VOV4.K’ho – Neh geh tu\ là ơruh pơnu lam lài tàm rài tam lơh, tu\ do rê wơl mờ rài kis bè ờs, uă ơruh pơnu lam lài lài do tàm càr Daklak kung gam geh nùs nhơm niam tơryang tơryồng lơh broă lơh sa, jơh nùs tàm broă lơh mpồl mờ broă lơh mpồl bơtiàn jat jơnau đơs “pơnu lơh lài, kra lơh krơh niam”.

Nam do neh 73 sơnam, mơya ồng Nguyễn Hữu Mại, kis tàm [òn 2, ntum Ea Bhôk, kơnhoàl Cư\ Kui`, càr Daklak kung gam jơh nùs ngan lơh broă lơh sa, bơtàu tơnguh lơh sa hìu bơnhă mờ tă pơgồp bơta pràn he dê tàm broă lơh mpồl tàm [òn lơgar. Neh geh tu\ là ơruh pơnu lam lài tàm rài tam lơh mờ bol Mỹ sò tơm sơgràm phà dà lơgar, ồng Mại ờ gơtùi hi\u geh ală nhai ngai tam lơh dờng ngan, bòl glar kal ke ngan tàm ală tiah tờ [ồm bồr bơtô, lơh gùng lòt. Ùr bơklau ồng ờ go\ ngòt bòl glar kal ke, lơh jơh ală broă bơh jồm ù tam phan, lòt jòi sồ siă tus dì kă bro, tềm pềr priă jền blơi geh dùl bă ù dềt tam kơphê tàm bơrlu\ bal mờ phan tam lơyah ngai, ai phan lơyah ngai ròng phan jòng tơngai. Uă nam sùm kơ\ nùs lơh ngan, tus tu\ do, hìu bơnhă ồng geh rlau 1 lồ mờ nggùl ù tam tiêu kis dờng niam ngan, priă lơh geh kờp bal rlau 700 tơlak pah nam. Ală kòn ồng dê ndrờm neh dờng mờ geh rài kis tơl ngui tơl sa. Sơnam dờng, să jan ờ gam pràn tai bè lài do, ùr bơklau ồng Mại lơh jat tai nùs nhơm ơruh pơnu lam lài bơh broă jơh nùs lơh bal tàm ală mpồl cau tàm [òn lơgar, tă pơgồp priă jền nàng dong kờl ală cau lơi tàm mpồl gam kal ke geh càn priă nàng bơtàu tơnguh lơh sa. Ồng Nguyễn Hữu Mại, đơs: “Den tu\ do, hìu bơnhă geh rài kis kung tơl ngui tơl sa sơl, a` kung lơh jat ngan broă lơh mpồl, tă pơgồp bal priă jền ai ală mpồl cau in, lơh bal tàm ală broă lơh bơh gah tề lam mờ mpồl đơng lam đảng dê lam lơh, pơn yơu bè ală dơ\ đah mpồl cau ling yau hòi jà ală cau tàm mpồl tă pơgồp sơntìl tiêu ai oh mi tàm mpồl in geh sơntìl nàng tam den ală cau tàm ală mpồl khi lòt tus tàm hìu a` nàng ai”.

Ồng Trần Xuân Bình, Kuang atbồ Mpồl ơruh pơnu lam lài lài do ntum Hoà Khánh, [òn dờng Buôn Ma Thuột, càr Daklak kung là dùl nă ơruh pơnu lam lài lài do, lơh kơnòl broă lơh gùng tàm rài tam lơh mờ bol Mỹ sò tơm sơgràm phà bơh ală nam 1965 hơ\ sồng tam gơl wơl lơh broă tàm ling klàng, lòt tam lơh tàm ală tiah tam lơh Tây Nguyên, tiah nhàr dà lơgar đah Tô, lơh kơnòl broă dunia tàm lơgar gơ\p bơyô Campuchia. Rê wơl mờ rài kis ờs mờng tàm rài ring lơngai, ồng Trần Xuân Bình rwah ù tiah Daklak bè [òn tờm dơ\ 2 bơh he dê. Là Kuang atbồ Mpồl ơruh pơnu lam lài lài do ntum Hoà Khánh, bè hơ\ sùm 2 ngai pah poh, ồng Bình lơh broă tàm cơldu\ lơh broă mpồl dê nàng sền sră nggal, kơlôi sơnơng ală gùng dà broă lơh mờ bơta dong kờl lời ai ơruh pơnu lam lài lài do in. Tơngai gam wơl, ồng Bình lòt tus tơl hìu còp rwàng nàng gi\t bè rài kis bơh ală cau tàm mpồl dê, mblàng yal ală gùng dà broă lơh pa nàng ală cau tàm mpồl in gi\t mờ lơh jat. Kơnờm bè hơ\ mờ broă lơh bơh Mpồl ơruh pơnu lam lài lài do ntum Hoà Khánh dê ngai sơlơ bơtàu tơnguh. Bơh tu\ crơng gơs tus tu\ do, mpồl neh lơh geh 3 nơm hìu bơta nđàc kờp mờ priă là 300 tơlak pà 3 nă cau tàm mpồl geh rài kis kal ke in, dan mờ ală kơnă lơh bơsong dong kờl ai 59 nă cau tàm mpồl in, ală gơnoar kuơ bơh cau tàm mpồl dê geh mpồl mu\t lơh wil tơl ngan. Bơh nam 2012 tus tu\ do, kes priă nùs nhơm cau lòt ling bal tàm ù tiah ntum bơh ồng Bình crơng gơs mờ hòi jà tă pơgồp neh dong uă ngan hìu bơnhă cau tàm mpồl sơr lèt gan kal ke, lik klàs r[ah. Mò Nguyễn Thị Thanh Hồng, Kuang atbồ Mpồl ơruh pơnu lam lài lài do [òn dờng Buôn Ma Thuột, đơs: “Bơh tu\ crơng gơs, ồng Bình lơh kuang atbồ mpồl tus tu\ do. Pal đơs ngan là do là dùl nă cau jơh nùs ngan, lơh broă geh kơnòl ngan mờ cau tàm mpồl, mờ kuang bàng mpồl. Ồng geh bơta gi\t wa\ bè mpồl, bè ală gùng dà broă lơh mờ bơta dong kờl, gi\t geh ală gùng dà broă lơh bơh Đảng mờ kơrnoat boh lam bơh Dà lơgar dê gơ wèt tus mờ mpồl ơruh pơnu lam lài, bơh hơ\ bơtòm tơrgùm geh mpồl ơruh pơnu lam lài mờ lơh bal mờ ală anih lơh broă dà lơgar lơh niam ală gùng dà broă lơh mờ bơta dong kờl ai ơruh pơnu lam lài lài do in”.

Ờ mìng jơh nùs ngan tàm broă lơh mpồl bơtiàn lơm gời ờ, mờ ồng Trần Xuân Bình gam lam lài tàm broă bơtàu tơnguh lơh sa. Tàm bă ù ơnàng 1 lồ bơh hìu bơnhă dê, bơdìh mờ tam kơphê mờ 300 tờm tiêu, ồng gam tam bơrlu\ bal tai mờ plai na, plai [ơ, mờ ròng iar tàm sươn. Pah nam, tơnơ\ tu\ kờp jơh priă tă lơh, ồng gam jơng kah wơl priă cồng rlau 100 tơlak.

Mờ bơta jơh nùs mờ geh kơnòl ngan tàm tu\ lơh broă, ồng Trần Xuân Bình neh dờp geh uă sră jờng rơ dờng màng ngan, bè: sră jờng rơ kuang atbồ Mpồl jak, geh Kuang atbồ lơgar pà Gai lòng tam lơh khà II, Gai lòng cau jak pơnrơ ngan khà III mờ uă sră jờng rơ bơh ală kơnă mpồl dê tai. Yal bè ală bơta mờng chài bơh să tờm he dê, ồng Trần Xuân Bình, đơs: “Lài ngan là pal kơ\ nùs mờ ờ go\ di gơ jal, lơh tus kàr lơi den niam tus kàr hơ\. Bàr tai là ờ go\ di gơjran nùs. Tàm rài kis lơh sa den a` kung geh sơl ală dơ\ lơh sa ờ geh cồng nha, pơn yơu bè tu\ tam kơphê den kơphê gơmù khà priă uă ngan mìng gam 4 rbô đong lơm tàm dùl ki\, a` kung gam kơ\ nùs bè ờs sơl, kung gam sơngka sền gàr sơl. Hơ\ sồng den gơ ngai sơlơ bơtàu tơnguh tam gơl pa, khà priă ngai sơlơ gơguh rlau den rài kis hìu bơnhă sơlơ bơtàu tơnguh tai. Bơta tai là tàm rài kis pal tơryang tơryồng, ko\ng bòl glar kal ke mờ pal gi\t tềm pềr, gi\t tam pà bal. Ùr bơklau, oh kòn gi\t tam klac bal, ndrờm tơryang tơryồng lơh bal broă bơh [òn lơgar dê, hơ\ sồng lam lài lơh broă lơh sa nàng bơ\t bơtàu lơh sa hìu bơnhă”.

Sơr lèt gan ală nam nhai tam lơh dờng ngan, ală ơruh pơnu lam lài nam yau neh geh bơto pơlam nùs nhơm khin cha kơ\ dơn, ờ ngòt bòl glar kal ke. Tu\ do tàm rài ring lơngai, bulah să jan ờ gam pràn tai bè rài gam pơnu să, mơya ală ơruh pơnu lam lài lài do kung gam jơh nùs tă pơgồp bơta pràn he dê tàm broă lơh bal bơh [òn lơgar dê. Khi là krơh àng bè jơnau đơs kis “tu\ kơnòm lơh lài, tus kra lơh krơh niam”.

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến