VOV4.K’ho – Tàm tiah prìt bơkah, pơ ò lơngồt Yên Châu- Sơn La, tàm gùl brê bơnơm dờng ơning ơnàng ngan bơh brê bơnơm Tiah đah tô mat tơngai mu\t dà lơgar dê, geh dùl sơntìl prìt geh làng bol cau Thái tàm Yên Châu kờ` ngan, dà Thái Yên Châu dê sơnđan là “Cuổi nguôn”. Ờ mìng geh sùm mờ rài kis bơh làng bol dê, prìt nguôn gam là dùl phan sa lơh bơkah ngan bơr ờ gơtùi ờ geh tàm ală dơ\ sa tềp, lơh chờ, ngai kuơmàng bơh làng bol tiah do dê. Tàm Tây Nguyên: tờm prìt do kung pa geh tam tàm bàr pe hìu làng bol, mơya biăp “Cuổi nguôn” den kung gam ờ hềt geh uă cau gi\t sơl.

Jat ală cau kra tàm ală [òn cau Thái Yên Châu dê yal: Bơh rài yô rài yau, sơntìl prìt nguôn neh geh tam tàm ù tiah Yên Châu do. Làng bol sơnđan là prìt ơm is dùl nă să tài bơh sơntìl prìt do ờ ndrờm bè ală tờm prìt ndai, gơ geh tam mờ gar, mờ mìng hòn dùl tờm, ờ go\ căt prìt kòn. Đo prìt tơlir bè mồ, tu\ prìt dum tờm prìt nhhòp ro rơhời mờ chơ\t te\. Tu\ hơ\, gar prìt gơrung tàm ù mờ pơn jat tai cat bồ mat hòn gơs tờm prìt kòn. Ồng Lừ Văn Bánh, cau Thái ơm tàm [òn Nà Và, ntum Viêng Lán, kơnhoàl Yên Châu, pà gi\t: “Dà Yên Châu sơnđan là tờm nguôn. Geh bơh rài yô rài yau, tờm nguôn geh bơh tàm brê kròng. Tơnơ\ do bàr pe hìu cèng rê tam tàm sươn tàm mìr. Mờ tus tàm tu\ do, den hìu cau lơi kung geh tam lơm tờm nguôn nàng drơng tàm rài kis, `ô bau, halà sa chờ hờp mu\t ơm hìu pa…Tơl hìu e\t ngan rlau jơh den kung tam bơh 5 tus 10 tờm mờ hìu uă ngan rlau jơh là kung bơh 40 tus 50 tờm, ai hìu cau lơi ờ geh den kung pal lòt jòi dan blơi”.

Digơlan kung geh bơh bơta mờng quèng pik khòm phan geh is tàm brê bơh làng bol tiah kơh bơnơm dê, mờ bè hơ\ den tàng bơh rài yô rài yau, làng bol ală kòn cau tàm Yên Châu neh gi\t mu\t tàm brê jòi băng brê, biăp brê, tàm hơ\ geh tờm prìt nguôn nàng tru\ gơm gơs phan sa bơka pah ngai bơh hìu bơnhă dê. Rơhời gơ neh gơ gơs là dùl phan sa lơh bơkah ngan mờ ờ gơtùi ờ geh tus mờ jơh tơl nă cau tàm do tàm khat ală dơ\ `ô bau, ngai lơh chờ kuơmàng bơh làng bol [òn lơgar dê. Ồng Lừ Văn Bánh, đơs: “~ô bau, mu\t ơm hìu pa, ies cau chơ\t, jơh ală phan sa bulah geh puăc, biăp, bùm plai chi đơs bal là geh lơm, mơya ờ gơtùi ờ geh biăp gơm mờ gòl prìt nguôn. Tus tàm ală hìu kă bro phan `ô sa, biăp nguôn kung là phan sa bơkah ngan rlau jơh, gơ ndrờm bè là phan sa kòn cau bơh cau Thái Yên Châu dê, jơh ală cau lơi kung kờ` lơm sa biăp nguôn”.

Sơntìl prìt do jơnhoa tus 3 thơk, tờm ơnàng geh anih tus 60 phơng, mờ dềt rơhời tus tềng cồng. Tài là phan sa bơkah ờs mờng bơh yau bơh làng bol dê bè hơ\, den tàng làng bol kung neh gi\t lòt tàm brê jòi tờ tờm prìt kòn nàng rê tam tàm tiah sươn mìr hìu bơnhă he dê, halà sih mờ gar nàng tu\ lơi kung geh lài tờm prìt ngui tàm ală dơ\ `ô sa dờng bơh hìu bơnhă dê. Mơya, nàng geh biăp tru\ mờ tờm prìt nguôn bơkah bè jơnau he kơ\p kờ` den sồr pal gi\t tru\ gơm bal mờ ală phan te\ gơhờp ndai. Tơnơ\ tu\ koh tờm prìt cèng rê, cau plồ kơmhò prìt kra kră đah bơdìh mờ ai bơnah gòl tàm dơlam bơh tờm prìt dê. Tơnơ\ hơ\ cèng tah lơhơ kàr dùl nau tê, ờ go\ di lơh gòl lề. Pơn jat hơ\, srong gòl neh tah tàm glah dà ri\a mờ ntìng sur halà rơpu, kơnrồ neh sin, hơ\ sồng te\ ală phan bè dà màn, boh, bòk ngòk mờ kuơmàng là ờ gơtùi ờ geh nha sràt. Ồng Lừ Văn Bánh, pà gi\t tai: “Tru\ biăp nguôn, lài ngan là cau tah dờng dimơ, ờ go\ tah dềt, mơkung ờ go\ di tah dờng. Tu\ `ô bau, mu\t ơm hìu pa, tu\ lơi he kung geh lơm puăc rơpu, kơnrồ, puăc sur, den he gơm mờ dà biăp ri\a mờ ntìng rơpu, kơnrồ, sur den gơ hơ\ sồng bơkah. Broă gơm biăp nguôn bơkah ngan rlau jơh, lài ngan, biăp nguôn pal gơm ri\a jo\ ngan. Dơ\ bàr tai là phan te\ bơh gơ dê kung pal geh nha xổm pon hơ\ là nha plai mil sràt, nha xổm lồm hơ\ là nha vón vén, halà plai mil kung di sơl…Tu\ gơm biăp nguôn, he kung pal ơm sền sùm tềng glah biăp mờ sơkwơl sùm gơ in niam. Bol he pal gơm mờ bơnhă ồs lòng, mờ lòng den pal lòng nrang dờng gơm gơ hơ\ sồng lề hơ\ sồng bơkah”.

Ờ mìng cau Thái tàm ală [òn lơgar kơnhoàl Yên Châu lơm hơ\ sồng kờ` ngan sa biăp bơkah prìt nguôn ờ, mờ jơh ală cau kra, cau lơi neh geh deh dờng tàm tiah do ndrờm kờ` ngan sa phan sa ờs mờng bơh yau bơkah ngan do. Tàm bơta uă ngan bơh ală phan sa tu\ do, biăp gơm mờ gòl prìt nguôn kung gam là dùl tàm ală phan sa ờ gơtùi ờ geh pah tu\ geh lơh dơ\ `ô sa, dơ\ lơh chờ, ngai chờ hờp bal bơh làng bol dê. Ờ mìng bè hơ\ lơm, jơlu\ biăp nguôn tu\ do gam geh mat tàm ală hìu `ô sa dờng tàm kơnhoàl dê, cèng phan sa bơkah bơh làng bol kòn cau Thái dê yal tơngi\t mờ năc nhơl chờ bơh tiah rềp tiah ngài in. Mò Lò Thị Môn, làng bol tàm [òn Tủm, ntum Chiềng Khoi, kơnhoàl Yên Châu, pà gi\t: “Đơs bè prìt nguôn, gơ wèt mờ cau Thái Yên Châu, tàm ală ngai chờ, ngai sa Tềp, ngai chờ hờp bơh hìu bơnhă, bơh làng bol [òn lơgar dê dilah ờ geh prìt nguôn den sền bè là ờ gơ gơs là dơ\ sa ờ. Bulah dơ\ `ô sa lơi, den kung pal geh lơm biăp nguôn lơh phan sa tờm, sa bơkah ngan, cau lơi kung kờ` lơm, ờ kờp cau Thái halà cau yoan”.

Pah tu\ năc nhơl chờ geh dơ\ tus còp kơnhoàl ù tiah Yên Châu, pal kah sa te\ dùl dơ\ phan sa bơkah ngan gơm bơh gòl prìt nguôn Yên Châu mờ bơta bơkah ngan bơh gòl dê, bơta bơkah ngan bơh dà biăp ri\a mờ ntìng sur rơpu, kơnrồ tàm bơrlu\ bal bơkah ngan mờ bơta sràt bơh nha brê dê. Nàng hơ\ sồng, tơl nă cau geh kah sùm dùl phan sa gơ geh sùm mờ rài kis bơh làng bol tiah kơh bơnơm do dê. Mờ tàm Tây Nguyên, làng bol kung gơtùi sơl gơm biăp do, tài bơh tàm sươn bơh uă hìu bơnhă dê, kung geh prìt hòn is dùl tờm, hơ\ là tờm Cuổi nguôn bè bơta sơnđan bơh cau Thái dê.

                                 Cau mblàng Lơ Mu K’ Yến