VOV4.K’ho – Ală nam rềp ndo, khà priă tiêu tăc jơnhoa sùm neh lơh uă cau lơh broă sa tàm càr Dak Nông koh kơl uă bă ù tam tờm chi tam ndai nàng ai ù tam tiêu dùl bă ur ar ngan mờ ờ go\ sền ngac tàm broă bơto pơlam tam mờ sơngka sền gàr. Bơh bồ nam tus tu\ do, uă sươn tiêu tàm càr do gơbàn kòp pàl nha, ồm rơyas, chơ\t lơyaì, chơ\t mhar uă ngan.

Mò Doãn Thị Nghi, ơm tàm [òn 2, ntum Trường Xuân, kơnhoàl Dak Song, càr Dak Nông geh mờr 3 rbô tơngu tơnhàu tờm tiêu pa tơnhàu kàl sơnrờp. Mơya, rlau 1 nhai do, gi\t nđờ rơhiang tờm tiêu nisơna gơtìp pàl, kuài tờm nàng sền hơ\ sồng gi\t gơbàn ồm rơyas. Hìu bơnhă mò Nghi neh jòi uă broă lơh nàng kơrya` kòp tiêu in, hoàc hươr gi\t nđờ jơ\t tơlak priă mơya ờ geh cồng nha sơl. Tus tu\ do, neh geh rlau 40 tờm tiêu gơtìp nhòp ro, mờr 300 tờm gơbàn pàl, hoàc hươr gi\t nđờ rơhiang tơlak priă. Mò Doãn Thị Nghi, pà gi\t: “Gơ gơbàn pàl hời rơhời hơ\ sồng gơtìp nhòp, tờm tiêu gơtìp ồm rơyas mờ chơ\t te\, neh 40 tơngu tơnhàu.. Ồm rơyas pơgăp bơh 1 tus 2 poh là tờm tiêu sơnđờm gơbàn nhòp hời rơhời mờ chơ\t tơn. Kung neh ngui uă ngan sơnơm nàng kơrya` mơya ờ geh cồng nha ờ, chơ\t jơh tờm bal mờ cồng. Pah dơ\ jơh pơgăp bơh 4 tus 5 tơlak priă. Hìu bơnhă kung ngui uă ngan sơnơm nàng kơrya` kòp tiêu in mơya ờ gơtùi”.

Kòp pàl nha, ồm rơyas tàm tờm tiêu gơbàn tàm uă sươn mìr tàm [òn 2, ntum Trường Xuân. Ồng Bùi Bá Lơng geh mờr 2 lồ tiêu kung gam bòl glar ngan tài bơh mờr 1/3 sươn tiêu gơbàn bơtờp kòp. Ồng Lơng pà gi\t, hìu bơnhă neh jà ală kỹ sư gah lơh broă sa sươn sre tus sền mờ jòi broă lơh dong kờl tiêu mơya cồng nha kung ờ geh uă sơl. Ồng Bùi Bá Lơng, đơs: “A` neh lòt uă ngan mờ ală mpồl lơh sa kă bro tus tàm do nàng kơrya` kòp mơya ờ sền go\ cồng nha ờ. A` neh ngui uă bơta sơnơm hoá học bal mờ sinh học, uă ngan là sơnơm metazet, mataxi…uă bơta sơnơm tàm bơrlu\ bal. Hìu bơnhă kung sơngka sền gàr bè ờs sơl, tiêu kis dờng niam mơya nisơna sền go\ cồng gơ dê nhòp, tơnơ\ hơ\ pơgăp bơh 5 tus 7 ngai là tiêu gơbàn chơ\t. Rơyas tiêu dê gơtìp ồm ngko rơyas ngài mờ măt ù pơgăp 15 phơng, rơyas ồm [ô ngan. Tiêu gơtìp kòp, hìu bơnhă a` kung kơlôi rơcang ngan bè priă lơh geh bơh hìu bơnhă dê”.

Tàm hìu ràng tăc sơnơm sền gàr phan tam bơh kỹ sư Trần Văn Hưởng dê tàm [òn Tà Mung, ntum Trường Xuân, kơnhoàl Dak Song, tu\ lơi kung gal ngan cau năc tus blơi phan tài uă bơh ngan cau lơh broă sa tus blơi sơnơm kơrya` kòp tiêu in. Kỹ sư Trần Văn Hưởng kung đơs sơl là, kòp pàl nha, ồm rơyas tàm tờm tiêu gam là bơta kòp kal ke ngan kơrya` jơh: “Đơs bal là tu\ kòp neh gơbàn den đơs ngan là kal ke ngan, tài bơh tus tu\ do kung gam ờ hềt geh sơl sơnơm nàng kơrya` jơh kòp do. Uă ngan là pal rơcang sơndră kòp bơh gờn tơn. Tàm ală tu\ tam phan, kờ` pal ngui ù tiah hữu cơ niam nàng lơh bơsềt sơndră wơl in bơtàu tơnguh, gơ geh lơh aniai jơh ală bơ sềt kòp, bơdìh hơ\ tai tu\ lơi he kung pal rơcang lài là kuơmàng ngan”.

Ồng Phạm Quốc Thuỵ kuang atbồ Anih duh broă làng bol ntum Trường Xuân, kơnhoàl Dak Song, pà gi\t: Bồ nam lài, bă tiêu bơh gùt ntum dê pa geh 600 lồ mơya, tu\ do neh gơguh tus bàr dơ\. Tu\ do, gơnoar atbồ tiah do ờ hềt tơrgùm kờp geh bă tiêu gơtìp kòp pàl nha, ồm rơyas, mơya hoàc hươr kờp du\ là uă ngan. Jat ồng Thuỵ yal, kòp gơbàn tàm tiêu là jơnau ờ gơtùi pleh klàs tài bơh cau lơh broă sa tam uă ir tiêu mờ ờ geh bơta mờng chài tàm broă tam mờ sơngka sền gàr: “Tam tiêu tàm ntum Trường Xuân sơnđờm geh tềl tơngo\ gơbàn kòp chơ\t mhar, chơ\t lơyaì tàm tiêu. Ntum kung neh sồr ală kơnă, ală gah, mpồl dong kờl bơto pơlam broă lơh sa bơh kơnhoàl mờ càr dê ai ală kuang bàng mờng chài tus dong kờl bơto pơlam bơta chài tam mờ sơngka sền gàr tờm tiêu làng bol in. Broă do tài bơh tu luh mờ bàr pe phan kis dềt geh tàm ù gơkờ` mờ tờm tiêu. Ngan là bă ù yau tam gơl bơh ù tam điều nàng tam kơphê den sùm là tiêu gơtìp kòp, ai ală bă ù pa rồ den khà bơtờp kòp den ờ huan uă rlau. Ntum kung bơto pơlam sơl làng bol in kơrya` kòp bơh broă cang tiah nàng pleh tiêu gơtìp kòp lơh bơtờp tus mờ tờm tiêu ndai, tiah ndai in. Hơ\ là broă lơh bơsong bơh ntum dê, tài bơh tờm tiêu bơtờp kòp uă ngan là bơh tàm ù ai ală bơ sềt phan kis dềt gơ kis tàm tờm tiêu den bơta lơh bơtờp là ờ huan uă”.

Tiêu tăc geh yòm khà priă mờ lơh geh tơnhàu uă, den tàng neh lơh uă cau lơh broă sa tàm ntum Trường Xuân, kơnhoàl Dak Song, càr Dak Nông gơ gơs là cau geh priă tơmàn. Mơya, kòp gơbàn tàm tờm tiêu ngai sơlơ uă tai mờ gơbàn kal ke ngan, lơh gơbàn hoàc hươr uă ngan, lơh cau tam tiêu kơlôi rơcang ờ suk ngan.

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến