VOV4.K’ho - Ală nam rềp ndo, broă sơm kòp ai cau bơ tờp kòp HIV/AIDS tàm càr Daklak in lơh geh cồng nha niam ngan. Puan nam sùm, khà cau kòp sền go\ pa, khà cau gơbàn tus kòp AIDS mờ khà cau chơ\t tài bơh kòp do tàm càr Daklak ndrờm gơmù. Bal mờ broă rề ơnàng ală anih sơm kòp, den broă cau kòp lơh jăt jơnau sồr sơm kòp neh dong sền gàr pràn kơldăng să ja`. Di Ngai cau lơh sơnơm Việt Nam 27/02, cau ai tơngi\t jơnau đơs Việt Nam ơm lơh broă tàm Tây Nguyên geh jơnau cih đơs bè broă lơh do tàm Daklak.

Bác sỹ Đào Thị Hảo kuang jăt jơng atbồ gah sơm kòp, hìu sơnơm sơndră mờ kòp HIV/AIDS càr Daklak pà g^t: broă lơh uă nam tàm do, sền uă cau gơtòp kòp tus dờp sơm kòp tàm bơta pràn să jan ờ sô ngan, cau kòp neh tus tơngai dơ\ 4, hơ\ là tơngai du\t ndơl kòp AIDS dê, mơya tơnơ\ mờ 1 tơngai sơm kòp, cau kòp lơh jăt di pal ală jơnau bơto sồr bác sỹ dê, den tàng kòp neh tam gơl niam. Cau kòp Nguyễn Thị H  kis tàm [òn dờng Buôn Ma Thuột là 1 nă cau bè hơ\. Bác sỹ Đào Thị Hảo yal: “Cau do gơtìp kòp HIV tàm tơngai dơ\ 4 mờ să jan cau do gam gơtìp gơl^k toh, geh tu\ là gam gơl^k uă ngan ndơng tềng toh. Bơta dơ\ 2 tai là să jan ờ sô, sào sa kung ờ pràn, tă nhơm ờ sô, gah sơm kòp HIV sơnđan là gơl^k ờ sô să. Mơya tu\ do, den sền să bồ go\ neh pràn, niam, 1 bơnah là tài cau do di pal mờ sơnơm bal mờ broă lơh jăt jơnau bơto sồr sơm kòp di pal. Cau do neh rê, mơya cau tàm hìu gam tus tàm do ai sơnơm sùm”.

Lo\ Nguyễn Thị H mu\t sơm kòp bơh nhai 4/2012, tus tu\ do, bơta pràn kơl dang să jan neh tơnguh ngan, kòp bơh tàm tơngai dơ\ 4 neh tam gơl tus tơngai dơ\ 1, khà pràn sơndră mờ kòp tơnguh uă ngan, să bồ `jơ\ tơnguh bơh 50 tus 60 k^. Bơta pràn să jan niam, nùs nhơm kung niam rơlao mờ lài, lo\ ròng sur me, tru\ ơlăk, ròng iar kờ` geh priă drơng kòn ùr in lòt bơsram. Kah wơl ală ngai sơnrờp g^t go\ kòp tài gơtòp bơh bơklao, lo\ H đơs:“Lài ngan là ngòt cau sền go\, ală bơta ndrờm ngòt lơm, kung ờ su\k ơm ngan, tu\ hơ\ mùl màl là ờ kờ` kis tai. Mơya tu\ kơlôi gam kòn ùr den tàng cèng kòn tus kham, go\ să jan kòn pràn, ờ geh kòp lơi den ai bơh bơta hơ\ kờ` geh bơta pràn kis, a` kis kòn in. Hìu nhă den kung drơng a` in sơl. A` geh sền gròi uă rơlao. Tu\ do nùs nhơm a` neh niam ngan, kis niam ờ geh bơta lơi, bơsal wơl nùs nhơm gơboh bơh ală cau tàm hìu hă, drơng gàr kòn in tus gùng tus dà”.

Ală cau gơtìp kòp HIV/AIDS sơm kòp geh cồng nha ờ di là ờ uă tàm càr Daklak. Jăt bác sỹ Đào Thị Hảo yal, broă cau kòp lơh jăt jơnau bơto sồr sơm kòp geh tơmù broă sơndră mờ sơnơm, kòp geh tam gơl niam:“Bơta kờ` ngan tus mờ cau kòp di gơlan là lơh jăt jơnau bơto sồr tàm broă sơm kòp. Cau kòp pal hùc di sơnơm, di tu\, di khà, hơ\ sồng tus kham di tơngai pơrgon, lơh jăt ală jơnau bơto sồr bơh bác sỹ bè broă ai mhàm sền hơ\ sồng să tòm bè sào sa, tàp pràn să jan, hơ\ sồng nùs nhơm kung kuơ màng ngan. Đơs ngan là geh uă bơta mơya tu\ do a` kơlôi bơta mờ he dong kờl cau kòp in là lơh bè lơi kờ` tơmù broă tam cah is. Ală cau tus dong kờl cau kòp den di gơlan là cau kòp geh niam”.

Càr Daklak tu\ do geh 3 hìu sơm kòp cau gơtìp kòp HIV/AIDS là hìu sơnơm càr Daklak, hìu sơnơm [òn dờng Buôn Ma Thuột mờ hìu sơnơm sơndră mờ kòp HIV/AIDS càr Daklak dê mờ khà cau kòp gam sơm kòp là 387 nă. Cau kòp geh sền gròi să jan, ai sơnơm hùc pah ngai mờ lơh ală broă sền mhàm jăt tơngai ờ sa priă tàm ală hìu sơnơm sơm kòp do. Tàm ală nam do, gah lơh sơnơm càr Daklak kung neh sền kuơ tus mờ broă lam sồr, ai jơnau tơng^t tàm ală anih lơh broă yal tơng^t in kờ` cau gơtìp kòp HIV/AIDS in tus tàm ală hìu sơnơm mờ sơm kòp. Thạc sỹ, Bác sỹ Nguyễn Đình Tuấn gơnoar jăt jơng atbồ hìu sơnơm sơndră mờ kòp HIV/AIDS càr Daklak pà g^t:“Uă nam do den broă lam sồr geh sền gròi ngan, ală tu\ lơi kung geh tàm anih yal tơng^t, tàm pang [ăo lam sồr bè ală broă gam geh lơh tàm càr Daklak kờ` làng bol in g^t mờ tus. Tàm 4 nam pơn jăt tơn, bơh nam 2011 tus tu\ do den khà cau gơtìp kòp HIV go\ pa pah nam gơmù, khà cau tam gơl kòp AIDS gơmù, khà cau kòp gơtìp chơ\t kung gơmù. Bơta do neh đơs tus bơnah lơi hơ\ broă drơng gàr, dong kờl, sơm kòp cau gơtìp kòp HIV in càr Daklak dê gam geh cồng nha niam”.

Nam 2011, càr Daklak go\ geh 164 nă cau gơtìp kòp HIV pa, 95 nă cau tam gơl tus kòp AIDS mờ 24 nă cau chơ\t, tus nam 2014 den khà cau go\ pa neh gơmù nggùl, khà cau tam gơl tus kòp AIDS gơmù 30% mờ khà cau chơ\t gơmù mờr 70%. Cồng nha do pà go\ broă lơh ngan bơh gah lơh sơnơm tàm broă sơm kòp cau kòp HIV/AIDS in mờ nùs nhơm kờ` kis bơh să tòm ală cau kòp HIV geh niam. Bơta geh kuơ màng tai là broă tus bal bơh mpồl bơtiàn, tơmù broă kờ` tam cah is tus mờ ală cau gơtìp kòp HIV/AIDS kờ` ală cau do kis tơrgùm bal, kis niam, kis geh kuơ.