VOV4.K’ho – Mpồl dròng cing [òn Ko Siêr, sơnah [òn Tân Lập, [òn dờng Buôn Ma Thuột, càr Daklak geh cau chài là bèp Kim uă cau gi\t tài bơh ờ mìng jak ngan ngui 14 phan ngui đơs crih mờ gam là cau chài ngan mòn is gơ. Cau chài neh kra dờng sơnam jơh dùl rài kis ơm kis rềp mềl ngan mờ phan ngui đơs crih bơh kòn cau dê sùm kơ\p kờn bơhiàn chài rơgơi hơ\ geh pơn jat tai geh ngui, nàng săp ntas dròng cing mồng, săp ntas uh rơkèl bơh cau Rơđê dê gam geh mpong ntas sùm…

Săp ntas nggồr tu\ dờng tu\ dềt, tu\ gơguh tu\ gơmù, gơhòi gơ jà geh mpong ntas, gơlơh bè sềm rơling duh hồl hoăc hòi mpồl tàm trồ tơngai kàl duh. Hơ\ là săp ntas uh rơkèl đing tak ta bơh cau chài bèp Kim dê uh tàm [òn Ko Siêr, sơnah [òn Tân Lập, [òn dờng Buôn Ma Thuột, càr Daklak. Gơ wèt mờ làng bol tàm [òn Ko Siêr, săp ntas hơ\ neh gơlơh mờng quèng ngan. Làng bol sùm đơs mờ gơ\p: tus jiơ bèp Kim bơto dròng cing, uh rơkèl ơ hợi. Mờ hơ\ sồng, ală mpồl ồng, mpồl mò, ală oh klau dềt, geh bal klau pơnu pa dờng lòt tus tai, ơm wềl gùt dar ồng, nggui iat ồng uh rơkèl. Bèp Bran, là cau tàm mpồl dròng cing [òn Ko Siêr, kung là cau geh hìu ơm rềp bal mờ bèp Kim, đơs bè do. “Bèp Kim tơryang ngan bơto uh rơkèl mờ ồng uh niam ngan. Ală jơnau cing bơh ồng bơceh is den jơh tơl nă cau tàm [òn kờn ngan iat. Tàm mpồl dròng cing bol a` dê, ồng hơ\ kung là cau dròng cing chài ngan rlau jơh. Mho ngai lơi ồng hơ\ kung nggui tềng yu\ hìu bơto uh rơkèl klia, đing tăk ta, đing năm, hơ\ sồng pờng cing pơng tai”.

Bèp Kim bơtê dròng cing, uh rơkèl bơh tu\ ồng pa 13- 14 nam. Tu\ hơ\, ồng sùm lòt jăt ală wa, ală bèp dờng nàng tàp dròng cing tàm ală dơ\ lơh chờ bơh [òn lơgar dê. Sền go\ khi soh àu k’teh, bar kpin sền gơlơh niam mat ngan, ồng gơlơh kờn ngan. Bơh hơ\, ồng lơh ngan jơh nùs bơsram dròng cing. Tơngai sơn rờp, khi dròng cing, ồng ơm nggui dùl đah kềng, ìa duơh, ìa gai pờng ntas klak klak jat săp. Rơhời, ồng gơtùi să tờm is dròng ală jơnau cing. Bèp Kim yal wơl bè do: “A` bơsram dròng cing tài bơh a` kờn ngan săp ntas dròng cing bơh làng bol kòn cau a` dê. Tu\ kơno săp ntas dròng cing den tàm nùs a` gơlơh chờ hờp ngan gi\t lơh. Bơsram dròng cing kal ke ngan. Pal bơsram bơh 5- 6 nam den hơ\ sồng dròng chài. A` bơsram jat bè đòm jat den tàng sơlơ kal ke rlau tai. He kung dròng sơl, mơya jat ờ thàn, dròng ờ di, ờ sơr băc mhar den tàng bơsram ờ gi\t dùl e\t lơi”..

Tus tu\ do, ồng neh rlau 70 sơnam, lòt gan gi\t nđờ kàl lơh chờ, ồng ờ mìng gi\t dròng cing lơm gời ờ, mờ ồng gam gơtùi ngui tus 14 phan ngui đơs crih kòn cau Tây Nguyên dê tai. Ờ mìng dròng cing tàm dơ\ lơh chờ mờ dròng tơn tàm uă dơ\ lơh đơs crih tam ya tàm lơgar mờ lơgar ndai. Ồng gam kơlôi sơnơng mòn is uă phan ngui đơs crih kòn cau krơi is tai. Ală ding gle, ding đơr mờ plai nhồng, bơh mpàng tê rơgai rơgong mờ jơh rơ we\ rơ wềm bơh cau chài hơ\ dê gơlơh bè gơ tam gơl pa să jan, gơ gơs là phan ngui đơs crih sền niam mat ngan, tu\ uh halà pờng den kơno ntas ală săp ntas bơh tiah brê bơnơm Tây Nguyên dê. Bèp Kim chờ hờp ngan, yal: “Phan ngui đơs crih bơh he dê den a` mòn is jơh lơm. Bè đing buốt klia, đing tăk ta, đing năm, cing pơng, cing kok, cing kram, đing gôch…Tàm ală phan hơ\ den đing buốt klia là lơh [ươn ngan rlau jơh, ai cing pơng mờ cing kok den là gơlơh kal ke rlau dùl e\t. Bè đing tăk ta do, a` lơh wih lơh wơl sùm lơh bè lơi kờn gơ in niam, hơ\ sồng ìa nàng uh. Dilah săp ntas ờ hềt ntas dờng den a` lòt lùp bơsram tai mờ ală cau neh gi\t lơh”.

Ngai pah ngai lòt gan, săp ntas bơh cing, rơkèl dê gơlơh bè gơ sa gơmu\t jrô ngan tàm bồ tơngoh, să jan ồng dê. Nàng hơ\ sồng, ală săp ntas nisơna kơlôi gơlik tàm bồ tơngoh pah tu\ ồng sền go\ dùl bơta lơi hơ\. Sền go\ kơnòm dềt tàm [òn ur ar lòt nhơl, ồng dròng dùl jơnau cing iat gơlơh chờ hờp tàm tồr. Kơno săp nhìm gơlơh răc ròc ngan bơh cau lơi hơ\ dê, ồng uh tai dùl jơnau iat gơlơh muăt jrùm ngan. Sền go\ kòn klau, kòn ùr bòl glar rê hờ hìu tơnơ\ dùl ngai lòt lơh broă bòl glar tàm sươn mìr, ồng ngui tai đờng brộ teh gơlơh bè dùl jơnau pơndờm pơnđiang: Bòl glar geh dô roh jơh, bơta lơngăp lơngai chờ hờp hờm ram tơnơ\ do geh tus mờ he…

Săp ntas dròng cing, uh rơkèl bơh ồng dê mpong ntas sùm bè hơ\, pơnrơ tus tiah ndai, tus mờ gơ\p bơ yô tàm ală ù tiah [òn lơgar ndai. Bi H’Ngộ, sau ùr bèp Kim dê, đơs bè do: “Ồng a` dròng cing, uh rơkèl chài ngan. Ồng neh geh tu\ lòt lơh tàm uă tiah tàm lơgar, bè tàm Sài Gòn dồ, Sóc Trăng, [òn dờng Hồ Chí Minh, Hà Nội. Mờ geh tu\ là ồng geh lòt lơh tàm lơgar ndai sơl, bè Tây, Anh, Đức, Đan Mạch, Campuchia…lơh tàm uă ngan tiah. Ồng kung lòt pơrlòng ngui phan đơs crih bơhiàn yau mờ geh khà jờng jơnhoa ngan, bè Gai lòng biàng ngui phan ngui đơs crih bơhiàn yau. Ồng gam geh pà sră jờng rơ Cau chài bơhiàn yau nam 2007”.

Bèp Kim, jơh dùl rài kis ơm kis rềp mềl mờ phan ngui đơs crih bơhiàn yau. Tàm sơnam neh kra, ờ sô tai, ồng sùm kơ\p kờn jòi geh cau pơn jat tai ngui, pơn jat tai jat bơta kơ\p kờn hơ\. 5 nă kòn klau bơh ồng dê, bơh tu\ gam dềt kung geh ồng bơto sơl broă dròng cing mơya ờ go\ geh dùl nă cau lơi kờn lơh broă do. Bèp Kim, yal bè do:”Bol kòn a` kung bơsram sơl dròng cing. Kòn den gi\t dròng, kòn den ờ gi\t. Lài do gi\t sơl mơya tơ nơ\ do lòt lơh broă den kung lời te\ ờ lơh jat tai. Bè bèp Kok kung dròng cing chài ngan. Mơya, lòt lơh broă kung ờ gơtùi lòt jat a` nàng lơh sơl. Tu\ do dròng cing kung ờ gam kah tai sơl. Ai bol kơnòm tu\ do den ờ go\ geh cau lơi gi\t dròng cing tai. Bol khi kung kờn sơl bơsram mơya a` kờn bơto mơya ờ geh anih nàng bơto. Bơhiàn bơh làng bol kòn cau he dê ờ gơtùi hi\u roh te\ ờ. Den tàng bè hơ\, a` kơ\p kờn kuang atbồ [òn tơr gùm wơl bol kơnòm, nàng a` bơto bol khi in. Nàng bol kơnòm gi\t dròng cing, nàng bơta bơhiàn niam chài mờ bèp ồng he dê lời wơl geh gam sùm mờ tu\ tơngai”.

Tàm hìu lơh hơđang tềng bồ tô dà croh Ea Kênh, ngai pah ngai sùm săp ntas uh kơl wờk, đing tăk ta bơh bèp Kim dê kơno ntas sùm, gơlơh bè pơyua jơnau kơlôi sơnơng bơh cau chài neh dờng sơnam dê tàm hơ\, lời wơl ai rơnàng tơnơ\ do in…

Cau cih mờ yal tơnggi\t- Lơ Mu K’ Yến