VOV4.K’ho - Geh bơh đah jum dòr bơnơm Ngọc Linh, Pôkô là 1 tàm 3 dà dờng tòm càr Kon Tum dê. Mờ jòng 120 kơi sồ, dà dờng do là tiah ai dà kuơ màng tus mờ broă lơh sa bal mờ rài kis làng bol nggùl làng bol càr Kon Tum dê. Mơya mìng pơgăp 6 nam pa do, dà dờng Pôkô gơtìp aniai uă ngan mờ mhar gơtìp “Mờr chơ\t”. Pôkô-dùl rùp rài Tây Nguyên ơning ơnàng, bơta pơnyờ să bơh ală rài kòn bơnus Tây Nguyên đơs bal mờ càr Kon Tum đơs is gam gơtìp aniai bơh trồ tiah bal mờ kòn bơnus.

Dà dờng Pôkô dờng niam mờ ală bơta “Ơning ơnàng”, “Bàr gah tòm chi tơlir niam”, mờ cau was plung A Sanh mờ cau chài bơceh jơnau đơs crih Cầm Phong neh cih gơs là 1 rùp rài niam bơne\, bơta pơnyờ să bơh ală rài kòn bơnus Tây Nguyên dê. Mơya tu\ do, dà dờng lài do neh is ngan. Mò Y Kloi, kòn cau Jeh Triêng, kis tàm [òn Đak Sút 1, ntum Đak Ang, kơnhoàl Ngọc Hội neh đềt mềr mờ dà dờng Pôkô bơh gam dềt, tu\ do neh tus rài du\t ndơl rài kis dê moăt mờ đơs: dà dờng tu\ do ờ gơtùi um tai, dà sơlơ ờ gơtùi ngui sa. Rơlao mờ hơ\ tai, dà dờng do neh gơs là bơta ngòt rơngơ\t sùm tus mờ làng bol dê. Mò Y Klơi pà g^t: “Dà dờng Pôkô hơ\ ơi, hìu măy tơrdih [òk bùm yuh dà, dà jù, [ô [ơ\ ờ jai ơ\t. {ô ngan gơmu\t tàm să he lơh he ờ jai ơ\t ờ, b^c mang kung ờ gơtùi sơl. A` do gơtìp kòp xoang, đơs ờ loh săp tai. Oh kòn tu\ do kung gơtìp kòp tê jê să sơl uă ngan”.

Pơgăp mờ do 6 nam, tàm lồi nhai 9/2009, 1 dơ\ mìu dờng, dà cò neh lơh pơrdô jơh ală bơta phan gam tai, mờ neh lơh roh rùp rài niam bơne\ dà dờng do dê. Pôkô gơs dà dòng ờ geh chi che, wah rơwời jăt 2 gah dà. Tàm tu\ bơta aniai bơh “trồ tiah” gam ờ thàn gơs niam wơl, dà dờng gơtìp tai ală bơta aniai bơh “kòn bơnus dê”. Pơn jăt sùm tàm ală nam pa do, mpồl cau lơh biàng geh sră ai lơh bal mờ ờ geh sră ai lơh tàm dà dờng geh sùm. Tu\ geh gal cau tus g^t nđờ 10 nơm măy tờ, cho\ tơrlah jơh dà dờng. broă kờ` gơs niam wơl ù tiah tơnơ\ mờ dơ\ tờ bè tàm uă tiah bơh anih lơh sa kă bro bal lòs Đông Á mìng geh lơh jăt broă sơndră, den tàng ù, lu\ gơgràm jơh dà dờng, dà kờ` rơwah phan lơh lòs hòr tus tơn tàm dà dờng lơh [ơ\ dà. Bi A Não, hìu rềp tềng gah dà dờng Pôkô gơl lòt gan kơnhoàl Ngọc Hồi moăt jrùng pà g^t: “Nam do, broă lơh biàng bơh gơnoar atbồ đơs là anih lơh sa kă bro dan lơh rềp mờ [òn do mờ làng bol ờ ai. Tu\ do, sồr anih lơh sa do lơh tàm tiah đah jum rơbàng yồng. Ngòt lài ngan là tơrlah ù, dơ\ 2 tai là tơrlah rơbàng yồng. Pơgăp mờ do 2, 3 nam, dà dờng Pôkô jăt gah dà dờng gam niam bè ờs, geh chi che hòn niam. Mơya tu\ do, bơh mìu càl dờng sồ 9, lơh biàng tai den tàng tơrlah jăt gah dà dờng sơlơ ngai sơlơ geh uă ngan. Ờ geh chi che hòn tềng jăt gah dà dờng tai, sơlơ lơh ù, hìu đam gơtìp aniai”.

Bơh 1 tiah dòr `hoa tàm ntum Đak Kroong, kơnhoàl Đak Glei tơngờr tus tàm dà dờng, [uơn go\ ngan 1 dà dờng Pôkô krơi is mờ ờ geh chi che lơi jăt mờ ù tiah gùt dar. Brê tu\ do mìng gam ờ uă tòm chi dềt rơhền, ngài ngan hơ\ sồng geh 1 tòm. Di lah broă lơh biàng là broă lơh aniai tus mờ dà dờng Pôkô, den 6 nơm hìu măy lơh tơrdih [òk bùm mờ bơsơ\t cao su geh lơh tàm ală kơnhoàl tiah geh dà dờng lòt gan: Đak Glei, Ngọc Hồi, Đak Tô, Đak Hà là ală bơta aniai geh pồn ndơ\p ngan. Ồng Xiêng Lăng Nguyện, kuang jăt jơng atbồ anih duh broă làng bol ntum Đak Nông, kơnhoàl Ngọc Hồi pà g^t: “Să bùm tuh tơn tàm dà dờng, làng bol lơh ka tàm dà dờng Pôkô gơtìp să bùm kờn uă ngan mờ lơh [ơ\ tus mờ dà dờng. Tu\ do, lòt rềp tềng dà dờng [ô [ơ\ ngan. Lài do làng bol um, pìh phan tàm dà dờng, den tu\ do dà tàm dà dờng do ờ gơtùi ngui tai. Tài tu\ do, dà [ơ\ ngan, [ô [ơ\ tai”.

{uơn ngan kờ` g^t ală hìu măy yuh dà tơl^k tơn tàm dà dờng Pôkô. Lam lài ngan tàm khà măt do là 2 nơm hìu măy tơrdih [òk bùm, 1 nơm hìu măy bơh anih lơh sa kă bro [òk bùm Focevco tàm ntum Đak Nông, kơnhoàl Ngọc Hồi mờ 1 tàm anih lơh sa kă bro bal Phương Hoa tàm ntum Đak Kroong, kơnhoàl Đak Glei. Bu\ lah bè hơ\, bơta ờ wă ngan là, bu\ lah 2 hìu măy do lơh gơl^k [ơ\ tàm uă nam do, jơh dơ\ sền gròi do tus dơ\ sền gròi ndai geh bơyai lơh, mơya ală tìs kung gam geh sùm. Geh pơnrơ ngan bè broă hìu măy bơh anih lơh sa kă bro tơrdih [òk bùm Focevco, bu\ lah ờ hềt geh ai lơh broă, mơa neh crăp 2 gùng ding dờng 300 phơng tơ\p tàm ù bơh tơnao sồ 7 yuh tơl^k tơn tus tàm dà dờng. Mờ sơlơ ờ uă ngan rơlao, ală broă lơh tìs do là broă gam gơsơ\t rơhời dà dờng Pơkô [uơn ngan geh ai lơh. Ồng Vương Văn Tuyên, kuang jăt jơng atbồ anih duh broă làng bol kơnhoàl Ngọc Hồi pà g^t: “Mpồl kuang bàng sền gròi ală gah lơh broă neh go\ broă crăp ding ờ di pal mờ yal geh lơh aniai tus mờ tiah kis. Mơya nùs nhơm broă lơh kơnhoàl dê kung ring bal mờ jơnau đơs bơh ală gah dê là ai tơl bơta niam kờ` anih lơh sa kă bro in geh crăp gùng ding do kờ` tơmù broă lơh tơrlah ù jăt gah tơnao jồr dà”.

Sùm tàm uă nam do, làng bol kis tàm ală kơnhoàl Đak Glei, Ngọc Hồi, Đak Tô neh geh jơnau đơs pơgồp bal mờ mpồl kuang bàng tàm Gơnoar ala măt dà lơgar, mpồl duh broă ala măt làng bol càr, mờ gơnoar atbồ ală kơnă tàm càr Kon Tum dê bè broă gơl^k [ơ\ tàm dà dờng Pôkô. Tàm nhai 3 lài do, Gah phan geh is mờ tiah kis càr Kon Tum kung neh ai 3 bơta dà tàm dà dờng do pơyoa kờ` sền. Cồng nha pà go\ khà niam dà tàm dà dờng Pôkô tàm ală tiah geh ai ndrờm gơmù, phan pơrđồng tàm dà sơlèt bơh 2,8 tus 3,3 dơ\ jăt mờ khà geh ai. Mơya, ală bơta do ờ hềt tơl kờ` ală gah lơh broă geh gơnoar tàm càr lơh jăt ală broă lơh mhar mờ nền nòn kờ` dà dờng geh kis wơl.

Mờ ală bơta gam gơl^k geh tàm dà dờng do, di gơlan ờ iơh tu\ đơs là, Pôkô là “Dà dờng mờr chơ\t”. Tơnơ\ mờ dà dờng Serepok tàm càr Dak Lak, dà dờng Ia Pa tàm càr Gia Lai, Tây Nguyên gam rơcang geh tai 1 nơm dà dờng chơ\t tài bơh trồ tiah mờ kòn bơnus lơh. Mờ di lah ală dà dờng tàm Tây Nguyên gam gơtìp lơh aniai sùm, di gơlan khà măt ală dà dờng chơ\t gam geh uă rơlao.

    Cau mblàng Ndong Brawl