VOV4.K’ho – Tam pa wơl kơphê neh mờ gam là dùl tàm ală bơta geh sền gròi uă ngan tàm Daklak, càr geh bă ù tam kơphê dờng ngan rlau jơh gùt lơgar mờ kung là tiah geh gi\t nđờ jơ\t rbô lồ kơphê neh kra jo\ sơnam, kờn tus gi\t nđờ rbô tơmàn priă nàng tam pa wơl bă kơphê do. Nàng drơng rơndăp broă lơh tam pa wơl 27 rbô 700 lồ kơphê bơh càr dê, nam 2013, Anih priă jền Lơh broă sa mờ bơtàu tơnguh [òn lơgar hơ dong kờl ai càn rlau 3 rbô tơmàn priă. Mơya, tus tơngai do, ai càn priă tam pa wơl rơ\p geh rlau 44 tơmàn priă, hơ\ là rơ\p mìng geh 1,5% khà priă hơ ai càn tus geh mờ cau lơh broă sa. Ală cau tam kơphê kung gam lơh ngan is nàng tam pa wơl kơphê tàm uă ngan bơta bòl glar kal ke.

Hìu bơnhă bi Lê Trọng Tá, ơm tàm [òn 11, ntum Ea Tua, kơnhoàl Cư\ Kui`, càr Daklak, geh 1 lồ 5 sào kơphê neh kra jo\ sơnam. Tàm bă kơphê do, bi Tá neh koh kơl mờ tam pa wơl 5 sào. Sươn kơphê tam pa wơl kis dờng niam mơya bi Tá kung gam kơlôi rơcang uă ngan sơl. Bơh dùl kàl trồ prang jo\ jòng, ờ geh dà tuh, kơphê den neh jơh kra jo\ sơnam, den tàng 1 lồ gam wơl ờ geh tơnhàu tàm kàl tus là jơnau ngan ngồn ờ gơtùi pleh klàs. Bi Tá pà gi\t, uă hìu làng bol tàm [òn neh kơlôi tus broă tam gơl bă kơphê tam wơl ală tờm chi tam ndai, bè tiêu, sầu riêng, plai bơ. Neh tam kơphê bơh uă nam do, den tàng bi Tá kung gam kờn tam wơl mờ tam bơrlu\ bal mờ ală tờm chi sa plai mơya broă tam pa wơl hời rơhời mờ tàm bơrlu\ bal bơh bi dê ờ geh anih priă jền dờn: “Bă kơphê bơh hìu bơnhă a` dê geh tam bơh jo\ do ngan, pơgăp bơh nam 1983, 1984 hơ\, den tàng neh jơh kra ngan mờ plai mìng geh dùl e\t lơm den tàng pal du\i sơrbì te\ mờ tam pa wơl. Tam pa wơl 5 sào do den jơh ală là tă is priă jền mờ ờ hềt tu\ lơi gi\t tus bơnah priă ai càn dong kờl ờ sa priă cồng uă bơh dà lơgar dê ai cau lơh broă sa in. Jat a`, den tiah do kơphê neh jơh kra jo\ sơnam, ai cau lơh broă sa den là bòl glar ngan ờ geh priă jền nàng tam pa wơl kơphê. A` kơ\p kờn là dà lơgar, anih priă jền dong kờl ai cau lơh broă sa in nàng tam pa wơl kơphê nàng kơphê cồng nha lơh geh jơnhoa rlau, ngui tàm rài kis bơh làng bol dê”.

Ndrờm bal bè hơ\ sơl, hìu bơnhă ồng Nguyễn Hoàng Cường, ơm tàm [òn 4, ntum Quảng Tín, kơnhoàl Cư\ Mgar, geh 2 lồ kơphê tam bơh nam 1985. Bơh rlau 30 nam tơnhàu, sươn kơphê neh kra ngan. Tờm chi dờng mơya nsrum nha chi dềt lơyah ngan, tờm chi mpờl uă pơnời rơlu\ rơlùn ngan mờ cồng nha lơh geh kung mìng gam 1 tấn mờ nggùl lơm tàm dùl lồ. Ồng Cường kờn koh kơl jơh nàng ai ù tam pa wơl mơya tài bơh ờ geh priă den tàng rơ\p mìng tam pa wơl geh 4 sào lơm. Mờ kung là nàng tam pa wơl geh dùl e\t bă kơphê do, hìu bơnhă ồng pal jòi is priă jền. “Priă là priă hìu bơnhă dê tă is, bal mờ priă càn dà rơ\p gơ\p [òn dê, ai bơnah priă 3 rbô tơmàn priă den cau lơh broă sa bol a` ờ hềt geh càn, mờ geh tu\ là geh cau ờ hềt gi\t sơl”.

Ờ mìng hìu bơnhă ồng Tá halà hìu bơnhă ồng Cường dê lơm ờ hềt geh càn priă nàng tam pa wơl kơphê lơm gời ờ, mờ uă ngan hìu làng bol tam kơphê tàm Daklak kung gam ơm tàm rài kis bè hơ\ sơl. Là kơnhoàl geh bă kơphê dờng ngan rlau jơh càr Daklak dê, bal mờ rlau 30 rbô lồ, tàm hơ\ bă kơphê kờn tam pa wơl là rlau 11 rbô lồ, mơya, tus tu\ do, bă kơphê tam pa wơl tàm jơh kơnhoàl Cư\ Mgar rơ\p mìng geh pơgăp 1400 lồ lơm. Ồng Phạm Quang Mười kuang atbồ Cơldu\ lơh broă sa mờ bơtàu tơnguh [òn lơgar kơnhoàl Cư\ Mgar, pà gi\t: geh uă ngan bơta kal ke lơh cau lơh broă sa ờ hềt gơtùi càn priă nàng tam pa wơl kơphê, tàm hơ\ geh jơnau khà priă ai càn mờ tơngai ai càn. “Ai càn jat tơngai kàl lơh sa. Nam sơnrờp lơh ù tam pa geh ai càn 80 tơlak dùl lồ, nam dơ\ 2 ai càn 30 tơlak, tus nam dơ\ 3, dơ\ 4 ai càn 30 tơlak tai, hơ\ là tàm pơgăp tu\ tơngai hơ\, cau lơh broă sa càn bơh 130 tus 150 tơlak priă nàng tam pa wơl kơphê tàm dùl lồ, den cau lơh broă sa kal ke ngan tàm broă do, tài bơh khi kờn càn priă dùl dơ\ nàng ngui tàm broă lơh sa mờ khi geh kơnòl tơm dồs anih priă jền dê. Ngan tài bơta kal ke bè hơ\, den tàng tus tu\ do làng bol ờ hềt geh càn priă”.

Là anih dùl lơm geh jàu kơnòl ai càn priă tam pa wơl kơphê ai cau lơh broă sa in, Anih priă jền lơh broă sa mờ bơtàu tơnguh [òn lơgar càr Daklak pà gi\t, tơnơ\ rlau 3 nam lơh, rơ\p mìng ai càn tam pa wơl rlau 44 tơmàn priă lơm ai 32 nă cau càn in, tàm hơ\ geh 6 mpồl lơh sa kă bro mờ 26 hìu làng bol mờ bă kơphê geh tam pa wơl là rlau 500 lồ. Hơ\ là rơ\p mìng geh 1,5% tàm kờp jơh khà priă 3 rbô tơmàn tus geh mờ cau lơh broă sa. Tàm tu\ hơ\, cau lơh broă sa tam kơphê tàm Daklak gam lòt jòi càn priă jền mờ lơh ngan is tam pa wơl geh mờr 14 rbô lồ kơphê neh kra jo\ sơnam.

Ồng Nguyễn Hắc Hiệp kuang atbồ Mpồl cau lơh kơphê càr Daklak, Mpồl đơng pơlam gah phan kơphê Việt Nam, đơs là: broă dong kờl ai càn priă nàng drơng tam pa wơl kơphê là geh kuơ ngan, mơya kờn pal tă sang [à ală bơta kal ke nàng priă càn tus geh mờ cau lơh broă. Bơh broă lơh [ươn ală sră nggal, ai càn jơh bơnah priă ai càn, tơnguh bơnah priă ai càn mờ tơrmù priă cồng ai càn. Ồng Nguyễn Hắc Hiệp, geh jơnau sồr bè do. “Dơ\ dùl, là bè lơh sră nggal sền sơ wì ai càn priă pal lơh [ươn, tơrmù [à ală sră nggal. Dơ\ bàr bè bơta sền sơ wì, dilah tàm tu\ dilah cau lơh broă sa geh bă kơphê 1 lồ mờ tam pa wơl rơhời den anih priă jền pal dong kờl ai càn tơl bơnah priă kờn tam pa wơl tàm bă kơphê do, tài bơh khi kung geh tam pa wơl jơh tàm bă kơphê hơ\. Dơ\ bàr là bè priă cồng, tu\ do khà priă cồng 7% mơya ngan ngồn là ờ hềt lơh gơkờn ngan làng bol, tài bơh mờ ală broă lơh sră nggal kal ke bè hơ\, den lin priă cồng mờ ală anih priă jền kă bro mìng bơh 2-3% lơm, den làng bol geh tus tàm anih lơi ai càn gờn rlau bulah priă cồng jơnhoa rlau”.

Lơh broă sa sươn sre tàm Daklak gam tìp uă kal ke tài bơh pa sơr lèt gan trồ prang jo\ jòng. Nàng dong kờl cau lơh broă sa pơn jat tai tam pa wơl bă kơphê neh kra ngan, kờn lơh geh sùm cồng nha mờ bơta niam phan bơna, ală jơnau sồr, jơnau dan do kờn pal mhar geh bơsong, nàng bơnah priă ai càn 3 rbô tơmàn priă ờ mìng gơ ơm tàm sră pơ àr hơ pơrgon lơm gời!

Cau cih mờ yal tơnggi\t- Lơ Mu K’ Yến