VOV4.K’ho – Ờ mìng sơrlèt gan kal ke, lơh pas ai să tờm he in lơm gời, cau ling yau Lê Khắc Hợp tàm [òn Tân Tiến, ntum Dliê Ya, kơnhoàl Krông Năng càr Dak Lak gam là cau jơh nùs tài cau lòt ling bal, tu\ lơi kung niam nùs ngan tàm yal tơngi\t bal mờ bơto pơlam bal bơta mờng chài tàm broă lơh sa bơh he dê, dong uă cau ndai tàm mpồl lik klàs rài kis r[ah. Ồng là cau pơnrơ niam tàm srơh tàm pơrlòng kờ` gơboh dà lơgar bơh càr Dak Lak dê.

Cau klau geh să ja` sền đah bơdìh gơlơh bè bòl glar kal ke ngan, pa sền, ờ huan ngan cau lơi mờ gi\t ồng là dùl nă cau pas sơm, lơh geh bàr pe tơmàn priă pah nam. Ồng là cau ling yau Lê Khắc Hợp, neh rlau 60 sơnam, ơm tàm [òn Tân Hiệp, ntum Dliê Ya, kơnhoàl Krông Năng, càr Dak Lak. Ồng Hợp pà gi\t, tu\ lòt bơh [òn tờm tàm càr Hà Tĩnh tus tàm do ơm kis lơh sa, Krông Năng là dùl tiah mìng tam kơphê lơm. Tu\ kơphê tăc gơmù khà priă uă, ồng sền go\ geh bơta kal ke bơh ală hìu làng bol dê tu\ mìng tam dùl tờm chi tam lơm, den tàng ồng lơh ngan lơh jat broă lơh tam phan mờ ròng phan. Ồng tam bal kơphê, tiêu, khuah rbài mờ bùm biăp ală bơta, mờ rề ơnàng ròng phan. Ai phan lơyah ngai ròng phan jo\ ngai, bơh ròng phan geh tai priă jền lơh sa, mờ phơng ơn kơphê, tiêu in. Lơh ndang, bơsram ndang, mờ ai geh jơnau mờng chài is, ồng Hợp tu\ do neh gơ gơs là dùl nă cau mờng chài ai anih lơh sa sươn dờng lơh broă sa tàm bơrlu\ bal bơh hìu bơnhă he dê in tơn. Sươn tiêu tu\ lơi kung niam lơm, ờ gơbàn kòp, kờp bal tơl tờm tiêu lơh geh bơh 7 tus 8 ki\ tiêu. 2 lồ kơphê lơh geh kờp bal 6 tấn dùl lồ.

Ồng  Hợp tàm sươn tiêu neh plai

Ồng Hợp yal: “Tàm ală tu\ lơh den he ai geh jơnau bơsram mờng chài, lùp bơsram ală cau mờng chài tàm broă lơh sa mờ he kung să tờm lơh bal tàm bàr pe broă lơh den rơhời he kung git lơh sơl, tus tu\ do, den ală broă lơh bơh kơphê, tiêu tus tu\ do bơtàu tơnguh niam ngan. He lơh pal pơgồp bal mờ ròng phan nàng ai phơng ơn tờm chi tam in, jơm è phan ròng pal lơh jat di bơta bơto pơlam bơh cơldu\ lơh broă sa sươn sre kơnhoàl dê den tàng bơh ală jơnau hơ\, he lơh geh phan bơna bơh sươn sre niam”.

Tus tu\ do, ồng Hợp geh 2 lồ kơphê neh geh plai, 1800 tờm tiêu mờ sur ròng bơh 40 tus 50 nơm, priă cồng lơh geh pah nam rlau 1 tơmàn 500 tơlak. Hìu đam geh lơh niam ngan, mơya ồng den sùm ờ geh mat tàm hìu mờ sùm geh mat tàm hìu lơh rềp tàm sươn mìr. Sră jờng rơ, cồng nha ồng yồng bal tàm hìu do nàng pah tu\ rê bơh lơh broă tàm sươn, ồng sền tàm hơ\ mờ geh tai bơta lơh ngan jơh nùs. Tơryang tơryồng, gi\t ko\ng bòl glar kal ke, jak ngan lùp bơsram, ờ ngòt bòl glar kal ke, lùp bơsram bơta mờng chài là jơnau kuơmàng dong lơh broă geh cồng nha bơh cau ling yau do dê. “Lơh geh cồng nha, lài ngan là he pal tơryang tơryồng, jak lùp bơsram, ko\ng bòl glar kal ke tàm broă lơh broă sa, mờ pơn jat tai lơh bal tàm ală broă lơh bơtàu tơnguh lơh sa tàm tiah he dê ndang mờ tàm kơnhoàl ndai dê ndang, nàng he lùp bơsram, ai geh bơta mờng chài, bal mờ bơta jơh nùs tàm broă lơh den lơh geh cồng nha ai să tờm he in”.

Tàm Krông Năng, tơngai do, hìu lơi kung kơlôi tus tam tiêu lơm, den tàng uă hìu làng bol tam tiêu tus sền, lùp bơsram bơta mờng chài bơh ồng dê. Ồng Hợp đơs tơn: “ ờ go\ di là pal tam tiêu là geh pas tơn ờ”. Mờng chài bơh ồng dê là pal kơlôi sơnơng nền bè bơta ù; rcang lài sơntìl ờ geh kòp ờng is, rcang ală jrong tiêu, kờ` lơh geh cồng nha sươn chi in, mờ ờ go\ di lơh tàm đòm jat gơ\p dùl bă khat gơboh. Tu\ do, tàm Krông Năng, tàm Mpồl cau ling yau kơnhoàl Krông Năng, mat ồng neh gơ gơs quèng ngan tus mờ jơh tơl nă cau. Sơntìl tiêu hìu bơnhă ồng dê ờng is geh rề ơnàng lơh uă tàm hìu ndai. Ồng Nguyễn Tiến Chất kuang atbồ Mpồl cau ling yau kơnhoàl Krông Năng, pà gi\t: “Wa Hợp tàm ală nam do là cau atbồ mpồl, geh uă tă pơgồp ai broă lơh mpồl in niam ngan, ờ mìng là ai să tờm is he dê in lơm ờ mờ gam tus bal mờ broă dong kờl jơh tơl nă cau ndai tàm mpồl gơtìp kal ke, wa Hợp tu\ lơi kung jơh nùs dong kờl bal, bơto pơlam, pà sơntìl chi tam, hơ\ sồng sền gròi dong kờl cau tàm mpồl bơtàu tơnguh lơh sa; dong ală cau r[ah tàm mpồl lơh ngan brồ guh. Den hơ\ là broă niam ngan, ờ mìng is wa Hợp lơm ờ mờ uă cau ndai tàm mpồl kung lơh sa bè hơ\ sơl”.

Pal sền dờng màng ngan là ờ mìng dong kờl bè phan bơna, sơntìl chi tam phan ròng, ồng Lê Khắc Hợp gam jơh nùs yal bè ală bơta mờng chài tàm broă lơh sa mờ ròng phan bơh he dê, dong ală cau ndai tàm mpồl bơtàu tơnguh lơh sa. Mpồl cau ling yau [òn Tân Hiệp bơh ồng lơh cau atbồ geh 38 nă cau tàm mpồl tus tu\ do ờ gam hìu cau lơi gơtìp r[ah tai. Mpồl cau ling yau kơnhoàl Krông Năng geh rlau 4 rbô nă cau, den geh mờr 900 nă cau là cau pas, lơh geh priă jền bơh 100 tơlak priă rlau hơđang pah nam, tàm hơ\ geh 9 nă cau bè ồng Hợp, priă lơh geh rlau 1 tơmàn pah nam, hìu r[ah mìng gam rlau 3% lơm. Srơh tàm pơrlòng dong kờl bal lơh sa kung bơtàu tơnguh pràn ngan. Ồng Chất, đơs bè do: “Bơta niam ngan rlau jơh là khi neh dong kờl bal, bơto pơlam bal, lơh bè lơi nàng jơh tơl nă cau gi\t bal mờ lơh gơtùi, nàng cèng wơl cồng nha lơh sa jơnhoa ngan rlau jơh, tàm broă mờ khi gi\t hơ\, nàng dong bal mờ gơ\p lơh ngan brồ guh. Hơ\ di ngan là nùs nhơm bơh cau ling wa Hồ dê, hơ\ là cau ờ mpồn pơndơ\p bơta lơi ờ, geh bơta lơi den đơs jơh, đơs ai gơ\p in gi\t bal, gi\t kàr lơi đơs kàr hơ\, hơ\ là jơnau gam wơl bơh nùs nhơm cau ling dê. Bơta kuơmàng ngan rlau jơh là tàm bơta hơ\, bồ tơngoh jak, jơnau gi\t wa\ mờ khi gi\t geh, khi tu\ lơi kung niam nùs lơm tam pà bal mờ hơ\ là bơta kuơ ngan”.

Cồng nha lơh geh ờ mìng bơh mìng is să tờm he dê in lơm. Cau ling yau Lê Khắc Hợp kung bè ală cau ling yau ndai sơl, ngai pah ngai jơh nùs jơh tồr lơh jat jơnau Bác Hồ dê bơto sồr, sùm niam nùs ngan tam pà bal, bơto pơlam bal, pơgồp bal bơta pràn bal mờ làng bol [òn lơgar bơ\t bơtàu rài kis niam bơne\ rlau.

Cau mblàng Lơ Mu K’ Yến