VOV4.K’ho- Tàm ală ngai bồ nam pa tơn, gơ noar atbồ xã Hiếu, kơnhòal Kon Plông, càr Kon Tum neh ai kuang bàng tus 9 thôn, [òn tàm xã nàng lòt sền ală bơta chờ hờp sa tềp, wă rò nam pa bơh làng bol dê mờ lam lơh broă rơndap lơh lơh broă sa. Mờ bơta lơh ngan lơh geh tai bơh 2 tus 3 broă jàu bơt bơtàu [òn lơgar pa tàm nam do, gơ noar atbồ tiah do sac rơ wah broă lơh nisơna bơtàu tơnguh lơh sa nàng tơnguh ua\ pria\ lơh geh. Mơ kung lơh jat niam gơ noar broă là cau tờm bơh làng bol dê lơh jat niam ală broă jàu bè gah lơh sơ nơm, bơto bơtê, phan bơna. Đơs bè broă rơndap lơh bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtìan bơh xã dê tàm nam pa 2021, ồng A Thảo, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Hiếu, kơnhòal Kon Plông, pà g^t:

Nam pa 2021, gơ noar atbồ xã dê neh lam lơh jơh gùt làng bol lơh broă lơh pơs wàs gùt dar ală hìu ơm mờ ală gùng lòt, ală sơnah gùng lòt tàm [òn. Ală thôn ndrờm jơh nùs ngan tàm pơr lòng ai cau lòt lơh niam wơl gùng lòt rê, toah wàs r[òng dà tàm [làng sre. Kuang bàng drơng broă thôn lòt tus tơl [òn nàng hòi jà làng bol toah wàs r[òng dà, jòi da nàng tơl dà tuh ai [làng sre kòi in tàm nam pa. Mờ Kuang bàng kung hòi jà, bơ to pơlam làng bol lơh niam wơl, jơm glòm ram ai wàng ròng rơpu kơn rồ in, sơn dră wơl bơta mrềt ai phan poan jơng in tàm kàl mrềt, gàr niam ai phan poan jơng in ờ gơ tìp kòp mờ chơ\t tài bơh noat mrềt. Bơdìh hơ\ tai, xã kung hòi jà ală hìu bơnhă tơr gùm tam ală phan lơh sơ nơm, bè kơnuh sơ nơm đương quy, tờm xạ jù, kơ phê… nàng tơn jơh jơ gloh tơr mù r[ah. Pơn jat tai lơh broă sih kòi, ngui phơng è phan ròng sih tàm sre nàng dong tờm kòi in dờng pràn niam.

Ồng Rơ Châm Ben deh nam 1958 ơm tàm [òn Ko 1, xã Ia O, kơnhoàl Ia Grai, càr Gia Lai pà gi\t, ală nam do, ồng neh pơgồp bal mờ gơnoar ătbồ tàm tiah do bal mờ mặt trận, ală mpồl cau hòi jà làng bol tus bal bơ\t bơtàu [òn lơgar pa mờ bơtàu tơnguh lơh sa nàng tơnguh uă bơta niam tàm rài kis. Ồng Rơ Châm Ben pà gi\t, tàm nam 2021, ồng geh pơn jăt tai lơh niam gơnoar broă bơh he dê nàng bal mờ làng bol bơtàu tơnguh [òn lơgar. Ồng Rơ Châm Ben, pà gi\t:

A` geh pồ lơh cau kra [òn bơh [òn Kom So dê, a` kơ\p kờ` làng bol [òn lơgar kong bòl glar kal ke nàng lơh sa, tàm ală tờm chi tam jo\ ngai, chi sa plai, bè: tờm sầu riêng, plai jràng, [ơ mờ ală bơta chi tam nàng bơtàu tơnguh wơl lơh sa, làng bol ba` `ô uă ir ơlak tơrnờm, `ô sa gơlềng gơlàng, ơm rlô jo\ ngai lời sang sươn rơhàng he dê. Nam pa 2021 do, a` hòi jà làng bol lam lơh sa jơh nùs rlau tàm [òn Kom So do, pal lùp bơsram te\ ală [òn rềp bal, cau neh geh uă bơta tam gơl bơtàu tơnguh tàm rài kis, nam pa pal lơh jăt rài kis pa jak chài rlau.

Thôn Păng Sim, xã tiah sar lơgar ngài Phi Liêng, kơnhòal Dam Rong, càr Lâm Đồng geh 221 hìu bơnhă mờ mờr 1 rơbô nă cau, ua\ ngan là làng bol jơi bơtìan kòn cau tàm tiah do dê. Làng bol tàm do ua\ ngan là kis mờ broă lơh sa sươn sre, bè tam tờm kơphê, den tàng khà pria\ bơcri là kờ` pal geh ngan. Jat ồng K’Bang, kra [òn thôn Păng Sim, xã Phi Liêng, kơnhòal Dam Rong yal, mut tàm nam pa, làng bol kơ\p gơn geh gơ noar atbồ mờ gah lơh broă geh gơ noar ai tơl bơta bươn boài rlau tai nàng càn pria\ bơcri tàm broă lơh sa, pleh mờ broă gơtìp “càn pria\ đah bơdìh gơ tìp cau sa pria\ cồng ua\” blăc pơlồm.

A`  kơ\p kờ` Đảng, Dà lơgar jòi g^t bơta geh ngan tàm rài kis bơh làng bol tàm tiah do dê nàng wă loh làng bol ală cau kong bòl glar kal ke lơh broă sa, ală cau ờ hềt ngan ngồn lơh ngan tàm broă lơh sa, bơh hơ\ lơh geh bơta gơn kơnờm ai làng bol ndai in lơh jat bal. Ngan là pal g^t loh ală bơta jơnau kờ` geh ngan bơh làng bol jơi bơtìan kòn cau dê, bè jơnau kờ` geh pria\ bơcri tàm broă lơh sa, tơm pria\ càn ngân hàng, nàng [òn lơgar in iang nùs mờ ờ gơ kòl tàm broă càn pria\ sa pria\ cồng ua\ bơh đah bơdìh, hơ\ là ală bơta mờ a` kơ\p kờ` ngan. Să tờm a` chờ hờp ngan tài bơh tàm ală nam lài, ală cau lơh ba\o nàng pơ đơl pràn ngan mù tàm tiah sar lơgar ngài, tìp mat mờ làng bol mờ jòi g^t bè bơta tàm nùs nhơm, bơta kơ\p kờ` bơh làng bol dê. A` gơ lơh chờ hờp ngan.

Tơryăng tơryồng lơh sa, gi\t kong bòl glar kal ke lùp bơsram bơta chài sơngka sền gàr kơphê, hìu bơnhă bi Blun ơm tàm [òn Bot, xã H’Nol, kơnhoàl Đăk Đoa, càr Gia Lai neh geh phan sa phan prăp, lơh geh hìu đam niam bơne\ ngan, blơi geh ală phan ngui tàm rài kis mờ ròng kòn lòt bơsram wil tơl. Mờ 3 lồ kơphê neh geh tơnhàu, kàl pa do, hìu bơnhă bi neh tơnhàu geh rlau 10 tấn kơphê gar. Ờ hềt hư nùs mờ cồng nha lơh geh do, bi Blun đơs, hìu bơnhă pal lơh ngan pơđơl pràn rlau tai nàng lơh geh priă jền uă rlau. Bi Blun, đơs:

Bơh tu\ ơn phơng jơm bal mờ ngkàr kơphê den go\ tờm kơphê hòn dờng niam rlau, kong jai rlau mờ trồ prang mờ plai kung geh sùm sơl. Nam do, a` pơn jăt tai blơi 3 rơndeh ngkàr kơphê, rơndeh 25 tấn nàng bơrlu\ bal mờ è kơnrồ hìu bơnhă dê ròng 10 nơm hơ\, nàng jơm mờ ơn kơphê in. A` geh lơh ngan pơđơl pràn ngan, ai jơnau bơsram mờng chài nàng sơngka sền gàr kơphê gơ in niam ngan, nam tus kơ\p kờ` lơh geh priă jền uă rlau mờ nam do.

Xã Ia Roong, kơnhòal Chư Pưh, càr Gia Lai lài do làng bol geh broă lơh sa niam ngan kơ nờm geh khà pria\ tăc tiêu yòm ngan. Mơya tơn nơ\ tu\ tu kòp nam 2018, tiêu chơ\t jơh, rài kis làng bol kal ke ua\ ngan. Ồng Siu Proh, ơm tàm [òn Tao Klah, xã Ia Roong, pà g^t: Làng bol tàm [òn neh tam ua\ bơta tờm chi sa plai jat broă lơh tam ua\ tờm chi nàng tơrmù [à broă ờ geh tơn hào mờ khà pria\ tăc geh yòm, khà pria\ tăc geh yòm mờ ờ geh tơn hào.

Xã Ia Roong, kơnhòal Chư Pưh bol a` lài do tam tiêu ua\ ngan, tu\ do tiêu chơ\t jơh, ờ gam bơta lơi tai. Tu\ do, pa tam wơl tờm sầu riêng, pơnat mờ ală bơta tờm chi ndai dilah gơtùi. Tu\ do bol a` ờ hềt g^t broă tam mờ sơng ka sền gàr phan tam mờ gam lơh ngan bơsram bal mờ gơ\p, tus tu\ do bơsram jài mờ mut lơh hời rơ hời jài.

Cau mblàng Lơ Mu K’ Yến mờ K’ Hạnh