VOV4.K’ho – Ngai 16 nhai 03 pơgăp mờ do 41 nam, kơnhoàl ù tiah Kon Tum, dùl tàm ală tiah tam lơh dờng ngan tàm rài tam lơh mờ Mỹ sò tơm sơ gràm phà, geh tơngklàs. Guh ntàu bơh nhhu\ ồs tam lơh, jê sồt muat jrùm roh rui, 41 nam do, Mpồl Đảng, Gơnoar atbồ, ling klàng mờ làng bol càr Kon Tum lơh niam ngan nùs nhơm tam klac bal, tàm tơrgùm bal pràn, dùl nùs dùl tồr bal bơ\t bơtàu [òn lơgar tờm. Bal mờ dà kơlhề mờ geh bal puăc mhàm ntìng, ală kơnhoàl ù tiah chơ\t tài bơh gar [ồm gar nat, gơ aniai jơh tài bơh sơnơm khih dioxin lài do, tu\ do neh kis wơl, cèng wơl bơta chờ hờp hờm ram lơngăp lơngai.

Bơh [òn dờng Kon Tum lòt jat gùng Hồ Chí Minh gam sơnđan là gùng rơndeh 14, lòt sơlơ\u wơl tus tiah đah tô mat tơngai mu\t, mìng jơh pơgăp 2 jiơ lơm gời đìh tàm rơndeh dờng nàng lòt tus [òn drà bơh kơnhoàl Đak Glei dê. Lòt tus ală ntum, ală [òn ngai rlau, bè: Đak Man, Đak Blô, Đak Choong, Ngọc Linh…kung mìng jơh tai bàr pe jơ\t phuk lòt gùng lơm, kơ nờm geh ală gùng lòt niam ngan. Kềng gah gùng Hồ Chí Minh rơndeh rơndồ lòt rê sùm bơh tiah đah tô tus tiah đah jum mờ sơlơ\u wơl, ồng A Thế là cau Jeh Triêng, kis tàm [òn Đông Lốc, ntum Đak Mah, gơlơh kah wơl:“Nhai 4 nam 1997 là tam cah ntum, gùng lòt bòl glar kal ke ngan, ờ hềt geh gùng lòt, ờ hềt geh dùl bơta lơi ờ, lòt jơng sùm, gùng den bo\ bil ngan. Gơl gùng do, lài do là geh klìu, lòt gùng là gơlơh rơ ngòt ngan mờ ờ go\ di là jơnau nhơl ờ. Tus tu\ do, làng bol he sền go\ geh là gùng Hồ Chí Minh lòt gan kung niam ngan, hơ\ sồng geh rơndeh măy lòt niam ngan, [ươn [oài ngan”.

Gùng Hồ Chí Minh lòt gan kơnhoàl Đak Glei

Nàng geh bơta tam gơl bè tu\ do, bal mờ bơta sền gròi bơcri priă jền bơh Dà lơgar dê, Mpồl Đảng, mờ làng bol kơnhoàl Đak Glei kung sơr lèt gan 41 nam bơ\t bơtàu wơl, bal mờ dà kơlhề mờ geh bal puăc mhàm ntìng. Bơh ală ngai tơnơ\ ngai geh tơngklàs tơn, kơnhoàl Đak Glei neh lơh ală broă lơh jak chài ngan tàm broă lơh kòi sre, dong làng bol ală kòn cau tàm Đak Glei tơn jơh rài kis mus brê ai ù lơh mìr, tùc tam kòi tơngời. Tơnơ\ ală bơta ờ mờng quèng ngan nbơh sơn rờp, uă tờm chi tam, bè kơphê, kau su, bời lời…tu\ do neh gơ gơs mờng quèng ngan mờ ai làng bol in priă jền uă ngan.

Là ntum bơh sơn rờp tam kơphê bơh kơnhoàl dê, Đak Choong tu\ do, hìu cau lơi kung tam lơm tờm chi tam do. Ală cau pơnrơ ngan bè ồng A Thuốc cau atbồ [òn Bê rê. Ală bi A Duông, A Anh kis tàm Đak Glei…pah nam geh gi\t nđờ rơhiang tơlak priă bơh lơh kơphê. Ồng A Mô kuang atbồ đơng lam Đảng ntum Đak Choong, pà gi\t: “Làng bol he, đơs bè broă bơtàu tơnguh lơh sa là niam ngan pơndrờm mờ lài do. Priă lơh geh kung geh uă ngan sơl. R[ah den kung gam geh sơl mơya ờ gam tai hìu jơgloh. Hơ\ là bơta pal chờ hờp ngan. Tu\ do, ntum do, làng bol he lòt tus tiah lơi kung sền go\ lơm hìu niam đam hàng mờ sàng kloh ngan mờ geh lơh hìu sơmang. Pơndrờm mờ nam 1996, tu\ do hìu lơh mờ sơmang kung geh pơgăp 70% sơl”.

Bal mờ bơta jơh nùs ngan dong kờl làng bol đòm jat mờ ngui bơta jak chài tàm broă lơh sa kờn tam gơl bồ tơngoh lơh sa, kơnhoàl Đak Glei kung lơh pràn lơh ală gùng lòt lơh geh bơta [ươn tàm broă kă bro, chul chồl lơh sa bơtàu tơnguh. Tus tu\ do, 11 ntum, kuơmàng ală ntum tiah kal ke ngan, bè Mường Hoong, Ngọc Linh, Xốp, Đak Blô neh geh gùng rơndeh dờng lòt tus tàm ntum tơn mờ gơtùi lòt rê niam sùm kàl prang kung bè kàl mìu. Ală gùng che ồs đèng dà lơgar dê geh lơh jơh tàm ală [òn. Ờ gam pal kơlôi rơcang uă tai ir bè broă jòi phan sa, phan soh pah ngai tai ờ, làng bol Đak Glei geh bal tàm tiah kal ke, tiah sar lơgar ngài, tiah làng bol kòn cau tu\ do kung neh kơlôi sơnơng uă rlau tus broă lơh pas mờ tơrgùm bal pràn bơ\t bơtàu [òn lơgar pa. Ală ntum lơh lài [òn lơgar pa, bè: Đak Môn, Đak Pét, Đak Kroong là bơta pơ`ìơ să ngan bơh làng bol tàm tiah do dê. Mờ kờp jơh làng bol là mờr 45 rbô nă cau, rlau 82% là làng bol kòn cau, broă lơh sa bơh làng bol dê uă ngan là kơnờm tàm broă lơh sa sươn sre, kơnhoàl Đak Glei gi\t, bal mờ broă ai sơntìl chi tam phan ròng pa nàng ngui tàm broă lơh sa geh lơh geh cồng nha uă, mờ bơta niam phan bơna uă lơh geh mat phan kă bro is ai ală tờm chi tam mờng quèng in. Ồng A Phương là kuang jat jơng atbồ Anih duh broă làng bol kơnhoàl Đak Glei, pà gi\t: “Kơnhoàl sồr tam uă 3 bơta chi tam pràn. Dơ\ dùl là tờm kau su, dơ\ bàr là kơphê mờ dơ\ pe là tờm bời lời. Gơ wèt mờ kau su, den geh tam uă tàm 3 ntum đah jum, hơ\ là: Đak Long, Đak Môn mờ Đak Kroong. Tu\ do là 1.100 lồ. Bè tờm kơphê tiah mrềt den geh tam uă tàm 6 ntum tiah đah tô, tàm hơ\ geh: Đak Blô, Đak Man, Mường Hoong, Ngọc Linh mờ Xốp. Tus nam 2020, bă ù tam kơphê geh tơnguh tai tus 1600 lồ. Tờm bời lời geh tam uă ngan tàm ntum Đak Pét mờ [òn drà Đak Glei. Gam wơl den kơnhoàl tơrmù [à bă ù lơh kòi mờ bùm blàng”.

Lòt tus Đak Glei tơnơ\ 41 nam Ngai tơngklàs càr Kon Tum sơlơ wa\ wờng ngan tai bơta kuơ màng bơh rài lơngăp lơngai, ring lơngai dê. Brồ guh pràn ngan tàm bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn, sền gàr niam dà lơgar lơngăp lơngai mờ lơh 130 kơi sồ gùng nhàr lơgar ring lơngai, lơh bơyô bal mờ lơgar Lào gơ\p bơ yô. Mờ nùs nhơm bơh ală cau jàm cộng sản tàm hìu jàm Đak Glei dê, nùs nhơm guh ntàu tam lơh bơh [òn ntàu tam lơh Xốp Dùi dê, bơh bơta tam lơh pha lin Đak Glei mờ Đak Pét dê mờ geh bal bơta jai pha mờ bơta jơgloh r[ah tàm sùm jơh 41 nam do, Đak Glei gam cih gơs ală pang sră kah yau pa tàm kơnhoàl ù tiah lồi đah tô Tây Nguyên!

          Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến