VOV4.K’ho – Ồng Y Wang H’Wing, kis tàm [òn Triă, ntum Ea Tul, kơnhoàl Cư\ Mgar, càr Daklak là cau lam bồ lài tàm broă lơh sền gàr mờ lơh jat niam bơhiàn chài rơgơi tàm [òn lơgar, pơgồp bơnah tàm broă bơto yal wơl jơnau yal yau cau Rơđê dê, đơs Eirei, bơto dròng cing mồng mờ ngui phan ngui đơs crih kòn cau. Ồng kung là dùl nă cau chờ hờp ngan geh ai jơnau đơs crih, yal yau yal tơngi\t mờ gơ\p bơyô dunia in tàm Dơ\ lơh chờ chài rơgơi bơhiàn yau tàm lơgar Phần Lan.

Muh mat să jan jù tài bơh tơngai sa, cơnđòa jơng lòt sơrbăc mhar ngan, sap đơs loh làng, ồng Y Wang H’Wing sền gơlơh bè pơnu rlau uă ngan pơndrờm mờ sơnam 66 sơnam bơh ồng dê. Ồng chờ hờp đơs: he pơnu să là tài bơh bơta hàm kờn bơta chài rơgơi kòn cau Rơđê dê sùm geh sùm tàm nùs nhơm. Deh mờ dờng tàm [òn tờm chài rơgơi bơhiàn yau bơh cau Rơđê dê, bơh tu\ gam dềt tơn, ồng neh geh iat ală yal yau ndu gơnrơh ngan bè klau pơnu khin cha jak chài pràn kơldang ngan Dam Yi, Dam San…bơh ồng deh mè dê yal là Y Im. Y Wang kung sùm lòt jat ồng tus bal tàm uă dơ\ lơh chờ bơh [òn lơgar dê. Tàm mang dròng cing mồng ntas nggồr dờng ngan, tu\ jơh ală cau neh gơlơh bơ`ul ơlak tài bơh bơta bơkah bơh kanh tơrnờm yăng dê, ală cau chài sơnđờm yal yau. Tơl jơnau yal jòng geh tu\ là yal jơh gùt mang àng tơn, tus jơh mang do tus dì mang ndai: “Ală cau kra rài yau đơs crih yal yau sùm jơh gùt mang àng mơya kung ờ go\ yal jơh sơl, yal uă jơnau, yal wih yal wơl he kờn iat nàng gi\t là kal ke ngan, ờ go\ di bè dà yoan, he cih hơ\ sồng sền nàng gi\t mờ kah tàm bồ, mơya yal yau cau Rơđê dê mìng kờn iat nàng gi\t mờ kah lơm”.

“Kờn ngan, tơryang ngan, mìng kờn iat mờ gi\t geh là hi\u jơh tơn tu\ tơngai mờ ù tiah geh bơta lơi gùt dar” cau chài Y Wang yal bè sơnam gam dềt ồng sùm iat ală yal yau jòng yal sùm gùt mang àng. Mờ jơnau yal yau bè hơ\ sùm gơmu\t tàm tồr tàm bồ tơngoh ồng dê. Tàm tu\ ồng pa dờng, ồng neh kah mờ gi\t jơh ală yal yau Dam Blu- Dam Bha; yal yau Dam San- Dam Yi…

Ờ mìng kờn ngan yal yau, ồng kung gam kờn ngan sơl ală phan ngui đơs crih bơhiàn yau bơh jơi bơtiàn ồng dê. Ồng ngui chài ngan ală phan ngui đơs crih bè: Đinh Buốt, Buốt Chóc, Takta, Gông, Đinh năm…mờ să tờm ồng mòn is ală phan do. Ală phan ngui đơs crih gơ wèt mờ ồng là jơtài kuơmàng ngan ờ geh phan lơi gơtùi tàm pơndrờm geh, geh ràu jùt goh kơrhia ngan mờ prăp gàr niam ngan, den tàng ală phan do den hơ\ sồng sền gơlơh pa ngan mờ bơ`à ngan. Uh bol a` iat dùl e\t săp ntas bơh Đing Buốt dê, mat ồng sền tus tiah ngài ngan. Săp ntas uh Đinh Buốt gơlơh bè jun ồng lam rê tus wơl mờ ală tu\ ồng lòt ê rơpu, bơsram bơta chài ngui phan ngui đơs crih: “Rài yau, tu\ ê rơpu, kơnrồ, ndrờm cèng bal tàm să ală phan ngui đơs crih bè đinh buốt, gông, halà đing takta, sùm prăp tàm kơldung, ờ gơtùi ờ geh, cèng jat bal sùm mờ lòt jat ală oh mi uh, iat oh mi uh bè lơi den he đòm jat uh bè hơ\ mờ mìng đòm jat lơm bè hơ\ gời. Tu\ 6, 7 sơnam neh sơnđờm kờn bơsram, tus nam 9, 10 sơnam den uh chài bàr pe phan ngui đơs crih. Bơsram dùl dơ\ là he ờ go\ gi\t ờ, mờ pal bơsram wih bơsram wơl, bơh ngai do tus ngai ne, lơh bè hơ\ den hơ\ sồng kah mờ gi\t gơ”.

Ồng Y Wang uh đing nam

Tu\ do, bulah să jan neh kra, sơnam neh dờng mơya bơta hàm kờn bè bơta chài rơgơi bơhiàn yau kung gam geh sùm tàm nùs nhơm ồng Y Wang dê. Khat dùl nă cau lơi kờn iat yal yau, ồng ndrờm chờ hờp lơm mờ yal. Pah tu\ ru broă, ồng yal yau tai ai oh kòn, kòn sau in iat, halà ơm nggui kah wơl ală jơnau đơs crih. Hơ\ là broă ồng bơsram tàp nàng kah mờ prăp gàr pơgăp 20 jơnau yal yau kòn cau Rơđê dê.

Kờn sền gàr bơtàu tơnguh broă lơh niam bơne\ ngan do, Gah chài rơgơi, tàp pràn să jan mờ nhơl chờ càr Daklak pơgồp bal mờ Anih kơlôi sơnơng bơta chài rơgơi bơhiàn yau Việt Nam neh bơyai lơh 2 ơdu\ bơto yal yau tàm [òn Triă, ntum Ea Tul ai 20 nă cau in, tàm hơ\ geh bal ală kuang bàng là cau Rơđê gam lơh broă tàm ntum Ea Tul mờ kơnhoàl Cư\ Mgar. Ồng Y Wang neh jơh nùs ngan să tờm ồng bơto yal wơl jơnau yal yau. Tu\ do, jơh bal 20 nă cau bơsram do ndrờm neh kah mờ gơtùi yal uă jơnau yal yau kòn cau Rơđê dê. Yal bè ơdu\ bơsram, ồng Y Wang chờ hờp đơs: chờ hờp tài bơh uă cau gam kờn ngan yal yau, bơsram mhar kah, yal di ngan, bè Y Pă Ksơ, Y Đhin Niê, H’Nhé Niê, Y Păp Ayun, Y Pui Niê…Tàm ală dơ\ pơrlòng dròng cing mồng, đơs pơnđick, tam ya mờ yal yau bơh càr Daklak bơyai lơh, ală cau bơsram bơh ồng dê neh lơh geh uă khà jờng dờng ngan. Nam lài, kơnòm bơsram bơh ồng dê neh pơrlòng geh khà jờng jak chài tàm dơ\ pơrlòng tìp mat lơh quèng bal bơta chài rơgơi ală càr Tây Nguyên.

Bi Y Thok Niê, kuang bàng lơh broă chài rơgơi ntum Ea Tul, kung là kơnòm bơsram bơh ồng Y Wang dê, pà gi\t:“Y Wang là cau chài jak ngan mờ jơh nùs ngan mờ broă lơh, tus bal lơh jơh ală srơh tàm [òn lơgar, bơto yal wơl bơta chài rơgơi bơhiàn yau ai rơnàng kơnòm să in. Tàm ntum kung geh pờ sơl bàr ơdu\ bơto yal yau bơh cau Rơđê dê, bơto dròng cing mồng, ală jơnau đơs pơnđick tam pla, ồng Y Wang neh lơh niam ngan. Broă pờ ơdu\ bơto bè do đơs ngan là geh kuơ ngan ai ală rơnàng kơnòm să bơh ntum dê in”.

Đơs bè broă lơh sền gàr lơh jat bơhiàn chài rơgơi bơh yau kòn cau Rơđê dê, ồng Y Wang kơlôi rơcang: yal yau bè dùl bơta phan kuơ màng ngan. Sơnam ồng neh dờng ờ gơtùi ơm kis sùm nàng yal yau ờ. Ồng kờn geh bơto yal wơl uă rlau tai ai ală rơnàng kơnòm să in bè jơnau yal yau, đơs eirei, kưt, dròng cing, mơya dùl nă să ồng den ờ gơtùi bơyai lơh geh ơdu\ bơsram ờ: “Dilah ờ bơto yal wơl mờ ală sau ờ geh bơsram den bơhiàn bơh yau bơh cau Rơđê dê digơlan gơtìp hi\u roh jơh te\. A` kơ\p kờn gơnoar atbồ [òn lơgar sền gròi dong kờl uă rlau tai. Tu\ gam pràn, a` tu\ lơi kung jơh nùs lơm bơto yal wơl nàng ală kòn sau ngai sơlơ bơtàu tơnguh gi\t wa\, pah nam sơlơ bơtàu tơnguh, nàng bơhiàn chài rơgơi bơh yau bơh cau Rơđê dê bè yal yau, dròng cing geh lơh jat mờ bơtàu tơnguh”.

Nam 2014, ồng Y Wang là dùl tàm bàr nă cau geh Anih kơlôi sơnơng chài rơgơi bơhiàn yau gơ wèt Anih kơlôi sơnơng jak chài mpồl bơtiàn Việt Nam dê, lam lòt yal yau tàm dơ\ Lơh chờ bơta chài rơgơi bơhiàn yau tàm lơgar Phần Lan. Gơlơh chờ hờp ngan tài bơh là cau neh ai jơnau yal yau lòt yal tàm dunia, mơya ồng kung gam kơlôi rơcang sùm dùl jơnau: lơh bè lơi nàng jơnau yal yau geh gam sùm mờ [òn lơgar he dê.

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến