VOV4.K’ho - Tàm ala\ nam rềp do,  tàm tu\ khà pria\ ờ ua\ phan lơh bè cao su, kơphe… gơbàn gơguh gơmù, ngan la cao su gơbàn gơmù lơyah ngan den pria\ tiêu gam  tàm khà jơnhua. Bơta do neh lơh ua\ ngan cau lơh sa tàm kơnhoàl Đak Đoa, càr Gia Lai geh tam gơl gơs tam chi tam do, bulah gam ờ hềt git chài bè bơta tam mờ sơng ka sền gàr, lơh geh broa\  gơbàn tam ua\ ngan tàm kơnhoàl, lơh ờ niam tus bơta rơndap tam  tiêu kơljap tàm kơnhoàl.

Tus [òn Tuơh Ktu, ntum Glar tàm tu\ tơngai do,  tơl tu\, tơl tiah di lah geh tìp la làng bol geh đơs ua\ ngan bè broa\ tam tiêu. Làng bol tàm do geh đơs la,  mìng geh tam tiêu den hơ\ sồng cèng geh rài kis hờm ram  pas gơs tus hìu nha\. Tu\ do,  tàm ntum Glar geh pơgap di 15 lồ tiêu,  mìng is tàm [òn Tuơh Ktu geh rlau 5 lồ. Tàm mờr jơh 210 hìu cau Bahnar tàm [òn drờm geh tam tiêu, tàm hơ\ geh ua\ ngan hìu nha\ neh kơl mus suơn cao su, kơphe…nàng geh ù tam tiêu. Ồng Y Chôn jat jơng atbồ [òn Tuơh Ktu, ntum Glar, ai git:“Tam tiêu la nàng rài kis geh hờm ram rlau. Tu\ do,  pria\ tiêu gam jơnhua rlau ờ ua\ chi tam ndai den tàng làng bol he geh jat bal tam. Tàm [òn kơnờm bơh tam tiêu mờ ờ ua\ hìu nha\ neh pas, mìng tam geh 2, 30 jrong tơnhàu mơya tơnhàu kung geh ua\ đau,  ờ ua\ hìu nha\ tam bơh 50 tus 60 jrong tơnhàu, kung tac geh bơh 50  tus 60 tơlak pria\, den tàng làng bol tam tiêu gơ geh gơ cèng geh cồng nha jơnhua rlau,  geh bơtàu tơngguh rài kis hìu nha\”.

Kung bè ala\ hìu nha\ tàm [òn Tuơh Ktu,  gam tam pơr lòng tam tiêu, hìu nha\ ồng Đưm kis tàm [òn Groi 2, ntum Glar neh ai jơh pria\ geh prap pơrjum nàng lơh ngan tam tiêu. Tàm nam 2015, ồng neh bơcri tam rlau 1 lồ 7 sào tiêu,  mờ pria\  lơh jrong mờ bê tông mờ sơntìl tiêu geh tus rlau 600 tơlak pria\, ờ hềt kờp pria\ tờ bơtô,  blơi phơng cuờng, ơpah cau tam. Bulah bè hơ\,  ờ geh bơtuah bè ờ ua\ cau ndai, suơn tiêu ồng tam chơt tus mơ gùl tài blơi di sơntìl ờ tơl khà niam mờ taà bơh ờ git chài tam mờ sơng ka. Ồng pơnjat tai  ta\ 30 tơlak pria\ nàng blơi sơntìl pa rê tam. Tu\ geh lùp bè bơta chài kung bè bơta mờng tam tiêu, den ồng Đưm song dơpa\ đơs:“Tam tiêu do den lơh ndang, bơsram ndang,  ngan la tam tiêu kan ngan, pa jơh tam neh go\ ua\ jrong tơnhàu tiêu  ờ hềt hòn neh chơt. Mùl màl di lah ờ bơsram bơta chài den gơ lơh kan ngan geh tam. Bè a` đơs,  pa jơh tam mờ tiêu neh chơt den a` geh blơi  tai sơntìl tam pa rê tam tai, tu\ do den a` gam lơh ngan  sền gàr sơng ka jat bơta chài neh geh bơsram tàm ơdu\ bơto pơlam,  pal roh tus 3, 4 nam hơ\ sồng geh tơnhàu”.

Tam tiêu kờ` pria\ tuh lơh bơh sơnrờp ua\ ngan. Nàng lơh geh  jrong tiêu niam, den dilah kờp jơh pria\ tuh lơh bơh tờ bơtô,  blơi jrong bê tông, blơi phơng, blơi sơntìl… pal jơh bơh 300 tus 400 rbô dùl jrong. Do la khà pria\ ờ  êt mờ geh ua\ ngan hìu nha\ gơbàn kòl yan kal ke tài bơh neh  kờ` tiêu. Bulah bè hơ\,  khà cau tam tiêu gam gơbàn pràn ngan  gơ rề tus ala\ [òn di ala\ ntum A Dơk,  ntum Trang, H’Nol, Kon Gang… bơh kơnhoàl Đak Đoa.

Ồng Y Byin kuang atbồ mpồl cau lơh broa\ sa ntum A Dơk ai git: “ Mpồl cau lơh broa\ sa ntum sùm geh tơng kah tơl cau geh pal sền ngan tus mờ bơta chi tam do, kờ` tam pal  chài git bơta pơlam, ba` kơl sang kơphe, cao su nàng tam ua\ tiêu. Bulah bè hơ\,  ờ go\ di làng bol lơi kung git iat, ua\ cau neh kơl sang jơh suơn chi tam jo\ sơnam hìu he nàng geh tam ơla mờ tiêu.

Bè bi Hngưnh kis tàm [òn Djrông, nam 2013 neh  kơl sang suơn cao su hìu nha\ dê nàng geh tam mờr 400 jrong tiêu. Tu\ do,  suơn tiêu gam ờ hềt tơnhàu geh mơya geh tus mơ gùl ba\ tam tiêu  gơ hòn  dờng ờ pràn mờ  gam chơt rhời. Bơta ờ suk bơh tiêu chơt gam tềng hơ\, mơya nam 2015 do ùr bơklau bi neh  tus blơi nàng tam pa  di 700 jrong tơnhàu tiêu. Bi Hngưnh kis tàm [òn Djrông, ntum  A Dơk, đơs:“He kờ` den he tam gơ,  ờ hềt bơsram ơdu\ bơto pơlam lơi. Dilah geh  ơdu\ bơto pơlam bơta chài den niam rlau, tu\ do den a` ờ suk ngan,  tiêu a` tam lài do ờ git gơbàn chơt rhời, go\ chơt mờ ờ git broa\ bồm sơnơm  bè lơi, kờ` bồm sơnơm do ne  kờ` jơh kòp den ờ khin, ngòt tis,  gơ lik sền tiêu chơt rhời, slơ ngai slơ ua\ rlau”.

Ua\ cau lơh  broa\ sa Đak Đoa kung git broa\ tam tiêu bươn ngan gơbàn bơta aniai, mơya bơh pria\ jơnhua tàm ala\ nam do, den tàng ua\ ngan làng bol gam khin  tam ờs. Bơta do neh lơh bơta gơbàn aniai mờ bơta bơtàu tơngguh tiêu kơljap tàm kơnhoàl. Nền nòn,  nam 2010,  gùt kơnhoàl mìng geh 500 lồ tiêu mờ jat rơndap broa\  bơtàu tơngguh kơljap tơngai bơh 2010-2015 la 850 lồ, bulah bè hơ\, tus tu\ do,  neh  gơguh rlau 1.248 lồ, sơr lèt mờr 400 lồ. Khà sồ do  ngan la ờ hềt gơ ơm wơl.

Nàng tơmù bơta tam ua\ tiêu tàm kơnhoàl, gơnoar atbồ kơnhoàl Đak Đoa neh lam sồr ala\ gah lơh ngan mblàng pơlam , geh đơs lài mờ làng bol pal di mơ tam, ba` tam ua\ ir buơn ngan gơbàn aniai. Ồng Lê Văn Trinh kuang jat jơng atbồ mpồl  cau lơh broa\ sa kơnhoàl Đak Đoa, càr Gia Lai, đơs:“Bol a` geh  pơlam tàm làng bol bloh. Lài jơh la tu\ tam tiêu den pal kơrhia tài  bơta gơbàn bơh tiêu dê la gơ ờ kong mờ  broa\ gơbàn gơ ngơr dà, gơ rwah ù, ờ di ù tiah lơi kung gơbàn tam. Dơ\ 2 la geh ờ ua\ bơta kòp ờ hềt geh sơnơm sơm bè kòp chơt mhar, chơt lơyaì, tu luh sa rơyas…den tàng dilah gơbàn tam ua\ ờ  jat rơndap den  gơlam tus bơta pơhìn gơbàn kòp chơt dùl ròt,  geh lơh aniai tus rài kis bơh cau lơh broa\ sa”.

Broa\ làng bol cau lơh broa\ sa Đak Đoa, càr Gia Lai rwah tam tiêu nàng lơh pas tàm tu\ do ờ hềt gơtùi đơs la rwah di pal ngan lah ờ. Mơya broa\ tam ờ git chài, tam ndang, bơsram ndang mờ rcang kơl sang suơn cao su, kơphe nàng ai ù tam geh lơh geh ua\ ngan bơta ờ suk rlau. Do mùl màl la bơta ờ suk ngan bè bơta tam ua\ tiêu kơljap tàm kơnhoàl.

                   Cau cih mờ yal tơnggit K’ Brọp