VOV4.K’ho – Bơh mpàng tê soh gơ gơs là cau geh priă tơlak, khin cha koh kơl [à kơphê nàng ai ù tam chi mờ he ờ hềt geh dùl e\t bơta mờng chài lơi! Jơnau lơh pas bơh bi Klong K’Char dê cau Làch tàm [òn Măng Lin, [òn dờng Dà Làc, càr Lâm Đồng bơh broă khin cha koh kơl [à kơphê nàng ai ù bơcri priă tam bơkàu hồng mờ biăp, plai chi.

Sươn bơkàu bơh ùr bơklau bi Klong K’Char dê gơ ơm niam ngan tàm tiah thòng bal mờ rlau 2 lồ.

Să ja` sền gơlơh rơgai rơgong ngan tài bơh lơh broă bòl glar, muh mat jù, bồ ndau sơgơn, tê ìa jơtrơi koh bơkàu, bi Klong K’Char sùm `o\ lơbơn niam ngan. Jà a` hùc dùl li dà cê atiso duh ngan, bi sơnđờm yal bè jơnau tam bơkàu hồng: “Nam 2000 càn geh pơgăp 10 tơlak priă lơm, anih priă jền dong kờl cau r[ah dê. A` đơs broă lơh sa a` ờ geh priă a` tam gơl. Lơh kơphê den tu\ yòm, tu\ ờ yòm den tàng tam gơl bơta do. Bơh sơnrờp lơh kal ke ngan, lùp bơsram gơ\p bơyô cau kung bơto pơlam sơl. Nam do, priă cồng pơnyơu lơh geh dùl rhiang bàr rhiang tơlak priă, bè hơ\ he tềm pềr tus nam tơnơ\ gam gơguh uă tai. Dùl nhai bè hơ\, kờp bal là 10 tơlak, kờp jơh priă tă lơh dùl nam tơngkah geh 100 tơlak priă, jak ngan là geh tus 200 tơlak priă”.

Khin cha tam gơl bơh broă tam kơphê tus tam bơkàu, ùr bơklau bi tìp gi\t nđờ bơta bòl glar kal ke. Tơngai sơnrờp, ndrờm bè bi Klong K’Char ờ geh dong kờl bơto pơlam bơta chài, sơntìl halà phơng sih, jơh ală ndrờm bơh să tờm bi lùp bơsram is bơh cau bơyô tam bơkàu tàm Vạn Thành, hơ\ sồng sồr oh kòn sền tàm internet nàng bơto yal wơl, bơh jơnau tàm kàl lơi bơkàu [ươn gơtìp tu kòp lơh aniai, tus dì jơnau kàl lơi bơkàu geh niam ngan rlau jơh nàng koh…

Pơ ùr bi là bi ùr Cil Glệ, kung tài bơh sươn bơkàu do mờ muh mat bi sền gơlơh jù tài bơh tơngai sa, so\ tềng bồ kung geh uă so\ kò rlau sơl. Sơngka sền gàr niam ngan bơh tu\ bơkàu pa hòn, tus tu\ bơkàu lì, ùr bơkau bi pal guh bi\c bơh àng drim gờn nàng koh bơkàu, tơnơ\ hơ\ tơrgùm jơh bơkàu cèng tus sàl, căp niam hơ\ sồng pơndiang bơkàu tus tàm blàng rơndeh ơm nàng jun tus cau kă phan in, cau kă phan uă ngan là tàm [òn dờng Hồ Chí Minh. Dơ\ lơh chờ, sa tềp geh kàl lơh sa, den geh tai ală cau kă phan rah rài, gam wơl cau kă phan bơh ùr bơklau bi dê uă ngan là geh sùm. Bi ùr Cil Glệ đơs là: kờp du\ kơlôi sơnơng sền go\ tam bơkàu priă lơh geh uă rlau mờ tam kơphê, den tàng ùr bơklau bi lơh ngan jơh nùs tam gơl broă lơh: “Kơphê den tu\ bơtuah tu\ ờ, bè nam do tăc yòm, mơya plai ờ huan geh, mìng nha lơm gời. Tu\ mờ kơphê geh plai uă den mìng 6 rbô đong tàm dùl ki\ bè nam lài, den lơh bè lơi tơl nàng sa. Dùl nam kơphê lơh geh dùl sào 3 tấn, 6 tus 7 nă cau sa ờ tơl. Do là ròng kòn lòt bơsram tai. Bơta lơi geh rlau, niam rlau den he lơh bơta hơ\”.

Rơhời, bơh ală sào bơkàu bơh sơnrờp. Tu\ geh priă cồng, tu\ gơtìp hoàc hươr, mơya tus lồi nam kờp du\, ùr bơklau bi gơlơh nrơ\t ndơl ngan tu\ priă jền lơh geh ai hìu bơnhă in geh uă bơh 3 tus 4 dơ\ pơndrờm mờ tam kơphê. Dilah tơl kàl lơh kơphê, hìu bi lơh geh mìng rlau 20 tơlak priă lơm den rlau 5 sàu bơkàu ai bi in pah nam mờr 100 tơlak priă. Rlau 2 lồ ù tàm hơ\ geh bal bơkàu hồng, biăp mờ kơphê, kờp jơh priă tă lơh, pah nam hìu bơnhă bi lơh geh bơh 100 tus 200 tơlak priă.

Pa do ngan rlau jơh là tàm gùl nhai 12 nam 2014, bi Klong K’Char chờ hờp geh pồ là hìu cau lơh broă sa kòn cau pơnrơ jak, geh sền jơnau yal cồng nha lơh pas mờ ala mat Mpồl duh broă kòn cau bơh Gơnoar ala mat dà lơgar mờ kuang bàng đơng lam bồ anih duh broă làng bol càr Lâm Đồng dê.

Tơryang tơryồng, jơh nùs lơh pas bơh pràn lơh broă, mờ priă jền bơh sơnrờp mìng geh 10 tơlak lơm, sươn bơkàu hồng neh dong ùr bơklau bi ròng pe nă kòn lòt bơsram tus gùng tus dà, mờ tu\ do tềm pềr geh dùl e\t priă jền nàng kơlôi rcang jơnau lơh sa dờng rlau.

Dilah bè ờ tam gơl broă lơh, pah ngai koh bơkàu nàng tơl sa lơm, digơlan jơnau bơh ùr bơklau cau Làch do dê tàm [òn Măng Lin do ờ geh bơta niam ờ. Tàm [òn bơkau Dà Làc, bơkàu hồng là bơkàu [ươn ngan tam, mờ tăc kung yòm ngan sơl, mơya pơndrờm mờ ală tờm bơkàu ndai bè bơkàu ly, cẩm chướng, salem…den bơkàu hồng mìng là bơkàu bè ờs lơm. Jơnau do lơh bi Klong K’Char geh sùm jơnau kơlôi rcang tam tai ală tờm bơkàu niam nàng tơrlòng bơta pràn jak mờ lơh jat di mờ jơnau kơ\p kờn. Tu\ do, hìu bơnhă bi kung gam mờr 1 lồ kơphê ờ hềt lơh dùl e\t lơi, bulah cau lơi kung đơs là tam bơkàu hồng geh sa ngan bè hơ\, `chi gơlơh ùr bơklau bi ờ sang jơh kơphê nàng ai ù tam tai ală tờm bơkàu niam ndai. Ờ go\ di là bi ờ kơlôi ờ. Mơya đơs ngan là tài bơh kal ke mờ ờ hềt gơtùi lơh. “Dùl sào bơkàu ly den sơntìl bơh gơ dê là 60 rbô nhân mờ 10 rbô. Tờm bơkau pe tê 9500 tus 10 rbô đong dùl kơnuh. Dùl sào jơh 50 rbô kơnuh, là 500 tơlak priă tơn. Ngai lơh chờ den 20 rbô tờm bơkàu pe tê, tờm bơkàu 5 tê gam kas rlau tai. Dilah bơcri priă bè hơ\, den pal lơh geh uă priă cồng rlau. Dilah geh priă den koh kơl jơh kơphê, geh priă den dùl là biăp bàr là lơh bơkàu lơm”.

Ờ geh priă, ờ geh gùng dà lơi tai, ùr bơklau bi lồi du\t pal ơm ờ lơh tai. Bi ùr Cil Glệ geh sùm jơnau kơ\p kờn bơh he dê: Kơ\p kờn dà lơgar dong kờl priă nàng priă cồng ờ uă kờn pơn jat tai tam bơkàu lơh sa geh uă rlau. Ờ hềt càn dơ\ lơi ờ. Càn den mìng ai geh bơh 5 tus 6 tơlak lơm den mbè gơtùi tơl nàng lơh, dùl sào bơkàu neh bơcri tus rơhiang tơlak priă, den 5, 6 halà 8 tơlak priă gơtùi lơh bơta lơi do? Kơ\p kờn là Dà lơgar ai a` in càn bơh 50 tus 100 tơlak priă, priă cồng ờ uă nàng hìu bơnhă pơn jat tai lơh sa, hìu bơnhă a` kung kơ\p kờn bè hơ\ sơl”.

Tu\ do, ùr bơklau Klong K’Char dilah jơngkah kàr lơi den bơcri tai tàm sươn bơkàu hồng, tài bơh tàm pe bơta bơkàu, biăp mờ kơphê den priă cồng geh uă ngan rlau jơh kung gam là bơkàu sơl. Kơ\p kờn dờng ngan rlau jơh bơh jơh ùr bơklau bi dê tàm tu\ do là Dà lơgar dong kờl priă jền ai càn mờ priă cồng ờ uă nàng pơn jat tai tam bơkàu, bơtàu tơnguh lơh sa hìu bơnhă.

Hơ\ kung là jơnau kơ\p kờn ngan bơh cau lơh broă sa là cau Làch dê tàm [òn Măng Lin, [òn dờng Dà Làc, càr Lâm Đồng tu\ lơh ngan jơh nùs tam gơl rơndăp tăp sèng tờm chi tam ai cồng nha phan bơna uă rlau.

          Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến