VOV4.K’ho-Tàm mờr 1 rbô tờm chi geh ngui nàng lơh sơnơm tàm tiah Tây Nguyên, den mìng is ù tiah càr Kontum geh tus 853 tờm chi mờ pơnrơ ngan rlau jơh là Kơnuh sơnơm Ngọc Linh, nhơ\t nhung, Trọng lâu, Bách hợp, Đảng sâm…kuơmàng geh tus 35 tờm chi gơ wèt ală tờm chi lơh sơnơm kờ` pal geh sền gàr tàm lơgar Việt Nam.

Mờ bơta lơh ngan jơh nùs bơ\t bơtàu mat kă bro, kă bro phan bơna chi lơh sơnơm gơ jat bal mờ broă lơh gơs phan, kă bro phan bơna jat ală anih lơh ai càr Kontum gơ gơs là tiah tam chi lơh sơnơm kuơmàng lam lài bơh tiah do mờ bơh gùt lơgar dê, càr Kontum gam geh ală gùng dà, broă lơh loh làng nàng ngui niam bơta pràn, bơta jak do.

Pơgăp mờ do 4 nam, tổ lơh bal tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh đah 220 hìu bơnhă làng bol tàm xã Măng Ri, kơnhoàl Tu Mơ Rông mờ Công ti Cổ phần Kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kontum geh crơng gơs. Bi A Chen, kis tàm [òn Chung Tam, là dùl tàm ală cau bơh sơnrờp lơh bal tam kơnuh sơnơm mờ công ti bulah ờ hềt geh phan bơna lơh geh, mơya lơh sa hìu bơnhă bi dê neh geh ală bơta gơ tam gơl uă ngan. Bi A Chen, pà gi\t:

“Hìu bơnhă a` tam geh bơh 200 tus 300 tờm kơnuh sơnơm. Công ti Cổ phần kơnuh sơnơm Ngọc Linh Kontum pà oh mi in sền gàr ngai mang nàng lơh niam broă sền gàr. Ai làng bol in lơh geh uă tai priă jền dùl nhai bơh 2 tơlak 500 rbô đong tus 3 tơlak 500 rbô đong. Dùl nam Công ti ai oh mi kông nhân in dùl nă cau 100 tờm tơnguh tai priă lơh geh ai làng bol in là uă ngan”.

Dilah bè tàm kơnhoàl Tu Mơ Rông, broă tam kơnuh sơnơm Ngọc Linh gam lơh geh cồng nha ngan kơnờm bơh geh bơta lơh bal đah mpồl lơh sa kă bro mờ làng bol, den tàm kơnhoàl Kon Plông, bă ù tam chi lơh sơnơm bơtàu tơnguh mhar ngan wơl kơnờm bơh gơnoar broă bơh gơnoar atbồ tiah do dê bal mờ gah sơnah lơh broă tàm kơnhoàl.

Bal mờ broă lòt sền, rơndăp ù tiah rlau 600 lồ brê nàng sền gàr, tam ală tờm chi lơh sơnơm jat gùng dà kơ\ kơl jăp, kơnhoàl Kon Plông neh geh gùng dà mờ broă lơh loh làng dong kờl làng bol tam 100 lồ tờm chi lơh sơnơm tàm nam do tơn. Ồng Nguyễn Văn Lân, Kuang atbồ Ủy ban Nhân dân kơnhoàl Kon Plông, pà gi\t:

“Bơh sơnrờp bol a` geh broă rơndăp lơh, jơnau là pal geh ù. Dơ\ bàr là dong kờl ai làng bol in geh sơntìl, hơ\ là dùl broă lơh kờ` ngan. Kơnhoàl lơh geh tơl ală bơta nàng làng bol geh sơntìl tam den bơh uă bơnah priă tàm ală broă lơh jơnau kờ` dà lơgar mờ geh Chính phủ ai gơnoar dong làng bol in. Bơh priă jền hơ\ nàng làng bol geh ală chi sơntìl, làng bol tam. Tu\ do, làng bol dùl nùs bal uă ngan mờ tus lơh bal jơh nùs ngan”.

Kơnờm ală broă lơh chul chồl, dong kờl ngan ngồn, bàr pe nam rềp ndo bă ù tam chi lơh sơnơm tàm càr Kontum neh gơguh tai uă ngan mờ tờm chi lơh sơnơm ngai sơlơ geh tam uă rlau tàm sươn hìu, ù mìr bơh làng bol lơh broă sa dê. Jơh gùt càr tu\ do neh tam geh rlau 315 lồ Kơnuh sơnơm Ngọc Linh bal mờ gi\t nđờ jơ\t lồ Đảng sâm, Tòng kim tuyến, Đương quy, Ngũ vị tử…

Mờ nàng làng bol khin cha tus bal tam, rề ơnàng tai bă ù tam chi lơh sơnơm, broă lơh geh drà kă bro ai phan bơna in geh sền dờng màng ngan. Ồng A Ming, Kuang atbồ Ủy ban Nhân dân xã Măng Cành, kơnhoàl Kon Plông, pà gi\t, do ngan là jơnau dong xã [ươn ngan tàm broă hòi jà làng bol tam 25 lồ chi lơh sơnơm tàm nam do. Ồng A Ming, đơs:

“Xã tus lơh broă mờ mpồl lơh sa kă bro nàng sồr blơi jơh phan lơh geh den làng bol iang nùs ngan tàm broă tam chi lơh sơnơm. Uă hìu làng bol cih mat tam gơl bơh ală tờm chi tam ndai nàng tam tờm chi lơh sơnơm, bè đương quy, kơnuh sơnơm jriang, rmi\t pơrhê, mờ prền”.

Bal mờ bơta lơh ngan jơh nùs lơh geh mat kă bro, kă bro phan bơna chi lơh sơnơm gơ jat bal mờ lơh gơs phan, kă bro phan bơna jat ală anih lơh, càr Kontum gam jơh nùs rề ơnàng tiah tam chi lơh sơnơm, bơh ală broă lơh, bè: lơh sươn ờng, sươn hìu, hơđơm m[ur chi brê.

Càr Kontum kung neh crơng gơs Trung tâm kơlôi sơnơng mờ Bơtàu tơnguh lơh broă sa sươn sre công nghệ cao. Cồng nha lơh geh bơh Trung tâm do dê kung bè Trung tâm ngui bơta jak chài Khoa học mờ Công nghệ bơh càr dê tàm broă lơh bơtờp sơntìl tờm tòng kim tuyến, Đảng sâm mờ bàr pe tờm chi lơh sơnơm ndai bal mờ pràn jak lơh gơlik geh gi\t nđờ rhiang rbô chi sơntìl pah nam gam pà go\ gùng dà kơ\ kơl jăp bơh càr dê tàm broă bơtàu tơnguh chi lơh sơnơm.

Đơs bè cồng nha broă bơtờp sơntìl tờm bơkàu tòng kim tuyến, ồng Phạm Thanh, Phó Kuang atbồ Ban atbồ tiah lơh broă sa sươn sre công nghệ cao, pà gi\t:

“Bol a` neh tam tơrlòng mờ lơh geh cồng nha bơh sơnrờp là niam ngan. Tàm hơ\, bơta kis dờng tơngo\ là gơdờp ngan. Dơ\ bàr tai là cồng nha lơh sa tàm bă ù cèng wơl uă ngan. Mùl màl là tàm pơgăp bơh 300 tus 400 tờm tàm dùl thơk vuông ờs mờng den lơh geh pơgăp bơh 3 halà rlau 3 ki\. Khà priă tăc jat tàm drà tu\ do là pơgăp bơh 1 tơlak 500 rbô đong dùl ki\ ris den gơ lơh geh cồng nha lơh sa uă ai làng bol in”.

Nàng lơh geh jơnau kờ` gơ gơs là tiah tam chi lơh sơnơm tờm ngan, càr Kontum là pal lơh geh măt kă bro gơ jat bal mờ broă lơh gơs phan, kă bro phan bơna jat ală anih lơh mờ bơ\t bơtàu sươn pơlam lơh lài dờng. Bal mờ hơ\, uă gùng dà broă lơh bè bơta chài; lam lơh, atbồ lơh sa mờ bơto bơtê; kă bro, lơh gơs phan bơna; gùng dà broă lơh bơcri priă, dong kờl…kung gam geh lơh dùl ròt bal sơl.

Tềng đap mat, tàm bàr kơnhoàl: Tu Mơ Rông mờ Đăk Glei, càr Kontum geh jơnau kờ` là tus nam 2020 sền gàr mờ rề ơnàng geh 1 rbô lồ Kơnuh sơnơm Ngọc Linh mờ 300 lồ ù tam chi lơh sơnơm bơh yau, hơ\ là: Đảng sâm, Đương quy mờ Bơkàu tòng kim tuyến./.

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến