VOV4.K’ho - Ngai do, ngai 22/5 lơgar he mut tàm ngai chờ dờng, gùt làm jơh cau te\ khà tus bal lòt đùh sra\ pồ kuang bàng Gơnoar ala mat dà lơgar kơna\ XIV mờ kuang bàng Mpồl duh broa\ ala mat làng bol ala\ kơna\, tơngai lơh broa\ bơh nam 2016-2021. Tus bal mờ bơta chờ hơ\,  cau te\ khà mờ làng bol ala\ kòn cau Tây Nguyên neh lòt đùh sra\ pồ,  lơh geh gơnoar lơh tờm he dê,  ngac ngar rwah ala\ cau ala mat he dê nàng bơt bơtàu  dà lơgar, bơt bơtàu [òn  làng pas pràn.

            Tây Nguyên ngai do gơ lơh bè  àng sơdah rlau tàm gơ klo\  gơ crà bơh bùng bi, bơkàu bơh ngai te\ khà. Cau lơi kung drờm geh dờp go\ geh  ngai chờ bơh dà lơgar. Bơh tiah tam gùl [òn dờng tus làm ala\ [òn lơgar, tàm tiah sar lơgar ngài drờm geh bơka kơ, jơnau sơnđan bè mblàng pơlam ngai chờ te\ khà mpồl kuang bàng Gơnoar ala mat dà lơgar kơna\ XIV mờ mpồl duh broa\ ala mat làng bol ala\ kơna\ tơngai lơh broa\ bơh nam 2016-2021. Tàm làm ala\ gùng,  tềng lơi kung  geh tìp  tơl mpồl cau geh lòt tus ala\ anih te\ khà nàng sa\ tờm rwah geh ala\ cau kuang di pal.

            Lời ing ala\ broa\ lơh mìr sre, bơh àng drim gờ`, cau te\ khà [òn Nui, ntum Tâm Thắng,  kơnhoàl Cư\ Jut, càr Daknông neh geh tus tềng anih te\ khà nàng bơyai lơh đùh sra\ te\ khà. Tơnơ\ dơ\ lơh chào cơ tàm anih đùh sra\ mờ geh iat geh yal broa\ lơh pồ te\ khà, ala\ cau  te\ khà geh mut lơh gơnoar he dê. La dùl na\ cau lòt đùh sra\ pồ,  cau te\ khà Y Thanh Buôn Krông kis tàm [òn Nui chờ hờp đơs:“Ngai do, ngai 22/5 ngai te\ khà kuang bàng Mpồl duh broa\ ala mat làng bol ala\ kơna\ mờ kuang bàng Gơnoar ala mat dà lơgar. Hìu nha\ a` mờ làng bol tàm [òn lòt te\ khà pồ geh ala\ cau atbồ tàm Gơnoar ala mat dà lơgar, càr, kơnhoàl, ntum. Ngai do,  la ngai chờ dờng bơh dà lơgar. A` kơp kờ` jơh ala\ hìu nha\ làng bol lòt đùh sra\ pồ  te\ khà, sền nền nòn ngan rài kis broa\ lơh bơh ala\ cau tơlik mat te\ khà. Kơp kờ`  jơh ala\ [òn lơgar drờm chờ hờp lòt te\ khà”.

            Tàm mpồl te\ khà bơh [òn U 3, [òn drà Ea Tling, kơnhoàl Cư\ Jut, càr Daknông, gơ lơh chờ ngan bơh ngai chờ gùt làng bol neh geh lơh bơh  àng drim gờ`. Jat jơnau tam pà bơh làng bol tiah do,  7 jiơ drim hơ\ sồng geh lơh te\ khà, mơya làng bol neh tus bơh gờ` ngan,  geh sền wơl rài kis mờ broa\ lơh bơh ala\ kuang bàng Gơnoar ala mat dà lơgar mờ kuang bàng mpồl duh broa\ ala mat làng bol ala\ kơna\ nàng rwah cau kuang di pal. Cau te\ khà H’ Oanh, Bkrông, kis tàm [òn U3, [òn drà  Ea Tling chờ hờp tam pà bơta ngoh rngac he dê tơnơ\ tu\ geh mut lơh gơs broa\ lơh te\ khà gơnoar mờ kơnòl he dê:“Ngai do, a` chờ ngan tam tê geh  at sra\ pồ lòt pồ te\ khà kuang bàng Gơnoar ala mat dà lơgar, kuang bàng mpồl duh  broa\ ala mat  làng bol ala\ kơna\ càr,  kơnhoàl mờ [òn lơgar, a` chờ ngan mờ pin dờ` jơh ala\  cau kuang atbồ a` pồ tơnơ\ do geh sền gròi rlau tai drơng gàr tus [òn làng bol gùt càr Daknông đơs is mờ gùt lơgar đơs bal nàng bơtàu tơngguh lơh sa, gùng dra\ bal, chài rgơi, mpồl bơtìan  niam rlau mờ rài kis  làng bol geh hờm ram ờ gam ờ tơl srap bơta”.

            Tàm [òn Plei Sar, ntum Ya Chim, [òn dờng Kontum chờ ngai te\ khà slơ  gơ lơh chờ hờp rlau mờ  lơwa tôri, băng rôn,  jơnau sơnđan , ngan la tềng anih đùh sra\. Jơh đùh sra\ tàm  thùng, cau te\ khà A Khoan ai git:“Làng bol chờ hờp ngan gơ lơh bè ngai  `ô sa dờng [òn dê. Làng bol  geh chờ hờp ngan mờ gơboh kờ` ngan. Làng bol kơp kờ` lòt te\ khà nàng rwah ala\ cau sền gròi geh  cau sền gròi  tus làng bol”.

            Nàng jơnau yal tơnggot bè dơ\ te\ khà  geh tus mờ làng bol, ngan la làng bol kòn cau,  gơnoar atbồ [òn lơgar càr Kontum neh mut lơh ua\  dơ\ mblàng pơlam, bơto pơlam,  dơ\  pơrjum tàm tìp mờ cau te\  khà. Bal mờ hơ\,  càr Kontum gam trơ gùm tàm ròt cau kra [òn, atbồ [òn geh tus tơl hìu, tus tơl mìr nàng geh lam sồr mblàng pơlam làng bol. Cau te\ khà A Thik kis tàm [òn Plei Sar boh bơr: Làng bol geh cau ờ git sra\, ờ hềt chài đơs dà Yuan, mìr den  ngài ờ hoan rê hờ [òn den tàng ntas lơwa, hơ\ sồng tềng anih top sra\ mat cau tơlik mat te\ khà êt ngan klo tus,  sền git làng bol. Kơnờm bơh kra [òn, atbồ [òn tus hờ hìu,  lòt tus tàm mìr  hiu\ tu\ tơngai mờ geh đơs mờ dà đơs kòn cau he den tàng bươn iat,  bươn wa\, bươn kah. Den tàng  mờ làng bol geh wa\ rlau tai  bơta kuơ màng bơh bơh dơ\ te\ khà kung bè gơnoar, kơnòl he dê, den tàng ngai do,  làng bol neh pồ đùh sra\ nhap nhar ngan, geh tơl: “Cau atbồ [òn tàm  do  đơs mờ dà cau den tàng cau kra kung wa\. Bồ pal pồ  cau tơl jak tơl chài,  nàng geh dong làng bol.  Làng bol kòn cau đơs bal ua\ kal ke bè nam do trồ prang mbè he lơh nàng  cau lơh broa\ sa kơnờm geh broa\ lơh bơh Dà lơgar”.

            Lời ing ala\ kal ke bơh trồ prang lơh aniai, làng bol cau te\ khà tàm càr Gia Lai neh wa\ dùl ngai chờ dờng mờ bơta pin dờ` dùl rnàng geh niam ngap lơngai mờ bơtàu tơnguh.

            Dờp git geh kơnòl  dờng ngan bơh he dê tàm ngai te\ khà do, den làng bulah neh dờp geh sra\ nggal mblàng pơlam geh lip mờ 3 dà đơs la dà Yuan, dà  Bahnar mờ Jarai bơh lài jơh  di dùl nhai, mơya tus  drim do, lo\ Xuân kis tàm ntum Biển Hồ, [òn dờng Pleiku gam lòt gờ`  nàng geh đùh sra\ gờ` kờ` geh sền ala\ jơnau cih bè rài kis mờ broa\ lơh bơh  ala\ cau tơlik mat te\ khà kuang bàng Gơnoar ala mat dà lơgar mờ mpồl kuang bàng mpồl duh broa\ ala mat làng bol dơ\ do. Tài jat mờ lo\ Xuân,  neh lòt te\ khà den he pal  lơh geh kơnòl he dê, pal rwah di cau geh tơl jak chài nàng bơt  bơtàu dà lơgar, sền gàr  [òn lơgar. Lo\ Xuân ai git:“Pồ te\ khà dơ\ do la rwah ala\ cau geh jak  geh chài, ala\ cau niam, ala\ cau geh bơsram  dờng, sền gròi mờ rềp mềr mờ làng bol”.

Lâm Đồng  geh rlau 878.600 na\ cau te\ khà  pồ tàm 1.200 mpồl te\ khà di 147 ntum, sơnah [òn, [òn drà tàm càr. Kơnờm geh lơh niam broa\ rcang lơh, mblàng pơlam  li la,  dờng ờ nàng den   tàng bơta chờ bơh ngai te\ khà tàm càr do kung chờ hờp ngan mờ bơta tus bal gal ngan bơh cau te\ khà. Tơl cau te\ khà Lâm Đồng tus mờ dơ\ te khà mờ jơh bơta pin dờ` mờ bơta kơp kờ`. Cau te\ khà K’ Bran kis tàm [òn Kon Tách Đăng, [òn drà Đinh Văn, đơs:“Làng bol kòn cau tàm do drờm geh  wèt tus  dơ\ te\ khà mờ nùs nhơm pồ di, pồ cau tơl jak rơl chài, cau  lơh broa\ jơh nùs ngan mờ làng bol…rwah cau lơi hơ\, kờ` di pal la  cau ala  mat  bơh làng bol”.

            Dơ\ te\ khà do, càr Daklak geh 1 tơlak 200 rbô na\ cau te\ khà, 1.849 mpồl te\ khà,  sra\ mat cau te\ khà neh geh  top tàm anih lơh broa\ bơh 184 ntum, sơnah [òn, [òn drà mờ ala\ tiah đùh  sra\ jat geh cih di mờ adat te\ khà. Tàm anih đùh sra\ bơh [òn Ea Bông, ntum Cư\ Êbur, [òn dờng Buôn Ma Thuột, càr Daklak,  ngai chờ te\ khà neh  slơ chờ hờp rlau tài bơrlu\ bal mờ ala\ jơnau sơnđan mblàng pơlam geh pờ tàm  lơwa la ala\ sap boh bơr  tơr`a bơh làng bol cau te\ khà. Jat cau te\ khà Ae Thiên,  làng bol gam  sơnơng nền mờ  bơyai bal  lài mờ tu\  đùh sra\ pồ tài làng bol  gam kờ` lơh kơnòl he dê, nàng tơl sra\ pồ la dùl bơta pin dờ` mờ cau te\ khà  pơyua  tus. Ae Thiên ai git:“Tàm broa\ lơh bơh ngai te\ khà tàm [òn lơgar ngai do geh cồng nha niam bơne\, làng bol tàm do chờ hờp ngan,  gơboh gơbài ngan. Bơh geh sền a` go\ tàm  dơ\ te\ khà do, làng bol tàm do ờ pồ bu pa mờ khi  geh sền mờ sơnơng nền mờ git  ngan  nàng he gơtùi pồ geh ala\ cau geh bơnga\, jơh broa\ jơh nus. Mờ bơta kơp kờ` tơnơ\ geh pồ, ala\  kuang bàng geh làng bol pồ pal chồl guh bơnga\,  kơnòl broa\ lơh he dê la cau ala mat bồ tơnggoh kung bè nùs nhơm, kung bè bơta kơp kờ` bơh làng bol, sền gàr gơnoar kuơ  mờ  bơta kuơ  di pal  bơh làng bol, pơ gồp bal  bơt bơtàu dà lơgar,  [òn lơgar mờ slơ ngai slơ bơtàu tơngguh niam rlau”.

            Tu\ do,  khà  kờp làng bol tàm Tây Nguyên geh rlau 5 tơlak 500 rbô na\ cau, tàm hơ\ cau te\ khà di 3 tơlak 51 rbô na\ cau. Jat tam pà bơh mpồl te\ khà dà lơgar dê,  gùt tiah kơh bơnơm do pồ geh 35 na\ cau kuang Gơnoar ala mat dà lơgar kơna\ XIV mờ 13 mpồl te\ khà, 344 kuang bàng Mpồl duh broa\ ala mat làng bol càr mờ 88 mpồl te\ khà,  di pơgap 2.250 na\ cau kuang mpồl duh broa\ ala mat làng bol kơnhoàl mờ 601 mpồl te\ khà, pơgap di 20.300 na\ cau kuang  tàm mpồl duh broa\ ala mat làng bol ntum, mờ 5.496 mpồl te\ khà.

            Bơh broa\ rcang nền nòn bơh tơl tiah, bal mờ ala\ nùs nhơm, kơnòl bơh cau te\ khà, pin  la tàm dơ\ te\ khà  pồ kuang bàng gơnoar ala mat dà lơgar dà lơgar mờ mpồl duh broa\ ala mat làng bol ala\ kơna\ tàm Tây Nguyên  lơh geh cồng nha niam bơne\. Cồng nha bơh  dơ\ te\ khà geh pơ gồp  bơnah kuơ màng  tàm broa\ chồl guh lơh tờm, lơh geh tam klac ring bal, mut lơh geh jai pha ala\ broa\ lơh, broa\  lơh lơh pràn tam gơl pa  tơl làm dà  lơgar, bơt bơtàu mờ sền gàr dà lơgar Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

                             Cau cih mờ yal tơnggit K’ Brọp