sơnđờm cribơyai bal, gơtùi dong geh hìu bơnhă do, gam wơl ală bơta lơi mờ ờ hềt geh den hìu bơnhă yal lài: Hìu bơnhă ờ geh phan do ờ geh phan ne nàng cau kờp du\ kơlôi sơnơng wơl là lơh hìu bi dê jòng kàr lơi, geh nđờ nơm jrong hìu, ală cau tàm [òn kung geh cau chài lơh hìu sơl, khi kung jak sơl bè bơta kờp du\ kơlôi sơnơng. Bơta dơ\ bàr tai là tơrgùm bal ală cau kra [òn pơnrơ jak cau gi\t lài anih lơi geh chi brê lơi den he lòt tus brê hơ\”.

Bòl glar kal ke ngan rlau jơh tàm broă lơh hìu hơđang hơ\ là broă rwah jrong hìu. Nàng rwah jrong hìu lơh hìu hơđang, tơl hìu bơnhă pal roh jơh dùl nam sùm lòt tàm brê nàng rwah dơm chi mờ ờ di là dơm chi lơi kung gơtùi lơm lơh jrong hìu hơđang ờ. Cau Bahnar tàm Kon Tum ờ huan ngan rwah dơm chi Hương, chi Trắc tài bơh đơs là, do là dơm chi ồs duh, digơlan lơh hìu bơnhă ơm kis ờ ngăp lơngai mờ gơbàn kòp tê jê să sùm. Gơwèt mờ khi, dơm chi niam ngan rlau jơh pal là dơm chi Ca chich là dơm chi tờm song ngan geh dà bơtang mờ ờ gơtìp mo\ cuh mo\ sa. Tơl nơm dơm chi geh rwah mờ geh tơ\p tàm ù jrô bơh 1 tus 1 thơk mờ nggùl, bơnah dơm chi tềng hơđang mat ù lơh jrong hìu hơđang geh bơta jơnhoa bơh 1 thơk 35 phơng tus 1 thơk mờ nggùl. Tơnơ\ tu\ tơ\p tàm ù jrong hìu hơđang mờ dơm hìu geh lơh tơnơ\ du\t ndơl là bồr mờ bo\ ù tàm bơrlu\ bal nhhơ\t rơhe nàng lơh kơlik hìu. Mờ lồi du\t là broă lơh rơkàng hìu, mờ bơta lơh bal bơh jơh dùl [òn dê. Ồng A Brơnh, ơm tàm [òn Kon Tum Kpâng, sơnah [òn Thắng Lợi, [òn dờng Kon Tum, càr Kon Tum, đơs: “Jơh tơl nă cau lòt jòi rơhe hơ\ sồng rê ơn tơrgùm bal dùl anih gơs bơtul rơhe gơ in tơl nàng lơh dùl nơm hìu hơ\ sồng lòt tus anih lơi geh ù đềt sơnđan là ù ngan bơrlu\ bal mờ ù bràs den gơ hơ\ sồng tàm nđir geh. Cau tờ niam ngan hơ\ sồng tuh uă ngan dà tàm hơ\, jơlơn gơ in gơ gơs ù bo\, hơ\ sồng ai rơhe tuh dàr dàr tàm hơ\ mờ ai jơng jơlơn, jơh ală klau pơnu tàm [òn tơrgùm să bal mờ jơlơn, ai cau kra den ơm nggui tềng hơđang boh bơr yal jơnau”.

Bulah [òn bơh cau Bahnar dê tàm khăt tiah lơi kung ndờm geh lơh wèt mat jăt tiah đah jum. Jăt jơnau pin dờn bơh cau Bahnar dê, do là đah cèng wơl bơta bơtuah bơtoài tàm broă lơh sa. Tàm Kon Tum tu\ do kung gam sơl uă hìu hơđang yô yau rlau 100 nam. Bơta bal bơh ală hìu hơđang do dê là tàm hìu sùm geh uă ngan hìu tru\ gơm biăp piang. Ờ mìng là anih nàng tru\ gơm biăp piang, jơr ram lơm gời, mờ cau Bahnar gam sền bơnhă ồs là tiah king cru\, ndu gơnrơh ngan, là anih ơm bơh yàng dê, sền gàr bơta ngăp lơngai bơh hìu bơnhă dê. Ồng A Jar, ơm tàm [òn Plei Đôn, sơnah [òn Quang Trung, [òn dờng Kon Tum, đơs: “Hìu hơđang cau Bahnar dê he mìng kờ` pal sền tàm hìu là he neh gi\t tơn broă lơh sa bơh hìu bơnhă hơ\ dê là bè lơi. Lài ngan là hìu bơh cau Bahnar dê bulah hìu r[ah halà hìu pas den hìu kung geh lơh 5 nơm cơldu\ tru\ gơm biăp piang dilah hìu r[ah den geh 6 yô jrong, hơ\ là 12 nơm jrong hìu, ai cau pas den krơi rlau jrong hìu pal uă rlau bàr dơ\ sơnđan là jrong khà dùl khà bàr. Jrong khà dùl den gơ jơnhoa rlau dờng rlau, ai jrong khà bàr den gơ lơyah rlau mờ dềt rlau. Dơ\ bàr là hìu hơđang bơh cau Bahnar dê tu\ he pa mu\t tàm hìu den tềng đah tê ma lời ai cau tờm hìu in, cau tờm hìu là mè bèp, oh kòn, cơldu\ tàm gùl hơ\ là cơldu\ dơ\ bàr, dơ\ pe den lời cau nac in, tus cơldu\ dơ\ puan dơ\ pram hơ\ sồng lời ai oh kòn kòn sau tơnơ\ do in, bulah geh kòn halà ờ geh kung gam lời tàm hơ\ sơl. Tơl nơm cơldu\ pal geh dùl bơnhă ồs, bơnhă ồs hơ\ ờ duh là kờ` pal tru\ gơm biăp piang ờ, tru\ gơm biăp piang den geh dùl nơm cơldu\ is mơya bơnhă ồs ngui tàm tu\ trồ tiah gơbàn mrềt nàng geh bơta ram bơh ồs dê”.

Bơta niam ngan rlau jơh wơl bơh hìu đam cau Bahnar dê hơ\ là  hìu Chồ (dà cau Bahnar dê là Hang lơng), hìu geh lơh tơn tềng đăp mpồng hìu dờng do là hìu rềp mềl ngan rlau jơh mờ rài kis pah ngai bơh cau Bahnar dê. Jăt bơh sơnrờp, tơl nơm cơldu\ tàm hìu Chồ mìng ơnàng pơgăp 2 thơk lơh mờ dơm chi, geh rơkàng hìu kìng mơya ờ geh căng mờ kơlik hìu.

Hìu Chồ là anih bơh sơnrờp ală cau nac tus còp hìu bơnhă mu\t ơm rlô mờ pờ bơr lùp lăp “hìu geh wèr bơkal bơta lơi sơl lah ờ” jơnau lùp hơ\ gơlơh bè dùl jơnau còp să mờ jơnau gi\t jơnau ngan rlau jơh dan gơnoar nàng geh mu\t tàm hìu, do là bơhiàn cau Bahnar dê tài tàm rài kis pah ngai geh uă ngan jơnau wèr bơkal. Hìu Chồ gam là anih nàng cau ùr piahkòi, là anih boh bơr yal jơnau ơm rlô să bơh jơh dùl hìu dê tàm ală mang kàl duh trồ tiah duh tơ àl ngan, hìu Chồ kung là anih nàng ală klau pơnu ùr ơruh pa quèng tam tìp boh bơr lơh quèng mờ kung tàm hìu Chồ do sơl kung là anih nàng ală jơnau đơs pơnđick bè bơta kờ` gơboh mờ ală gùng đơs crih niam ngan bơh bơta tàm kờ` gơboh ùr klau dê geh đơs. Ồng A Jar đơs tai bè do: “Hìu hơđang bơh cau Bahnar dê bulah hìu pas halà hìu r[ah kung kờ` pal geh hìu Chồ, hơ\ là jơnau ờ gơtùi ờ geh ờ. Hìu Chồ là hìu geh lơh tềng đăp bơh hìu dờng dê geh lơh tơn tàm gùl, hìu Chồ pal geh rơkàng hìu niam ngan nàng tu\ mờ cau piah kòi tàm tu\ trồ tơngai halà trồ mìu là ờ gơtìp aniai dùl e\t lơi ờ. Bal mờ hơ\ tai hìu Chồ ờ geh kơlik hìu bè hìu ơm ờ, gơ krơi is bè hơ\, rơđãi mờ ha pah ngan, hìu Chồ gam là anih mờ ơruh pơnu ờ hềt geh bau tam tìp lơh quèng tàm pah tu\ trồ mho mang, gơlơh niam ngan”.

Bơh ală nam nhai sơrlèt gan bơh tu\ tơngai dê, hìu hơđang cau Bahnar dê kung gam geh sùm gơ tơngo\ tus bơta pràn sơrlèt gan mờ tu\ tơngai bơh hìu đam dê. Cau gơtùi jòi bàn rùp să bơh hìu hơđang dê tàm ală broă lơh hìu tàm Kon Tum bè hìu yàng lơh mờ dơm chi, anih duh broă yàng bàp Kon Tum, hìu tăc dà kơphê Eva.

Mờ ală [òn cau Bahnar dê geh lơh ndơ\p tềng hơđơm ală tờm chi dờng, ală cau ùr mbơn ồi yau ơm nggui kềng gah ntùng hìu hơđang neh gơ gơs là dùl bơta mờng quèng ngan, ngăp lơngai ngan pah tu\ đơs bè tiah drà bơnơm Kon Tum.

Cau mblàng Lơ Mu K’ Yến