VOV4.K’ho – Tàm ntum tiah sar lơgar ngài Dak Phơi, kơnhoàl Lak, càr Dak Lak, broă lơh bơto pơlam, dong kờl ring bal cau klau mờ cau ùr geh mu\t lơh nàng dong làng bol geh tai jơnau gi\t wa\ geh kuơ jat ngui tàm hìu bơnhă he dê in, pơgồp bơnah sền gàr hìu bơnhă lơngai lơngai, chờ hờp.   

Lài do, hìu bơnhă bi ùr H’ Yan Chil (cau M’Nông) tàm [òn Liêng Keh, ntum Dak Phơi, kơnhoàl Lak sùm gơbàn jơnau tàm gơjra`, ùr bơklau tam lah sùm. Bơklau bi dê nùs nhơm lơbơn niam ngan, ờ huan đơs, mơya pah dơ\ tơrgùm să gal cau `ô ơlak bal mờ gơ\p bơyô, rê tàm hìu là đơs lah, lơh pờng pơ ùr mờ oh kòn.

Nam 2013, Mpồl bơto pơlam, dong kờl ring bal cau klau mờ cau ùr geh crơng gơs tàm ntum Dak Phơi, sùm bơyai lơh ală dơ\ cribơyai tàm Hìu bơyai tơr`a [òn dê. Tơnơ\ bàr pe dơ\ tus bal cribơyai, bi ùr H’ Yan khin cha jà bơklau lòt bal. Bơh hơ\ bơklau bi dê neh geh uă bơta tam gơl niam ngan, ờ go\ tơrgùm să gal `ô ơlak bơ`ul lơm bè tai, mờ bi neh gi\t dong kờl pơ ùr lơh ală broă dềt rơhền tàm hìu bơnhă, bơto tơngkah kòn tàm broă bơsram sră. Bi ùr H’ Yan Chil, yal bè do: “Den khi bơto pơlam ring bal cau klau mờ cau ùr ai jơh bal cau klau mờ cau ùr in, bơh tu\ hơ\ den bơklau a` hơ\ sồng gi\t, ờ huan `ô ơlak tai, ờ go\ lơh aniai tàm hìu, tu\ bơ`ul `ô den ơm bi\c niam. Ờ huan tam đơs tam lah tai đah ùr bơklau, mờ ndrờm kơlôi rcang bal broă tàm hìu. Guh bi\c àng drim, a` den rcang tru\ gơm biăp piang, pìh phan, bơklau den tơn siam sur in, mờ pơs hìu đam mờ sồr kòn lòt bơsram”.

Bi ùr H’ Yan Chil, pà gi\t, tu\ do pah tu\ geh broă kuơmàng bơh hìu bơnhă dê, jơh 2 nă ùr bơklau bi ndrờm cribơyai bal nàng ring bal. Bơh broă dềt tàm hìu tus dì broă tàm sươn mìr, broă bơsram sră bơh kòn dê, jơh bal 2 nă ùr bơklau ndrờm ring bal lơm. Rài kis hìu bơnhă ngai sơlơ ngăp lơngai, mờ chờ hờp ngan.

Tàm ală dơ\ mblàng yal bè Ring bal cau klau mờ cau ùr tam ntum Dak Phơi, ờ mìng geh oh mi cau ùr lơm mờ gam geh uă ngan cau klau tus bal. Tơngume cribơyai uă ngan, pơgồp bal mblàng yal bè kơrnoat boh lam, bè: Adat Ring bal cau klau mờ cau ùr, gùng tam bau mờ hìu bơnhă, rcang sơndră tam lah tam pờng tàm hìu bơnhă, Adat sền gàr ròng siam bơto bơtê kơnòm dềt, broă lơh khà kờp làng bol deh dùh di kơrya tàm hìu bơnhă. Ồng Y Ban Buôn Krông ơm tàm [òn Liêng Keh, ntum Dak Phơi, pà gi\t: kơnờm tus bal ală dơ\ cribơyai den tàng gi\t tai uă ngan jơnau gi\t wa\ pa, tam gơl bơta kơlôi, broă lơh; ờ gam kơldang bồ, nùs nhơm ờ niam bè lài do tai. Ồng Y Ban, đơs: “Đah ring bal cau klau mờ cau ùr kung bơsram sơl, ai jơnau gi\t wa\ hơ\ nàng lơh jat tàm rài kis hìu bơnhă he dê. Ùr bơklau dong kờl bal broă kơ` jơ\ halà ràu jơlu\ bơngàn, pơs hìu đam, lơh jơh ală broă lơh lơi pơ ùr kung dong kờl lơm bơklau, bơklau kung dong kờl pơ ùr sơl, den tàng he sền gàr geh bơta ngăp lơngai chờ hờp tàm hìu bơnhă he dê. Jơh bal 2 nă ùr bơklau, cau lơi đơs kung di lơm, đơs bal là pơ ùr kung bè bơklau, bơklau kung bè pơ ùr sơl, jơnau đơs lơi kung là dờng màng lơm jơh, cribơyai bal. Lơh broă ngai do halà lơh broă ngai hìng den ùr bơklau kung cribơyai jơh, dilah ờ cribơyai den pơ ùr lơh is, mờ bơklau kung lơh is, bè hơ\ den mbè gơtùi gi\t nàng lơh”.

{òn Liêng Keh, ntum Dak Phơi geh 60 hìu, bal mờ mờr 270 nă làng bol là cau M’Nông. Jat bơhiàn, tơnơ\ pah ngai lòt lơh broă tàm mìr rê, cau klau den tơrgùm să gal mờ `ô ơlak tơrnờm bơ`ul lơm bè ngan, ờ gi\t kơlôi rcang broă tàm hìu, mờ gam bơcrì bơcrà ngan lơh pờng pơ ùr, kòn. Cau ùr ờ gi\t lơh bè lơi mìng gi\t ko\ng ơ\t lơm, kis ngềt ngơ\t tàm hìu bơnhă ờ geh bơta ring lơngai.

Kờ` kơryan bơta ờ niam do, Mpồl bơto pơlam dong kờl Ring bal cau klau mờ cau ùr geh crơng gơs mờ 3 nă cau lơh broă sùm, ndrờm là cau ùr lơm. Mpồl pơgồp bal mờ cau kra [òn, ală cau geh bơngă pin dờn nàng mblàng yal, lam sồr jơh tơl nă cau tus bal. Tơnơ\ rlau 2 nam mu\t lơh, broă lơh neh cèng wơl ală cồng nha niam ngan. Bi ùr Bùi Thị Hiền, lơh broă tàm Mpồl bơto pơlam dong kờl Ring bal cau klau mờ cau ùr ntum Dak Phơi, pà gi\t: “Broă ờ hềt niam den là uă ngan, mơya bơsong den kal ke ngan, đơs bal là ntum kung dong kờl sơl nàng ală oh mi lòt lam sồr, den khi neh geh jơnau gi\t wa\ rlau, neh lơh jat adat boh lam rlau. Pơnyơu bè lài do ờ go\ kơlôi rcang broă bơsram sră bơh oh kòn dê, gơdan lòt bơsram den lòt, ờ go\ gơdan den khat, kung ờ kờ` git sơl, sră pơ àr, sră cih mat ngai deh kung ờ go\ kờ` gi\t sơl, mơya tu\ do he lam sồr den khi gi\t wa\ sơl, kòn lòt bơsram kờ` pal geh ală sră pơ àr hơ\, tu\ neh deh kòn khi lòt lơh sră cih mat ngai deh kòn in tơn. Hơ\ là dùl jơnau gi\t wa\ loh làng ngan rlau jơh tus gơnoar kuơ bơh cau dê nàng mu\t lơh geh”.

Lơh jat Kơrnoat bơh Mpồl lơh broă kòn cau dê, càr Dak Lak rwah 2 [òn bơh ntum Dak Phơi, kơnhoàl Lak dê nàng mu\t lơh broă lơh tơrlòng lài Bơto pơlam, dong kờl ring bal cau klau mờ cau ùr. Tơnơ\ mờr 3 nam mu\t lơh, broă lơh do neh lơh geh cồng nha tàm broă tơnguh jơnhoa jơnau gi\t wa\ bơh làng bol dê bè kơrnoat boh lam, lơh jat adat boh lam, ring bal tàm ală broă, pơgồp bơnah bơ\t bơtàu hìu bơnhă lơngăp lơngai, chờ hờp. Ồng Nguyễn Trọng Hải kuang jat jơng atbồ Mpồl lơh broă kòn cau càr Dak Lak dê pà gi\t, broă lơh do geh pơn jat tai geh rề ơnàng lơh uă tàm tơngai tus. “Tàm do he gi\t, ring bal cau klau mờ cau ùr tàm làng bol kòn cau ờ mìng là ring bal cau klau mờ cau ùr mìng tus mờ cau ùr lơm ờ, mờ geh bal ală rơnàng cau in, kuơmàng là ơruh pơnu, cau ùr, cau lơh broă sa mờ kơnòm dềt. Tàm ală tu\ lơh den tàm do mpồl lơh broă do uă ngan là ală oh mi cau ùr. Bơh ală sră nggal cih bè ring bal cau klau mờ cau ùr tàm lơh sa, tàm bơsram sră, tàm broă lơh. Tơnguh jơnau hơ\ nàng bơto bơtê oh mi cau ùr nàng mu\t lơh bơta ring bal tàm hìu bơnhă, jơi nòi tàm tiah he dê. Tus tu\ do, den Mpồl đơng lam hơđang do pơgồp bal mờ gơnoar atbồ [òn lơgar gam pơn jat tai mu\t lơh broă lơh do nàng bơto bơtê pơn jat tai nàng làng bol sền go\ geh bơta hơ\, sền go\ di tu\ ală bơta ờ hềt wil tơl tàm bơta ờ geh ring bal cau klau mờ cau ùr nàng geh bơto tơngkah bơto bơtê di tu\ tàm tơngai tus”.

Cau mblàng Lơ Mu K’ Yến