VOV4.K’ho - Tơnơ\ mờ g^t nđờ 10 nam prăp gàr sùm sơntìl, tơnguh uă bă ù tam, tus tu\ do, càr Kon Tum neh geh rơlao 300 lồ ù tam kơnuh Ngọc Linh. Bal mờ broă tơn jơh broă di gơlan chơ\t jơh 1 bơta phan kuơ màng tàm sră pơrhê lơgar Việt Nam dê, tòm kơnuh Ngọc Linh kung neh geh càr ai là phan tam kă bro tòm geh bơta pràn tam pơlòng tàm broă tơnguh bơtàu lơh sa mpồl bơtiàn càr dê. Tàm ală ngai bồ nam 2017, càr Kon Tum gam rơcang lơh gơs ală bơta phan kă bro sơnrờp ngan geh lơh bơh kơnuh Ngọc Linh, tơnguh bơta kuơ bơta phan geh is lơgar Việt Nam dê.

Lồi nhai 8 nam 2016, tơnơ\ mờ 43 nam Mpồl kuang bàng lùp sền kờ` phan geh lơh sơnơm bơh Ban dân y khu 5 go\ tòm sơnơm làng bol kòn cau Sơdàng dê tàm bơnơm Ngọc Linh, gơwèt 2 càr Kon Tum mờ càr Quảng Nam, dùl dơ\ pơrjum neh geh UBND càr Kon Tum bơyai lơh kờ` dờp: Dờp sră lam sồr ù tiah ai phan geh lơh bơh kơnuh Ngọc Linh in. Tàm tu\ hơ\, ờ g^t bè lơi kờ` đơs jơh nùs nhơm chờ hờp bơh ală cau jăk chài kung bè kuang bàng đơng lam càr Kon Tum, tài tơnơ\ mờ g^t nđờ 10 nam prăp gàr, tơnguh uă bă ù tam tòm kơnuh Ngọc Linh tàm bơta sơntìl tàm ù tiah geh is gơbàn rồ mờr jơh mờ gam tềng đăp mờ bơta di gơlan jơh, broă lơh ngan bơh ală cau do dê neh geh dờp. Phó Giáo sư – Tiến sĩ Trần Công Luận, Atbồ anih lơh broă kơnuh mờ phan lơh sơnơm [òn dờng Hồ Chí Minh lài do – Viện dược liệu Dà lơgaar là cau neh 38 nam lơh broă mờ tòm kơnuh Ngọc Linh mờ pơgồp bal tàm broă lơh jơnau pơlam ù tiah ai bơta phan kuơ màng do pà g^t: “Do là 1 broă lơh bè 1 bơta lam lài kờ` tam gơl broă tơnguh bơtàu pa, mờ ngan là pal geh uă broă pơgồp bal mờ lơh ngan rơlao tai bơh ală cau lơi mờ geh nùs nhơm đềt mềr bè kơnuh kờ` tơnguh bơtàu”.

Là jơnau pơlam sồr dơ\ 49 mờ lơgar Việt Nam prăp gàr mờ là phan sơnrờp ngan geh ù tiah tàm 2 càr, ù tiah kơnuh Ngọc Linh geh tàm 2 xã: Măng Ri, Ngọc Lây, kơnhoàl Tumơ Rông, càr Kon Tum mờ xã Trà Linh, kơnhoàl Nam Trà My, càr Quảng Nam. Ală xã do gơwèt dòr bơnơm Ngọc Linh tàm bơta `hoa bơh 1 rơbô 800 thơ\k tus 2 rơbô 500 thơ\k. Jăt uă jơnau kơlôi sơnơng khoa học, kơnuh Ngọc Linh là 1 tàm ală bơta ko87nuh niam ngan dunia dê mờ khà Saponin uă rơlao dơ\ jăt mờ ală bơta kơnuh ndai. Ală cồng nha kơlôi sơng bè broă lơh sơnơm geh lơh bơh kơnuh Ngọc Linh neh pà go\ bơta kơnuh do geh gơdờp mờ broă sơndră mờ stress vật lý, stress tâm lý mờ trầm cảm; gơsồr phan sơndră mờ kòp, sơndră mờ oxi hoá, lão hoá, sơndră mờ ồm sa ru\, gàr niam klờm. Ồng Lại Xuân Lâm, Phó kuang atbồ UBND càr Kon Tum pà g^t, broă phan bơh kơnuh Ngọc Linh geh Cục sở hữu Trí tuệ ai sră dờp dan pơlam ù ttiah geh kuơ màng mờ tơl^k bơta kuơ bè lơh sa mpồl bơtiàn, khoa học mờ gàr niam geh sơntìl, bơta geh is bè bơta niam phan geh lơh, măt sơnđan tiah geh lơh bơh bơta phan geh is tàm tiah kơh bơnơm Ngọc Linh dê. Bè broă sền gàr bơta kuơ geh is bơh tòm kơnuh Ngọc Linh dê, gơnoar atbồ tàm do neh geh rơndăp broă lơh mùl màl, ồng Lại Xuân Lâm đơs: “Tơnơ\ mờ tu\ geh jơnau lam sồr ù tiah kơnuh Ngọc Linh, càr Kon Tum pơgồp bal mờ càr Quảng Nam lơh rơndăp broă sền gàr mờ ngui jơnau pơlam sồr ù tiah mùl màl nền nòn kờ` ai ală mpồl lơh broă, ală cau in lơh jăt niam ală kơrnoăt bè broă ngui jơnau pơlam sồr ù tiah kung bè ală broă lơh glài ală cau lơi lơh ờ ngan, kă bro ờ di pal phan geh lơh bơh kơnuh Ngọc Linh kờ` sền gàr tus mờ jơnau pơlam sồr ù tiah kơnuh Ngọc Linh dê”.

Tu\ do, khà priă tăc 1 k^ kơnuh Ngọc Linh ris tàm drà kă bro geh bơh 30 tơlăk rơlao hờ đang. Tềng đăp mờ khà priă kas bè do, ală cau lơh broă ờ di pal neh ngui ală bơta kơnuh geh să jan mờr ndrờm bal mờ kơnuh Ngọc Linh, bè kơnuh Tam thất vũ diệp, geh ttu\ là kơnuh ráy kờ` pơrlồm cau ngui. Mờ broă lơh ngan kờ` cau ngui in geh tìp mờ phan geh lơh bơh kơnuh Ngọc Linh ngan, geh cèng wơl bơta kuơ mpồl bơtiàn dê, bơh lồi nam 2016, UBND càr Kon Tum neh sồr Công ty TNHH MTV lơh sa brê bơnơm Đak Tô bơcri priă crăp phan lơh broă, lơh gơs kơnuh Ngọc Linh rơlao 4 tơmàn priă tàm tiah geh kơnuh Ngọc Linh do, kờ` lơh gơs ală phan kă bro lài ngan. Do là broă lơh mùl màl càr dê tàm broă sền gàr mờ tơnguh bơta kuơ ai kơnuh Ngọc Linh in. Ồng Nguyễn Thành Chung atbồ Công ty TNHH MTV lơh sa brê bơnơm Đak Tô pà g^t: “Bol a` kung neh lơh broă mờ uă gah mờ geh geh cau sồr lơh. Hơ\ là tu\ lơh gơs hìu măy, den ală bơta phan sơnrờp ngan geh loh gơs. Broă lơh hìu măy tềng đăp măt mìng lơh kơnuh Ngọc Linh tàm bơh 300 k^ kơnuh ris. Bơdìh hơ\ tai, bol a` geh lơh gơs ce kơnuh Ngọc Linh. Do là phan geh lơh bơh nha, tòm tơnơ\ mờ tu\ neh tơnhào să, bơkào”.

Bal mờ broă kơ\p ală bơta phan dơ\ sơnrờp geh lơh bơh kơnuh Ngọc Linh tà bồ nam do, càr Kon Tum gam wèt tus broă lơh gơs broă lơh kờ` tơnguh sơntìl, tam, pờ ơnàng ù tiah mờ tơjnguh khà măt phan kă bro dà lơgar ai kơnuh Ngọc Linh in. Bal mờ hơ\, lơh ngan tus nam 2020, pờ ơnàng bă ù tam kơnuh Ngọc Linh tus 1 rơbô lồ; tus nam 2025 tam geh rơlao 9 rơbô lồ mờ broă lơh mờ măy mo\k kung geh ngui tàm tiah tam kơnuh Ngọc Linh tàm 8 xã gơwèt 2 kơnhoàl Đak Glei, Tumơ Rông mờ ai phan geh lơh bơh kơnuh Ngọc Linh tăc tàm drà kă bro tàm lơgar mờ lơgar bơdìh uă ngan.

Cau cih mờ yal tơng^t Ndong Brawl