VOV4.K’ho - Rơndăp broă lơh tơnguh jơnhoa bơta niam mờ lơh mhar broă lơh tơrmù r[ah ]àr Kon Tum tus nam 2015 geh Anih duh broă làng bol ]àr Kon Tum geh kơrnuat ky\ tàm ngai 14/08/2012. Bơh rlau 2 nam mu\t lơh rơndăp broă lơh do, tus tu\ do, rơndap broă lơh neh ]èng wơl uă ]ồng nha niam ngan, lơh tam gơl muh mat [òn lơgar tiah sar lơgar ngài tàm ]àr Kon Tum, phan bơna geh lơh pràn bơ]ri priă lơh, broă lơh sơnơm mờ bơto bơtê dờp geh bơta sơlơ sền gròi tai bal mờ hơ\ là dong kờl bè bơtàu tơnguh lơh sa, neh pơgồp bơnah bơtàu tơnguh rài kis làng bol dê.

Broa\ lơh bơtàu tơngguh khà mờ lơh mhar broa\ lơh tơmù rbah ]àr Kon Tum  la broa\ trơ gùm kờp ala\ broa\ lơh dong kờl tơmù rbah bal mờ broa\ lơh dong kờl tơmù rbah krơi is bơh Dà lơgar mờ broa\ lơh dong kờl tơmù rbah krơi is bơh ]àr, bơh naih pria\ jền [òn lơgar dong kờl nàng mut lơh broa\ lơh tơmù hìu nha\ rbah bơh 4 tus 5% jat Kơrnuat pơrjum Đảng ]àr dơ\ 14 ]àr ai tơlik.

Pơnjat hơ\, bơh nam 2012 tus nam 2014, khà pria\ bơh broa\ lơh pria\ tơmù rbah bơh Dà lơgar neh bơ]ri rlau 360 tơmàn pria\ nàng lơh gơs phan bơna dong kờl bơtàu tơngguh lơh sa ai ala\ hìu nha\ rbah in tàm ala\ ntum ua\ ngan kal ke mờ ala\ [òn ua\ ngan  kal ke sơl.

Bal mờ khà pria\ bơh dà lơgar, nàng mut lơh broa\ lơh do, ]àr Kon Tum neh lời ai khà pria\ la rlau 80 tơmàn pria\ ai hìu nha\ rbah mờ làng bol kòn ]au, ai 20 ntum tờm mờ ala\ ntum ua\ ngan kòl yan kal ke, dong kờl tam rlau 20 lồ cao su suơn dềt. Ồng A In ]au làng bơh [òn Kon Chênh, ntum Măng Cành, kơnhoàl Kon Plông ai git:“Mìng is hìu nha\ a` geh Dà lơgar dong kờl bè sơntìl kơphe, tàm hơ\ sơntìl den geh dong kờl 1 rbô tờm sơntìl,  mờ ala\ bơta phơng tuh, bal mờ hơ\ la bơta dong kờl bơto pơlam broa\ lơh sa bơh ntum,  kơnhoàl mù tus bơto pơlam kờ` ai git geh ala\ bơta chài tam. Bơh nam 2012 tus tu\ do,  kơphe neh lì bơkàu bơh sơnrờp, sa\ tờm a` den chờ ngan”.

Mìng is broa\ lơh dong kờl lơh phan bơna [òn lơgar 20 ntum ua\ ngan kal ke neh lơh geh dùl bơta krơi is geh ai go\ tam tơrbo\. Ala\ broa\ lơh bơcri bơt bơtàu, drờm geh ai bơh bơta kờ` bơh bơta mùl màl tàm làng bol. Tu\ ala\ broa\ geh lơh gơs mờ ai ngui drờm geh chồl guh cồng nha kơljap mờ drơng bơta kờ` ngan ngồn bơh làng bol, bơsong geh gùng lòt tus tàm gùl ntum. Ồng A Ninh kuang atbồ anih duh broa\ làng bol ntum Măng Cành, kơnhoàl Kon Plông đơs:“Bơh tu\ geh broa\ lơh bơtàu tơngguh khà niam mờ lơh pràn broa\ lơh tơmù rbah tàm ]àr Kon Tum, geh dong ntum geh gùng mut lơh broa\ lơh sang sơbì jơgloh, tơmù rbah tàm ntum. Tài broa\ lơh do geh ua\ bơta ta\ pơ gồp ua\ broa\ lơh den tàng geh bơta geh lơh bal bơh  broa\ lơh do bè tàm broa\ lơh gùng den  ờ mìng dong làng bol lòt rê bươn boài, pơndiang phan bơna mờ gam dong làng bol geh tus bal bơh [òn do mờ ala\ [òn ndai, bơh  ala\ ntum do mờ ntum ndai”.

Gơtùi đơs bơta lơh ngan bal, pơ gồp bal bơh ala\ khà pria\ bơ]ri bal mờ bơta lơh ngan krà` ]ê bơh mpồl đơng lam atbồ nàng tơmù rbah mờ ala\ kuang geh  jơng  la atbồ ala\ gah, sơnah lơh broa\ geh ai drơng broa\ neh lơh geh dong tơl bơta kờ` ]au rbah tus bal broa\ lơh niam rlau bơh ala\ broa\ lơh mpồl bơtìan bơh sơnrờp. Phan bơna bơh ala\ kơnhoàl rbah, ntum rbah geh sền gròi bơ]ri jơh mờ khà sồ kung bè khà niam, rài kis bơh ]au rbah geh bơtàu tơngguh loh ngan, khà hìu nha\ rbah bơh ]àr neh gơmù bơh 27,91% nam 2011 gơmù gam mờr 16% tàm lồi nam 2014.

Dùl bơta kuơ màng ndai tai tu\ mut lơh broa\ lơh la neh geh rlau 20 broa\ lơh tơmù rbah geh lơh gơs mờ geh lơh ua\ bơh ala\ hìu nha\\ rbah tus bal mờ broa\ lơh, geh sùm geh pria\ lik klàs rbah kơljap bè tam pơdar khà pria\, dong ala\ hìu nha\ rbah ròng kơnrồ deh kòn. Broa\ lơh do geh dong khà pria\ dong kờl bơh dà lơgar geh gàr niam, ua\ ]au rbah geh dờp kuơ bơh khà pria\ dong kờl bơh dà lơgar, lơh di ]au lơi kung geh tàm broa\ mut lơh dờp geh bơta dong kờl ai tus ]au rbah. Bal mờ hơ\ la  broa\ lơh yal tơnggit jờng  ]au rbah, sền gròi sền wơl broa\ lơh tơmù rbah geh lơh pràn, neh pơ gồp bal lơh tam gơl sơnơng mờ git wa\ bơh làng bol tàm broa\ bơtàu tơngguh lơh sa brồ guh lik klàs rbah.

Bal mờ ala\ ]ồng nha  neh lơh geh tàm broa\ lơh mut lơh broa\ lơh gơbàn kal ke hơ\ la ala\ gah, sơnah lơh broa\ geh jàu broa\ la anih tờm tàm  broa\ mut lơh ala\ broa\ lơh di broa\ lơh tơmù rbah tàm ]àr ờ hềt geh lơh  bal mờ anih duh broa\ ala\ kơnhoàl, [òn dờng, đơs wơl bơta gơbàn gơ dờp bơh broa\ lơh tus mờ ]ồng nha lik klàs rbah kờ` chồl guh, pơnjat tai tơngguh mut lơh ala\ broa\ geh ]ồng nha jơnhua. Tơlik đơs bơsir, tam gơl ala\ broa\ lơh, ala\ hìu ndrờm bè ]au rbah, hìu lik klàs rbah gam gơ kòl ờ ua\ bơta kal ke bè ờ hềt geh gùng tàm broa\ lơh lơh sa ka\ bro nàng geh lơh niam bơta lik klàs rbah kơljap.

Mò Phạm Thị Thu Hà atbồ }ơldu\ lơh broa\ - ]au ling sồt sa\ mờ mpồl bơtìan [òn dờng Kon Tum, ai git:“Broa\ lơh tờmu rbah mhar mùl màl kung ờ hềt kơljap bè bơh ờ ua\ bơta:bơh trồ tiah gam  aniai ngan tus lơh sa ròng phan bơh làng bol mờ tus mờ hìu nha\ rbah bơta bơsram sra\ gam lơyah den tàng khi ờ hèt geh tus rềp mờ gơguh jak chài kờ` ngui nàng bơtàu tơngguh lơh sa ròng phan, ờ ua\ hìu nha\ rbah gam geh ai go\ bơta kờp kơnờm ngan tàm bơta dong kờl bơh dà lơgar”.

Ồng Nguyễn Ngọc Ánh kuang jat jơng atbồ Gah lơh broa\-]au ling sồt sa\ mờ mpồl bơtìan ]àr Kon Tum, đơs tờm:“Nam 2015, broa\ lơh tơmù  hìu nha\ rbah gơmù gam 10,87%.  Nàng lơh geh tơl broa\ lơh do, lài jơh la:Tơngguh broa\ lơh pơ gồp bal bơh ala\ khà pria\ tàm ]àr nàng bơsong bơta jơgloh rbah. Dơ\ 2 la: pal tơngguh broa\ lơh sền gròi ala\ bơta broa\ lơh tơmù rbah. Dơ\ 3 la: mut lơh pràn ala\ broa\ lơh tơmù rbah, tu\ do gùt ]àr geh 23 broa\ lơh is bơh gah lơh broa\ atbồ ù tiah”.

Lơh geh phan bơna kờ` ngan nàng bơcri, làng bol geh ai dong tus bơta geh tus rềp mờ khà pria\ geh ai ]àn mơya kờ` ngan gam la ]au kuang lơh broa\ tơmù rbah tàm ntum, ngan la ala\ [òn, pal geh gùng geh bơta bơh tài gơbàn jơgloh rbah nàng bơh hơ\ geh dong broa\ ala\ broa\ lơh di pal. Do kung la broa\ lơh nàng bơtàu tơngguh khà bơh pria\ bơ]ri bơtàu tơngguh lơh sa bal mờ hơ\ la làng bol lik klàs rbah kung kờ` geh pơlam geh broa\ lơh ngui dơ\ di pal nàng lik klàs rbah kơljap.

                                                }au mblàng K’ Brọp.