­Lòt jăt gùng ù tàm brê mờ lòt tus hờ đang dòr gùt dar thôn Bar Gok, sàh Sa Thầy, càr Quảng Ngãi (kơnhoàl Sa Thầy, càr Kon Tum lài do), ală bă brê jăt gah mìr kung gam hòn gơs niam. Thôn Bar Gok tŭ do geh di pơgăp 30 hìu tus bal sền gàr brê mpồl bơtiàn. Bơdìh mờ broă lòt sền, ală cau tàm mpồl sùm yal bal nàng làng bol tàm thôn in bañ kơl aniai chi brê, tàm hơ̆ uă ngan là tàm ală bă brê pa hòn is jăt gah mìr. Bơdìh mờ tơngai tus bal lòt sền gàr, hìu nhă bi A Phú tàm thôn Bar Gok mìng lơh mìr, tam bùm blàng mờ tùc kòi.

Bi A Phú đơs, bŭ lah rài kis gam uă kal ke, bi bal mờ oh mi tàm thôn kung gam tus bal sền gàr brê: “Pah poh mpồl añ lòt sền gàr brê dùl dơ̆. Mìng lòt jăt jăt gah brê, jăt gah mìr nàng sền geh cau mus gơgràm ù brê lah ờ. Añ kung yal oh mi tàm ƀòn in bañ mus brê nàng gàr brê tơnơ̆ do in”.

Neh lơh broă sền gàr brê tàm 14 nam do, bi Phạm Văn Thắng, Mpồl sền gàr brê Mo Ray, gơwèt Mpồl Atbồ Brê Dà lơgar Chu Mom Ray sùm kis mờ brê, mờng mờ ală dơ̆ lòt sền jŏ ngai tàm brê bơnơm dờng. Gơwèt mờ bi Phạm Văn Thắng, broă lòt sền tơl bơta tơngŏ tàm brê, tă dă ha là kŭp rùp phan kis tàm brê bơh broă sơn lài phan kŭp rùp neh gơs broă mờng lơh sùm. “Bol añ lòt jơng tàm brê di lah gŏ tềl lơi, bè sềm, phan tàm brê ha là cau den sền gròi nền nòn, hơ̆ sồng kŭp rùp wơl tàm phần mềm Smart lòt brê. Tŭ do bol añ gam ngui phần mềm Smart mờ ală măi sơn nàng kŭp rùp, kŭp geh ală rùp gơrềng bơh kòn bơnus ha là broă lòt rê bơh phan tàm brê dê. Ƀùi drim, di lah kờñ lòt tàm gơl gùng lơi ngài den bol añ trŭ piang, sào drim hơ̆ sồng cèng bal piang nàng lòt, tus trồ mho, ha là geh tŭ trồ mang hơ̆ sồng rê tus tàm anih ơm… geh ngai den bic tơn tàm brê. Dùl nhai bol añ lòt tàm bơh 15 tus 17 ngai”.

Tàm tiah jăt gah brê gơwèt Brê Dà lơgar Chư Mom Ray, anih sền gàr brê Mo Ray geh lơh tơn tàm gùng lòt mŭt tàm brê ngài. Trồ ngai, geh tŭ geh làng bol lòt gan nàng guh hờ đang mìr, mơya tŭ trồ mang ù tiah ngềt ngơ̆t, mìng gam àng ồs đèng sòl bơh sàl mpồl sền gàr brê dê. Bi Thao Chương, cau lơh broă tàm Mpồl sền gàr brê Mo Ray pà git, tàm sàl geh lơh rềp mờ mìr làng bol dê, den tàng geh gal cau lòt gan nàng lòt lơh broă. “He ơm rềp tềng gah mìr làng bol dê, den tàng git ală cau lik mŭt tàm brê. Mìng là cau lòt gan tàm do nàng lòt lơh broă. Làng bol tàm do trồ mang mờng lòt sòl kit, pơ̆t dă đe, ală broă do mìng lơh bơh ală làng bol dê. Mơya, nàng pleh mờ bơta gơtìp ồs sa brê tàm kàl prang, bol añ kung sùm mblàng yal tài làng bol lik mŭt tàm brê uă. Bol añ lơh broă ngai kung bè mang, cau lơi mŭt tàm brê pal cih măt, drim mŭt mho rê pal yal”.

Brê Dà lơgar Chư Mom Ray rềp tàm tiah nhàr lơgar đah măt tơngai Mŭt càr Quảng Ngãi, geh sền bè “klờm soh tơlir” bơh tiah Tây Nguyên dê, do là tiah kung gam gàr geh bơta niam brê bơnơm gam bè ờs mờ geh uă bơta siñ họk kwơ màng. Tŭ do, mpồl atbồ rơlao 60 rơbô 636 lồ brê, tàm hơ̆ geh 56 rơbô 249 lồ brê prăp gàr mờ di pơgăp 4 rơbô 400 lồ brê lơh sa. Mpồl Atbồ ai 10 mpồl sền gàr brê mìng lơh broă tàm ală sàh Sa Thầy, Rờ Kơi, Mô Rai, Ya Ly, Sa Loong mờ Bờ Y mờ pơgăp 70 nă kwang bàng, cau lơh broă sền gàr brê. Tơl nă cau drơng mờr 1 rơbô lồ brê, uă mờr bàr dơ̆ jăt jơnau geh ai gơwèt mờ brê prăp gàr. Bơh ală dơ̆ lùp sền, ală cau lơh broă kơlôi sơnơng dờp tàm do geh 1 rơbô 895 bơta chi che, tàm hơ̆ geh 182 bơta gơwèt mpồl ờ hoan geh, kwơ màng geh tàm Sră pơrhê lơgar Việt Nam mờ dunia dê. Mpồl phan brê kung geh uă bơta mờ 1 rơbô 5 bơta, tàm hơ̆ geh uă bơta phan brê geh kwơ pal geh prăp gàr. Tàm ală nam pa do, broă sền gàr brê geh tơnguh mờ broă ngui phan kŭp rùp bal mờ phần mềm Smart nàng jăt sền uă bơta siñ họk. Uă rùp geh kwơ bè ală bơta il, jùn, krih, gơbai mờ sềm geh kwơ neh geh gŏ, pơgồp bal tàm broă drơng tàm broă kơlôi sơnơng mờ lơh geh gùng dà nàng prăp gàr.

Ồng Đào Xuân Thủy, Kwang lam bồ Mpồl Atbồ brê Dà lơgar Chư Mom Ray pà git, mpồl lơh broă do atbồ rơlao 60 rơbô lồ brê bal mờ bơta niam bơh brê bơnơm dê geh uă bơta ngan: “Tàm tơngai tus, bol añ tơrgùm lòt sền, sền gròi sền gàr brê; lơh pràn broă mblàng yal, yal nàng tơnguh uă jơnau git wă ai mpồl bơtiàn in; lùp sền, kơlôi sơnơng mờ jăt sền uă bơta siñ họk nàng geh gùng dà broă lơh, broă rơndăp lơh nàng sền gàr niam rơlao. Mờ mpồl lơh broă kung sền kwơ tàm broă tơnguh uă rài kis broă lơh ai mpồl bơtiàn in, lơh bè lơi nàng tŭ làng bol bơtàu tơnguh geh broă lơh sa den rơ̆p tus bal sền gàr brê. Bơdìh hơ̆ tai, lơh jăt broă rơndăp lơh bơtàu tơnguh lòt nhơl tàm brê niam nàng lơh gơs broă lơh ai mpồl bơtiàn in, kung bè ai geh priă mpồl lơh broă in”.