VOV4.K’ho – }àr Dak Lak geh rlau 220 nă làng bol Việt Nam là ]au Lào gam ơm kis, uă ngan là tàm ntum Krông Na, kơnhoàl Buôn Đôn, ]àr Dak Lak dê. Bơh nam 2013 tus tu\ do, dơ\ lơh chờ Bun Pi May lơgar Lào dê geh lơh sùm ờs mờng pah nam neh pơgồp bơnah tàm broă sền gàr bơta chài rơgơi pơnrơ is bơh ală jơi bơtiàn kòn ]au Lào dê, lơh wơl ală bơta niam chài rơgơi geh pơhìn gơtìp hi\u roh te\ tu\ mờ khi neh tus ơm kis tàm kơnhoàl ù tiah pa.

“Bun Pi May” jăt dà ]au Lào dê hơ\ là “Sa tềp chờ sơnam pa”, là sa tềp bơhiàn yau bơh jơi bơtiàn Lào dê. Tài bơh Yàng Phờk lài do neh geh tu\ tơngai jơh gùt lơgar Lào jăt ỳang Phờk, den tàng lài do Bun Pi May geh lơh tàm jơh dùl nhai 5 jăt nam Yàng Phờk dê. Nàng dipal mờ rài kis pa, tu\ do sa Tềp lơgar Lào geh lơh bơh ngai 13 tus 16/04 nam Tây pah nam, là dơ\ lơh chờ dờng ngan rlau jơh tàm nam.

Tàm dơ\ sa tềp Bun Pi May, geh uă dơ\ lơh chờ geh lơh dùl tu\ bal, tơl dơ\ lơh chờ ndrờm ]èng bơta kuơ krơi is bè đah huềng. Lài ngan là lơh yàng ơn pơdơng phan “Xày bạt- Tắc bạt”, hơ\ là “Pơdơng phan- mờ dờp phan pà”, làng bol lòt pơdơng mbar, phan bơna, banh kèu ai ală ]au duh broă yàng phờk in, nàng tơngo\ nùs nhơm sền dờng màng mờ dờp jơnau nting săp ai lơngai lơngò. Pơn jăt hơ\, ală ]au duh broă yàng phờk lơh yàng, ra] dan mờ sră goh yàng phờk lơgar Lào dê, hơ\ sồng lơh yàng pơrđồng đèng gu\, pơrđồng rơkị nàng lơh tơn roh bơta rềs àr digơlan gơ aniai tus tàm rài kis. }au Lào pin là, ală rơkị bal mờ đèng bơkàu geh lòt jăt hiòng dà pơrdô, ]èng bal ală bơta ờ bơtuah bơtoài, nàng wa\ rò dùl sơnam pa niam bơne\ rlau. Ồng Y Lươm Knul kuang jăt jơng atbồ Anih duh broă làng bol ntum Krông Na, đơs: “Lơh chờ Bun Pi May là dùl dơ\ lơh chờ niam bơne\ ngan rlau jơh tus mờ ]au Lào. Uă ngan ală dơ\ lơh chờ bè tơn um yàng Phờk, hơ\ sồng là dơ\ lơh chờ kơ\t che brài tàm tê, ai lơngai, ra] dan geh bơta pràn kơldang să ja`, hơ\ sồng lơh yàng pơrđồng đèng bơkàu. Sa tềp bơhiàn yau bơh ]au Lào do dê nàng he wa\ rò sơnam pa geh ală bơta pa rlau, niam bơne\ rlau, ai jơh tơl nă ]au in geh ală bơta bơtuah bơtoài rlau”.

Tàm ngai sa Tềp Bun Pi May bơh ]au Lào dê, na] tus hờ hìu geh ]au tờm hìu kơ\t che brài pơrhê tàm ngko tê, jơnau pơrya bơh jơnau kơ\p kờ` să ja` pràn kơldang mờ bơta chờ hờp. Ală ]au geh kơ\t che brài tàm ngko tê den pal e\t ngan là rlau 3 ngai tơnơ\ hơ\ sồng geh hồ che brài bơh tê nàng dờp geh ală bơta bơtuah bơtoài, să ja` pràn kơldang mờ ngăp lơngai sùm tàm nam.

Chờ hờp mờ duh hồl ngan rlau jơh tàm dơ\ lơh chờ do dê là dơ\ lơh chờ “Bun Hốt Nậm”, hơ\ là lơh chờ sà] dà. Tàm tu\ dơ\ lơh chờ gam geh lơh, ]au ơruh pơnu sùm tàm sà] dà tàm ]au dờng sơnam nàng tơngo\ nùs nhơm sền dờng màng, ki ngàm, kơ\p kờ` să ja` pràn kơldang, kis jo\ mờ kơ\p kờ` pas sơm bơtàu tơnguh tàm rài kis; gơ\p bơyô tàm sà] dà bal mờ gơ\p nàng kơ\p kờ` tàm sơnam pa gơ niam bơne\ rlau. Ồng Hồ Quyết Chí là ]au Lào ơm kis tàm [òn Trí A, ntum Krông Na, đơs: “Bơhìan sà] dà bơh ]au Lào do dê den geh bơh rài yô rài yau. Sà] dà là nàng jơh tơl nă ]au geh kis ngăp lơngai. Ra] dan kơ\p kờ` ai ală ]au kis tàm ù tiah lơgar Lào in, ờ tam ]ah ]au kra mờ ]au kơnòm, ]au ùr halà ]au klau ndrờm geh uă bơta ngăp lơngai mờ chờ hờp rlau tàm rài kis”.

Tơn jơh dơ\ lơh chờ sà] dà, ]au lơi ]au hơ\ să ja` ndrờm sùh jơh mơya jơh tơl nă ]au kung gam tus bal nhơl chờ hờp ngan, khi pin dờn là, sơlơ geh uă ]au sà] dà den khi sơlơ dờp geh uă jơnau bơtuah bơtoài, mờ ngăp lơngai chờ hờp tàm sơnam pa.

Dơ\ sơnrờp tus bal dơ\ lơh chờ sa Tềp Bun Pi May tàm Việt Nam, mò Xạ Thả Phon Sư Nôn Tạt, là dùl nă ]au na] nhơl chờ tus bơh lơgar Thái Lan, là jơi bơtiàn Lào pà gi\t, mò chờ hờp ngan mờ gơlơh pơnìơ să ngan bè jơi bơtiàn he dê tài bơh bulah tiah ơm kis tàm ù tiah pa mơya khi kung gam sền gàr geh bơhiàn niam chài ờs mờng bơh yau bơh [òn lơgar tờm dê. “A` sền go\ tàm Việt Nam, ală ]au Lào tàm do bulah geh bơta tàm bơtờp bal bơta chài rơgơi mơya kung gam sền gàr geh bơta chài rơgơi is kung bè uă bơhiàn ờs mờng bơh yau bơh jơi bơtiàn he dê. A` gơlơh chờ hờp ngan tài bơh bulah kis tàm [òn lơgar pa, mơya khi kung gam sền gàr mờ bơyai lơh geh dùl dơ\ lơh chờ, sền gàr geh bơta chài rơgơi ờs mờng bơh yau bơh jơi bơtiàn dê bơh rài yô rài yau”.

Mờ bơta lơh ngan bơh gơnoar atbồ kơnhoàl Buôn Đôn, mờ Mpồl gi\t gơ\p lơh bơyô bal Việt Nam mờ Lào ]àr Dak Lak dê, Bun Pi May neh geh lơh sùm tàm 3 nam rềp ndo, dong kòn ]au Lào tàm tiah do geh tu\ geh kis tàm rài kis chài rơgơi ờs mờng bơh yau bơh kòn ]au he dê. Bal mờ bơyai lơh dơ\ lơh chờ Bun Pi May tàm nhai 4 pah nam, Mpồl gi\t gơ\p lơh bơyô bal Việt Nam mờ Lào ]àr Dak Lak dê, gam pờ ală ơdu\ bơto dròng ]ing mồng, uh kơm boăt, rơkèl, bơto pơlam đơs pơnđick ]au Lào dê ai làng bol in. Den tàng bè hơ\, bơta chài rơgơi Lào dê tàm Dak Lak, mùl gam gơtìp hi\u roh te\ tơnơ\ gi\t nđờ rhiang nă làng bol ơm kis tàm kơnhoàl ù tiah pa, mơya tu\ do ngai sơlơ geh lơh uă wơl; lơh uă tai rài kis nùs nhơm bơh ală jơi bơtiàn kòn ]au tàm ]àr dê mơkung pơgồp bơnah nàng bơta tam kla] bal đah Việt Nam mờ Lào sơlơ ngai sơlơ đềt mềr rlau mờ kơ\ kơl jăp sùm.

                                  }au mblàng Lơ Mu K’ Yến