VOV4.K’ho – Uă nam do bơh gơbàn bơh bơta ờ niam bơh trồ tiah, den tàng uă ngan ală suơn điều tàm ]àr Dak Nông neh gơbàn kra den tàng ]ồng nha tơnhàu lơyah ngan. Tàm kơnhòal Krông Nô, ]àr Dak Nông, ală anih bơto pơlam broă lơh sa neh dong kờl làng bol tam gơl broă lơh tam ka kau tàm tiah mbur ntê điều. Bơh dùl tu\ tơngai, broă lơh do ờ mìng ]èng geh ]ồng nha priă geh jơnhua tus ]au tam in tàm bal dùl bă mờ gam là broă lơh nàng gàr geh ală suơn điều tàm [òn lơgar.

 Hìu nhă ồng Phạm Văn Hùng, ơm tàm ntum Nam Đà, kơnhòal Krông Nô, ]àr Dak Nông tus bal broă lơh tam ka kau đơm mbur tờm điều neh 3 nam do, lồi nam 2014 tờm ka kau neh sơnđờm geh tơnhàu. Ồng Phạm Văn Hùng đơs tờm, do là broă lơh sa suơn sre geh ]ồng nha ngan. Bơh jòi git bơta pơnrơ is bơh tờm ka kau dê, do là tờm chi tam kờ` mbur rơhiơm, den tàng broă tam bơrlu\ đơm mbur tờm điều mờ bơta tam ]ah ngài dipal geh bơta niam nàng tờm ka kau hòn gơs.

Dùl bơta mờng quèng ờs sền go\ bơh làng bol dê tu\ tam điều là ndrờm bè ờ huan sơngka sền gàr mờ ơn phơng tờm điều in, den tàng ]ồng nha lơh geh ờ uă, tàm tu\ broă tam ka kau den pal ơn phơng, bồm dà den tàng tờm điều kung geh sa phơng bơh broă do. Den tàng kàl tơnhàu điều nam do, sưon điều ồng Hùng dê gam tơt plai ring ngan. Mơya nàng 2 bơta chi tam do tàm dong kờl bal hòn gơs niam den pal geh broă tam mờ sơngka sền gàr dipal. Tài điều là chi tam geh nha ơnàng, àng mattơngai sòl jat mbur chi ờ uă, ờ jai nàng dong chi tam bơrlu\ geh hòn ờs. Den tàng, dilah tam kau kau bơrlu\ tàm suơn điều den pal geh khà tam ka kau ngài rlau pơndrờm mờ tam bè ờs. Dilah tam ka kau jir ir, bơta tàm jơm rơhiơm, lơh tờm chi ờ geh tơl àng mattơngai sòl, lơh aniai tus ]ồng nha tơnhàu mờ gơbàn kòp ồm plai.

Tờm ka kau gơkờ` pal geh ơn phơng mờ bồm dà tơl làm tàm bơta mbur rơhiơm, mơya dilah mbur uă den jơnau kờ` ơn phơng ờ uă. Dilah ơn uă phơng, ngan là phơng đạm den tờm chi gơs pràn, mơya lik bơkàu mờ tơt plai 1 êt. Den tàng, broă koh ntê pal geh mut lơh dipal, ngan là tàm nhai mìu. Bal mờ hơ\ pal sền gròi tus broă rơcang sơndră ală bơta kòp tu sa aniai. Ồng Phạm Văn Hùng đơs: “ Bơh tu\ tus bal broă lơh tam tờm ka kau bơrlu\ đơm mbur tờm điều den tờm điều bal mờ tờm ka kau ndrờm gơs niam ngan. Ngan là tờm điều, nđờ nam lài ]ồng nha tơnhàu ờ geh uă, bơh tu\ tam bơrlu\ mờ ka kau den tus tu\ do tờm điều neh ai ]ồng nha tơnhàu gơguh bơh 4 tus 5 tơlak, tam ka kau kung niam rlau mờ broă ờ tam bơrlu\, a` go\ tờm ka kau đơm mbur điều den niam rlau. Đơs bal là ală tờm chi geh mbur jơm rơhiơm là tờm chi gơs niam ngan.”

Jat uă hìu nhă làng bol gam tus bal broă lơh tam ka kau tàm kơnhòal Krông Nô, den tờm ka kau geh uă bơta buơn, hơ\ là tơt plai sùm, làng bol geh priă jền bơh broă tơnhàu pah nam. Do là bơta chi tam geh ]ồng nha tac hờ lơgar ]au uă mờ kơ\ kơljap. Khà priă tàm drà kă bro tu\ do, ka kau gar neh jơm glòm gơs ka` là bơh 58 tus 60 rbô tàm dùl ki\, hơ\ là ờ hềt kờp tai priă geh bơh tơnhàu điều.

Dùl bơta mờ uă ngan hìu nhă làng bol lơh broă sa chờ hờp là tàm bơta trồ tiah tơngai duh, bơta ờ tơl dà gơlik geh, mơya tờm ka kau kung gam gơs niam mờ tơt plai. Bơta do ai go\, tờm ka kau geh bơta pràn sơndră mờ trồ prang soat dà uă.

Broă tam bơrlu\ ka kau đơm mbur tờm điều tàm tơngai do tàm kơnhòal Krông Nô ]èng wơl ]ồng nha lơh sa uă rlau mờ broă mìng tam tờm điều. Do là broă lơh ờ mìng tềm pềr geh bă ù lơh broă sa, pơgồp bơnah tam gơl chi tam jat broă lơh uă bơta chi tam, drơng broă lơh tơnjơh jơgloh tơmù rơbah tàm [òn lơgar.

Nàng làng bol git bơta chài tam ka kau, tơngai lài, anih lơh broă geh gơnuar kơnhòal Krông Nô neh mut lơh uă dơ\ bơto pơlam bè tờ trồm, bơta chài sơngka sền gàr, kung bè bơta chài prap gàr, nàng phan lơh gơs geh niam ngan rlau jơh. Bi Nguyễn Chí Nhân, ơm tàm ntum Nam Đà, kơnhòal Krông Nô, ]àr Dak Nông pà git: “Tàm 3 nam bơcri lơh, bơh sơnrờp pal ơn phơng, chi tam gam dềt den mìng ơn dùl êt, tơngai tơt plai sơnrờp den ơn uă rlau phơng NPK. Bồ kàl mìu, gùl kàl mìu, tu\ tờm chi sơnđờm tơt plai den ơn tai phơng Kali, lồi kàl mìu den he ơn phơng Kali dùl dơ\ tai.”

Mơya khà sùh ìo uă là bơta buơn ngan nàng kòp gơlik geh uă tàm kàl mìu. Bơsềt pơrhê gơlik geh uă ngan tàm tờm điều, do là bơta aniai ngòt rơngơt ngan tus mờ tờm ka kau. Den tàng làng bol pal sền gròi, git go\ gờ`, mut ngui niam ală bơta chài sơngka sền gàr, rơcang sơndră kòp tu sa aniai.

Bi Phạm Văn Minh, kuang bàng pơlam broă lơh sa ntum Nam Đà, kơnhòal Krông Nô pà git:"Gơwèt mờ tờm kau kau tam đơm mbur tờm điều den pal sền ngac là ba` lời ntê tờm điều lơh aniai tus tờm ka kau, he lời dimơ, sùm koh ntê tờm điều dê, tơnguh ntê tờm điều mờ lời ntê tờm ka kau gơ in dipal. Dilah he lời tờm ka kau uă ntê ir den lài ngan là tờm chi ờ jai gơs, mờ do\ 2 là gơbàn uă bơta kòp tu sa aniai.”

Tu\ do jơh bă ù tam ka kau tàm kơnhòal Krông Nô ndrờm gơs niam ngan, tàm hơ\ neh geh rlau 50% suơn ka kau neh tơt plai. Ờ uă suơn ka kau tam rlau 5 nam neh ai ]ồng nha tơnhàu bơh dùl tấn gùl tus 2 tấn gar tàm dùl lồ. Broă lơh do gơtùi rề ơnàng nàng tơnguh ]ồng nha tơnhàu ală suơn điều neh kra tàm ]àr Dak Nông.

                                                                                                                                                }au mblàng K’ Duẩn.