VOV4.K’ho - Bal mờ broă ]rơng gơs Anih tờm sền gàr rwas Dak Lak, càr Dak Lak neh ki\ rơndăp broă lơh jal mhar sền gàr rwas, mờ kờp jơh priă tă lơh rơndăp broă lơh do là 85 tơmàn, mơya tus tu\ do, ờ hềt geh rwas kòn lơi geh deh, ai rwas dờng den ngai sơlơ gơtìp chơ\t te\.

            Kềng rwas dam gam ơm kơ\p wa\ rò na] lòt ]òp dà dờng Srepok, bi Y Pral Êban là cau pơđàu rwas ơm tàm ntum Krông Na, kơnhoàl Buôn Đôn, pà gi\t: di dùl poh drơng broă nhơl chờ, den dùl poh rwas geh ai ơm rlô tàm brê. Rwas Ba Khăm bơh hìu bơnhă bi dê neh 50 sơnam mơya kung gam pràn kơldang sùm là kơnờm bơh geh tơngklàs sùm tàm brê. Jăt bi Y Pral Êban yal, dilah ờ sa ală nhơ\t chi che geh is tàm brê den rwas gơtìp kòp mờ rơgai, bulah geh cit sơnơm bơtơl pràn. Bi đơs: “Dilah mìng ai sa tàu mờ prìt lơm là ờ tơl pràn ai gơ in sa ờ. He pal tơngklàs tàm brê geh is, den rwas hơ\ sồng mhar geh pràn wơl să ja`, mờ rwas hơ\ sồng pràn sùm. Pal ai rwas in sa ală phan sa geh is tàm brê den rwas hơ\ sồng geh bơta pràn. Dilah mờ ]i\t sơnơm pràn den rwas kung mìng pràn di bàr pe ngai lơm mờ ờ gơtùi pràn sùm dùl nhai ờ, ndrờm bè rwas tàm mpồl lơh sa kă bro nhơl chờ lòt pơndiang nac mìng bàr pe ngai lơm là gơtìp ờ pràn tơn, ai rwas bơh hìu bơnhă a` dê den lòt tus bàr pe poh tơn mơya gơ kung gam pràn bè ờs sơl, ờ geh bơta lơi ờ”.

            Bi Y Rim Rơya, là dùl nă cau pơđàu rwas tàm Tiah nhơl chờ Buôn Đôn yal, rwas là pal ai ơm tàm brê, mơya tu\ ơm tàm brê geh uă ngan bơta ngòt rơngơ\t. Ală cau ting mòk kơ`au sùm tus ku\p aniai rwas nàng koh tiang, ai bla rwas. Brê ngai sơlơ ờ gam uă tai, rwas pal lòt ngài rlau hơ\ sồng jòi geh phan sa; dilah ờ bơtuah gơtìp yar dă cau dê sơn, ngòt rơngơ\t ngan. Uă tu\ tìp ồs sa tài bơh làng bol chu brê lơh mìr, halà pal ko\ng mờ rwas brê jà`, màng kis rwas hìu dê kung gơtìp pơhìn sơl. Geh tu\ rwas hìu ntiar jơng gơpừ hơ\ sồng chơ\t tài bơh gơtìp gơkòl mờ che lòs tàm ală tu\ lòt jòi phan sa. Bi Y Rim, đơs: “Rwas gơ rềp mềl ngan, lơh he in uă ngan broă, pơnyơu bè lòt jòi priă jền. Geh tiah nhơl chờ do den gơ drơng broă nhơl chờ lơm, di dùl poh lơh den dùl poh ơm rlô. Dilah ơm rlô den he pal tơngklàs tàm brê ai gơ in jòi phan sa geh is. Kàl prang ro kơ`ra` ờ geh nhơ\t den rwas pal lòt jòi phan sa ngài ngan, hơ\ sồng dilah tìp cau chu brê lơh mìr den gơ ngòt ồs là sơlơ lòt ngài rlau tai”.

            Ờ geh phan sa, mờ gơtìp ngui tai nàng drơng broă nhơl chờ rlau mờ bơta pràn, bal mờ ală bơta pơhìn ngòt rơngơ\t bơh brê bơnơm geh is mờ kòn bơnus, khà rwas hìu tàm càr Dak Lak gam ngai sơlơ gơtìp chơ\t rơhời. Pe nam rềp ndo, geh 8 nơm rwas gơtìp chơ\t, tàm hơ\ mìng geh 1 nơm rwas kra ờ pràn, gam wơl là gơtìp cau lơh aniai, kòp tê jê să halà gơtìp gơpừ gơdùh tàm tiah thòng tài bơh gơkòl che lòs. Mìng 4 nhai do, neh geh 5 nơm rwas hìu mờ 1 nơm rwas brê tàm Dak Lak gơtìp chơ\t. Dùl nơm rwas brê ndai gam pal dong kờl tài gơtìp yar dă cau dê sơn. Jơh gùt càr Dak Lak tu\ do mìng gam wơl 43 nơm rwas hìu, jơh ală là neh rlau 35 sơnam. Rwas hìu gơ wèt bơta sền gròi bơh ală hìu bơnhă dê, den tàng khi khăt nùs is ngui nàng lơh broă nhơl chờ nàng jòi geh tai priă jền. Bác sĩ lơh sơnơm phan ròng là bi Phạm Văn Thịnh lơh broă tàm Anih tờm sền gàr rwas Dak Lak, đơs tờm, ờ tơl phan sa là jơnau tờm tơn pơhìn tus bơta kis bơh mpồl rwas hìu dê. Tu\ do, broă lơh sền gàr rwas uă ngan là mblàng yal, hòi jà mờ bơto pơlam ai cau tờm rwas mờ cau pơđàu rwas in sền gròi ròng siam rwas. Bi đơs: “Broă kờ` ngan rlau jơh là pal geh tiah ròng nàng sền gàr rwas, tài bơh rwas tàm làng bol dilah lời sùm jơnau bè tu\ do, den rwas digơlan gơtìp chơ\t rơhời pah nam. Phan sa ai gơ in, kuơmàng là tàm kàl prang bè tu\ do tàm Dak Lak halà Buôn Đôn den ờ geh nhơ\t chi che lơi ờ, mìng gam wơl dùl e\t tềng kềng gah dà dờng dà croh lơm, broă ai phan sa rwas in là jơnau dờng màng ngan mờ ờ hềt gơtùi lơh geh”.

            Tềng đăp jơnau pơhìn digơlan rwas gơtìp chơ\t jơh, nam 2011, Anih duh broă làng bol càr Dak Lak neh crơng gơs Anih tờm sền gàr rwas mờ ki\ “Rơndăp broă lơh mhar sền gàr rwas càr Dak Lak tus nam 2020” mờ kờp jơh priă tă lơh là 85 tơmàn. Tơngai lài, Anih tờm sền gàr rwas càr Dak Lak neh kham kòp ờs mờng pah dơ\, sền go\ mờ sơm kòp di tu\ ai rwas hìu in. Mơkung gròi sền broă ngui rwas lơh broă nhơl chờ bơh broă ai tơngai lơh broă pah poh. Càr neh dong kờl priă jền ai ờ uă cau tờm rwas in tàm ală tu\ ròng sền gàr rwas deh dùh. Broă mblàng yal, bơto pơlam broă ròng siam sền gàr rwas hìu, sền gàr mờ pleh gơ tam lơh mờ rwas brê kung geh lơh sơl.

            Ồng Phạm Văn Láng kuang jăt jơng atbồ Anih tờm sền gàr rwas càr Dak Lak, pà gi\t, pa do, Anih duh broă làng bol càr Dak Lak neh jàu anih do in 200 lồ brê geh is tàm Buôn Đôn nàng lơh tiah ròng tơngklàs rwas, mơya rlau 3 nam tai tiah do hơ\ sồng gơtùi ai rwas mu\t nàng ròng tơngklàs khăt gơboh. “Do là dùl tiah ờ geh ù tiah brê bơnơm gơkờn mờ bơta ơm kis ờs mờng bơh rwas dê, hơ\ là geh brê dờng tàm hơ\ geh ală bă brê ờ geh uă chi che, tàm gùl geh tơnau dà, bè gùng lòt kung [ươn sơl…Bè tơngai pơrgon lơh gơs, den chờ hờp ngan là nam do neh geh dà lơgar ai priă jền lơh 15 tơmàn, den lài ngan là bol a` mu\t lơh mhar phan bơna, ală broă kờ` gơ jal ngan rlau jơh, blơi ală phan bơna kờ` ngan rlau jơh, nàng gơtùi gờ` ai tiah hơ\ nàng lơh broă”.

            Jăt ồng Khajohnpat Boonpraset là dùl nă cau mờng chài tàm Anih tờm sền gàr rwas Thái Lan dê, den kuơmàng ngan rlau jơh là pal lơh geh jơnau gi\t wa\ sền gàr rwas ai làng bol tàm tiah do in, mờ jơnau gi\t wa\ ai ală cau să tờm ròng siam sền gàr rwas hìu in. Mìng tu\ kòn bơnus ờ jòi broă lơh jòi sa kơ`au bơh rwas, ờ sơ gràm phà tiah ơm kis bơh gơ dê, den rwas hơ\ sồng geh tu\ gơtùi kis niam. Broă do, gơnoar atbồ [òn lơgar kờ` pal geh tai ală broă lơh tìp măt, mblàng yal, dong kờl làng bol uă rlau. Ồng Khajohnpat Boonpraset đơs bè do: “Tàm Thái Lan den bol a` geh ală ơdu\ bơto pơlam nàng ală cau pơđàu rwas, cau tờm rwas in bơsram broă chài ròng mờ sền gàr rwas, ờ mìng là lơh kloh niam să ja`, ai rwas in sa, mờ gam pal lơh bơyô tai mờ rwas. Tơl ơdu\ bơto pơlam bè hơ\ den geh lơh jo\ jòng tàm dùl poh, mờ pah nam, bol a` pờ dùl ơdu\ bè hơ\, dong ală cau pơđàu rwas gi\t wa\ lơh bè lơi sền gàr ròng siam rwas niam, mờ khi kung geh tai jơnau gi\t wa\ ròng siam sền gàr să tờm tu\ ơm rềp mờ rwas”.

            Sền gàr rwas ờ mìng là sền gàr dùl phan puan jơng kuơ màng, mờ gam là sền gàr dùl jơnau pơrya chài rơgơi bơh kơnhoàl ù tiah Dak Lak- Tây Nguyên dê. Dilah ờ geh ală broă lơh krà` cê jơh nùs mờ geh cồng nha rlau, den mìng tàm tu\ tơngai ờ jo\ tai, rwas hìu tàm càr Dak Lak digơlan mìng gam tàm jơnau kah wơl lơm.

      Cau mblàng Lơ Mu K’ Yến