VOV4.K’ho - Nàng dong kòl,  bơto bơtê ơruh pơnu neh gơbàn  tìs, git bơta tìs he dê mờ geh lơh ngan geh lơh niam wơl, kis gơ rờm  wơl mờ  mpồl bơtìan, nam 2012, mpồl ơruh pơnu càr Daklak neh lơh broa\ lơh “Dong kờl ơruh pơnu tơnơ\ gơbàn tìs, lơh jơh ngir nàng kis gơ rờm bal wơl tàm mpồl  bơtìan” Tơnơ\ mờr 5 nam mut lơh, broa\ lơh neh cèng wơl cồng nha ngan ngồn dong kờl tus ua\ ngan ơruh pơnu  gơbàn tìs, neh bè ờs wơl.

            Pah ngai, sùm lơh ngan bơh broa\ lơh thợ mộk, lơh niam git nđờ nơm, hìu mờ ua\ ngan phan bơna bơh mờ chi,  bi Trần Văn Sơn kis tàm xã Ea Khanh, kơnhoàl Ea H’Leo, càr Daklak kung gam lơh niam rài kis he dê  nàng sang  sơbì jơh ala\ tìs lài do. Nam 2008,  bi Sơn gơbàn Hìu cah r`a lơh glài jàm 2 nam 9 nhai bè tìs “ Gơsơt cau tàm bơta gơbàn bè gơchul gơ chồl”.  Tu\ tơngai lòt jàm, bi git geh bơta tìs bơh bi dê, bi gơ lơh dil màl ngan mờ geh lơh ngan jàm nàng gơtùi geh kis niam pa wơl. Tu\ jơh tơngai jàm,  bi neh sơrlèt mờ  bàs, ờ cha, bi geh lơh ngan lơh niam wơl bơh tìs mờ broa\ lơh. Bơh sơnrờp, bi  gơbàn ua\ ngan kal ke bè, ờ geh pria\ ờ geh cau sồr he lơh, ờ ua\ cau ờ hoan ngan kờ` tam tìp mờ he... Kơnờm bơh bơta lam sồr bơh hìu nha\, nrơh nrang bal mờ mpồl Đoàn, bi neh geh càn pria\ dong kờl ơruh pơnu geh rê kis niam wơl tàm rài kis mờ  pria\ càn la 20 tơlak pria\ nàng lơh hìu lơh thợ. Bơh bơta trơ yang,  lơh broa\ geh kơnòl tàm broa\ lơh, bi geh sùm broa\ lơh, pria\ geh rhời gơguh. Mờ broa\ lơh tu\ do,  bi Sơn geh rài kis tơl ngui sa, pria\ geh 150 tơlak pria\ dùl nam, ai geh broa\ lơh  tus 2 na\ cau ndai in mờ pria\ dùl nhai la 3 tơlak. Bi Trần Văn Sơn đơs:“Tu\ bơh sơnrờp  a` geh dùl êt ờ khin  cha ngan, kơnờm geh bơta lam sồr bơh hìu nha\.  Bơta sền gròi bơh ala\ bơyô tàm mpồl Đoàn, bal mờ gơnoar atbồ [òn lơgar a` neh khin dan lòt lơh ơpah, rhời geh càn pria\ nàng  pờ geh hìu lơh thợ is. A` sơnơng mìng geh bơtàu tơngguh lơh sa niam den hơ\ sng geh ngap lơngai rài kis hìu nha\ mờ lơh geh bơta pin dờ` mờ cau gùt dar, kờ` khi wa\ la ala\ cau neh rau tìs bol a` kung geh bơta kơp kờ` nàng geh kis niam wơl bè cau dê tơnơ\ mờ gơbàn tìs”.

            Rlau mờr 5 nam mut lơh broa\ lơh “Dong kờl ơruh pơnu tơnơ\ gơbàn tìs, bơ kràu jơh ngir geh kis  niam wơl mờ mpồl bơtìan”, ua\ ơruh pơnu àtm càr neh dờp geh bơta sền gròi, dong kờl  bơh ala\ gah, bè Đoàn, Hội mờ ua\ ngan broa\ lơh ngan ngồn dong khi gơs la cau làng  mùl màl geh kuơ. Ngan la,  broa\ lơh geh lơh bal bơto bơtê au jàm tàm sơnam gam ơruh pơnu, mờ dong khi geh kis gơ rờm wơl mờ mpồl bơytìan bơh mpồl ơruh pơnu càr Daklak mờ Hìu jàm Dak Tân, Dak Trung (Tổng cục 4 Bộ Kuang àng dà lơgar) neh pơ dờm pơn jờng ala\  ơruh pơnu  tìs lơh geh broa\ lơh,  ơm jàm niam kờ` gờ` geh rê kis wơl mờ rài kis, mờ hìu nha\. Đại tá Lương Xuân Ngợi, giám thị Hìu jàm Dak Tân, kơnhoàl M’Drak ai git:“Chồl guh bơta pràn bơh  broa\ lơh bal bơh ala\ mpồl bơtìan bơh Mpồl tam klac ơruh pơnu càr mờ gah atbồ hìu jàm Dak Tân, Dak Trung sùm geh lơh bal nền nòn ngan nàng lam sồr niam ngan broa\ lơh do. Mùl màl geh bơto bơtê cau tis kờ` ala\ oh go\ geh  bơta kuơ mờ kuơ màng bơh broa\ geh kis gơ rờm  wơl mờ mpồl bơtìan kờ` ba` lời dùl na\ cau jàm lơi geh kis wơl mờ mpồl bơtìan gơlik tìs wơl adat boh lam”.

            Git bơta sơnơng kơlôi bơh ua\ ngan ơruh pơnu pa lik jàm,  hala jơh ngir, tơngai sơnrờp rê wơl mờ rài kis bè ờs drờm gơbàn ờ bè cau dê, ờ khin cha, ala\ kơna\ Đoàn, Hội tàm Daklak neh tus mờ sền gròi, lùp còp, lam sồr geh gùng  nàng ala\ oh gờ` geh rê kis wơl tàm mpồl bơtìan. Tàm 5 nam mut lơh broa\ lơh,  bal mờ bơta tus bal,  geh lơh bal bơh ua\ gah, sơnah lơh broa\, neh geh rlau 2 rbô na\ ơruh pơnu tơnơ\ rê kải tạo neh geh yal tơnggit, dong  mblàng, pơlam broa\ lơh. Tàm hơ\, neh geh rlau 200 na\ ơruh pơnu geh broa\ lơh niam tàm ala\ kông ti,  mpồl lơh sa ka\ bro, rlau 23 na\ ơruh pơnu geh càn pria\ nàng bơtàu tơngguh lơh broa\ sa mờ khà pria\ geh càn mờr 800 tơlak pria\. Bi Y NHuân Bya\ Bí thư tỉnh đoàn Daklak ai git,  gal ngan ơruh pơnu tus bal tàm broa\ lơh tàm tơngai lài neh geh ala\ gơguh jak, kis geh kuơ mờ pơnjat tai geh mut lơh ngan   ala\ bơta kơp kờ` he dê. Tàm tơngai tus, broa\ dong kờl ơruh pơnu  tơnơ\ rê kải tạo  kis wơl mờ mpồl bơtìan gam gàr geh mờ pơnjat tai tam gơl pa nàng di pal mờ bơta geh ngan mùl màl. Bi Y Nhuân Bya\ ai git:“Mpồl ơruh pơnu càr neh bal mờ anih pria\ jền chính sa\ch xã hội, ai lời ala\ bơyô do in dùl khà pria\ càn. Mpồl ơruh pơnu càr  gam sền wơl khà mat nàng geh lơh sra\ càn pria\ tus ala\ bơyô lơi kờ` càn pria\ nàng bơtàu tơngguh lơh sa mờ dong ala\ bơyô ngui pria\ càn di bơta kờ` ngui”.

            Kơp kờ`, mờ bơta lơh ngan bơh ala\ gah, sơnah lơh broa\, [òn lơgar tàm hơ\ la bơta tus bal niam ngan bơh mpồl ơruh pơnu càr Daklak geh dong ua\ rlau tai ala\ ơruh pơnu lài do neh gơbàn tìs, ơruh pơnu ờ gơguh jak gơ gơs gơguh jak, kis geh kuơ tus hìu nha\ mờ mpồl bơtìan.

                                      Cau cih mờ yal tơnggit K’ Brọp