VOV4.K’ho – Bè neh yal tàm jơnau đơs lài, bơh tơnơ\ dơ\ rah phàu ngòt rơngơt lơh 3 nă cau chơt mờ 16 nă cau sồt să tàm bă brê 1535, rềp đah 2 xã Dak Ngo mờ Quảng Trực, kơnhoàl Tuy Đức, càr Daknông neh sơlơ ai mpồl lơh broă tus nàng sền gròi [òn lơgar, mơya ală bơta kung ờ hềt ring lơngai. Lơh jat jơnau đơng lam bơh Phó Thủ tướng Trương Hoà Bình dê bè broă mut lơh rơndap broă gàr niam [òn ơm kis Dak Ngo - Quảng Trực, tơngai lài, kơnhoàl Tuy Đức kung mìng pa kờp sền bă ù bơh 4 mpồl lơh sa kă bro gơtìp sơgràm ai nàng tam phan, kờp tơrgùm khà hìu nhă gam ơm kis tàm [òn lơgar mờ crơng gơs 2 mpồl atbồ is. Tàm tu\ phan bơna tàm do ờ hềt geh bơta lơi; gùng lòt, gùng che đèng, hìu bơsram, hìu sơnơm, gùng che điện thoại… ndrờm bè ờ geh lơm.

Tiah nhàr rềp bal đah 2 xã Quảng Trực mờ Dak Ngo, kơnhoàl Tuy Đức, càr Daknông là dùl tiah dờng ơnàng git nđờ rbô lồ, rềp bal mờ càr Bình Phước. Rlau 10 nam do, neh geh mờr 5 rbô nă cau ntrờn tus kis khat gơboh bơh uă tiah tàm gùt lơgar rê ndo nàng tam phan, lơh hìu kù ơm ing, kis rah rài, mut kis tàm tơl bơta ù tiah krơi is.

Bi ùr Võ Thị Vân, [òn tờm tàm càr Quảng Bình, bau mờ cau tàm càr Bình Phước hơ\sồng blơi ù tìs mờ adat boh lam tàm bă brê 1535, di tiah mut lơh rơndap broă bơh Kong ti Long Sơn, kơnhoàl Tuy Đức rlau 10 nam do. Bulah git tam phan tìs mờ adat boh lam, mơya bi ùr kung gam sồr Kong ti Long Sơn tơm wơl tu\ gơtìp mai\ cò tơn ring phan tam. Bulah rài kis tàm tiah kơh bơnơm bềng bòl glar kal ke, mơya bi ùr Vân bal mờ git nđờ rhiang hìu nhă ndai kung gam ơm kis. Bi ùr Vân pà git: “2 nă ùr bơklau tus ndo blơi geh ù, lài do cau neh tam điều. Tus nam 2008 gơtùi tơnhàu den Kong ti Long Sơn cò tơn ring, tơnơ\ hơ\ tam wơl điều, kau su, tiêu kung neh dờng. Kòn tơnhua bơsram ơdu\ 6, kòn dơ\ 2 bơsram ơdu\ 3 mơya ờ geh hộ khẩu, tơmut tàm hộ khẩu den pal pơyua rê hờ [òn tờm, pơyua mè a` in. Tàm do ờ geh hìu bơsram, ờ geh hìu sơnơm, kòp jê den lòt tus hìu sơnơm tềng kơnhoàl Bù Đăng ngài pơgap 40, 50 kơi sồ.”

Dùl tàm ală bơta kal ke tu\ do tàm 2 xã Dak Ngo mờ Quảng Trực là bơsong bơta gơrềng đah làng bol sơgràm ù tam chi brê nàng tam phan mờ ală mpồl lơh sa kă bro neh geh Ủy ban nhân dân càr ai ơpah ù. Ồng Trần Thế Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Quảng Trực mblàng: jơnau tờm ngan là tài ală mpồl lơh sa kă bro ờ atbồ niam bă ù brê neh geh jàu, ờ đal git ù gơtìp sơgràm nàng tam phan bơh tu\ lơi. Bal mờ hơ\, tài ù tiah dờng ơnàng, lòt rê kal ke ir, den tàng gơnoar atbồ mờ gah lơh broă geh gơnoar kung ờ gơtùi sền gròi. Ồng Trần Thế Tuấn đơs: “Jơh ală mpồl lơh sa kă bro lơh broă tàm xã, ală mpồl lơh sa kă bro tàm tiah ngài den ờ niam ngan tàm broă pơgồp bal mờ gơnoar atbồ tàm [òn lơgar. Geh tu\ là tu\ do, geh mat mpồl lơh sa kă bro hơ\ mờ a` ờ git lơh broă tềng lơi nàng a` hòi tus lơh broă, geh tu\ hòi điện thoại kung ờ gơtùi sơl. Geh broă lơi mờ bơh [òn lơgar hòi điện thoại rê, bơh ndo lòt tus tềng hơ\ kung pal roh rlau 3 jiơ, gùng ngài rlau 80 kơi sồ mờ gùng ù, gùng brê lơm tai. Đơs bè jo\ jòng den pal crơng gơs dùl xã tềng hơ\ nàng lơh broă hơ\ sồng niam rlau. Ồs đèng den ờ hềt đơs tus, mơya gùng là bơta kuơ màng nàng ală tiah hơ\ gơtùi bơtàu tơnguh, gàr niam broă lơh sa mờ sền gàr ngap lơngai ờ do ờ dă tàm tiah hơ\.”

Rềp mờ Quảng Trực là xã Dak Ngo, bơta làng bol ntrờn tiah kis khat gơ boh, sơgràm ù tam chi brê nàng tam phan kung gơlik geh kal ke ngan, lơh aniai uă ngan tus bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn. Tơnơ\ 10 nam crơng gơs, khà hìu nhă r[ah bơh xã dê tu\ do kung gam 70%; kuơ màng, bơta ngap lơngai ờ do ờ dă gơlik geh kal ke ngan. Ồng Nguyễn Huy Công, Chủ tịch UBND xã Dak Ngo pà git, tàm xã tu\ do geh rlau 1 rbô 700 nă cau ntrờn tiah kis khat gơboh tus ơm kis, khà do sùm gơguh uă. Mìng 3 nhai bồ nam do, gah lơh broă geh gơnoar neh kup ai rlau 100 `ggkơr phàu tàm ală [òn. Ồng pà git: “Khà Kong ti tàm xã Dak Ngon drờm bè ờ sền gròi tus broă atbồ, lơh gơbàn bơta làng bol sơgràm ù nàng tam phan, lơh gơbàn tam lah, tam lơh, lơh aniai tus ngap lơngai ờ do ờ dă. Làng bol ntrờn tus kis khat gơboh bơh tiah đah tô dà lơgar, gơ jat bal mờ ală tìs tàm mpồl bơtiàn; tu\ do ơm tàm xã, mơya nđờ nhai tơnơ\ den ntrờn tus tiah ndai lơh broă atbồ kal ke ngan. Dơ\ 2 là bơh ală tiah ndai bè Bình Phước tus sơgràm ù tam phan tàm Dak Nong, ngai do khi tus gơ ya ngai hìng den khi rê.”

Jat jơnau yal bơh UBND càr Daknông dê, tàm 2 xã Dak Ngo mờ Quảng Trực, kơnhoàl Tuy Đức geh mờr 1 rbô 600 hìu nhă làng bol ntrờn tus kis khat gơboh, sơgràm ù nàng tam phan rlau 3 rbô 800 lồ ù tam chi brê. Tềng đap ală bơta gơlik geh kal ke, Phó Thủ tướng Trương Hoà Bình neh uă dơ\ lòt sền ngan ngồn mờ lơh broă mờ càr Daknông, đơng lam càr mhar mut lơh rơndap broă gàr kơ\ [òn ơm kis, kờ`  gàr niam broă lơh sa, bơt bơtàu phan bơna, sền gròi bơto bơsram, lơh sơnơm mờ ală broă lơh chài rơgơi tàm tiah do.

Lơh jat jơnau đơng lam bơh UBND càr Daknông dê, bơh lồi nam lài tus tu\ do, kơnhoàl Tuy Đức kung neh kờp sền bă ù di ală rơndap broă lơh sa suơn sre, chi brê tàm xã Quảng Trực mờ Dak Ngo bơh 4 Kong ti dê là Long Sơn, Kiến Trức Mới, Kong ti Xây dựng 59 mờ Kong ti Hoàng Ba. Bơh hơ\, neh đal git geh rlau 680 hìu nhă gam sơgràm mờr 1 rbô 900 lồ ù nàng tam phan. Ồng Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch UBND kơn hoàl Tuy Đức pà git, tềng đap mat, kơnhoàl neh crơng gơs geh 2 mpồl atbồ is nàng sền gròi ală bơta gơlik geh. Ai phan bơna tàm do ndrờm bè ờ hềt geh `chi; gùng lòt, ồs đèng, hìu bơsram, hìu sơnơm, gùng che điện thoại mờ anih lơh broă bơh mpồl atbồ is dê kung ờ hềt geh. Den tàng, kờ` gàr kơ\ [òn làng bol ơm kis, sền gàr ngap lơngai, ờ do ờ dă, bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtìan tàm tiah do là dùl bơta kal ke ngan. Ồng pà git: “Tu\ do, rơndap broă gàr kơ\ [òn làng bol ơm kis tàm dùl tàm ală bơta kal ke ngan rlau jơh. Bol a` lòt lùp khàu, đal git tàm tơl hìu nhă. Tơnơ\ pơyua tus tiah ơm kis khi dê tàm ală càr, [òn dờng tàm gùt lơgar nàng đal git ală hìu nhă hơ\ ngan ngồn geh ù ơm, ù lơh sa, den bơsong jat broă ndai. Ai dilah ờ den hòi khi tus nàng tơmut tàm rơndap broă. Càr neh crơng gơs rơndap broă, tàm hơ\ geh bơt bơtàu phan bơna mờ geh bơyai lơh tàm tơngai gờ` ngan rlau jơh. Mơya tu\ do, tàm bơta lơi hơ\, priă dan bơh càr, bơh dà lơgar geh kàr lơi den bol a` mut lơh kàr hơ\, ai ngan ngồn den priă jền kơnhoàl dê dùl êt ngan.”

Tây Nguyên neh sơn đờm mut tàm nhai mìu, tàm ală dòr bơnơm tàm tiah Dak Ngo - Quảng Trực, nhu\ chu tơdau lơh mìr kung gam hơng, ai go\ bơta sơgràm ù nàng tam phan kung gam gơlik geh. Trồ tiah tam gơl kàl, tơngai duh, mho mìu sơr, ală gùng ù mut tàm brê bềng kơmbuh pơr hê, geh tu\ den bềng bo\ lơm bè. Bơh đang bơnơm bă brê 1535 di xã Quảng Trực – tu\ do geh [òn pa “tiah Long Sơn”, sền rê hờ tiah tờm kơnhoàl Tuy Đức, càr Daknông mìng nđờ jơt kơi sồ bơh đăng, mơya gùng lòt den gam ngài ngan.

Kờ` sền jơnau 1 clik tềng do: http://vov4.vov.vn/Kho/jonau-tonggit-mpol-botian-thoi-su-xa-hoi/daknong-tu-loi-ho-song-ko-kol-jap-lang-bol-kis-tam-dak-ngo-mo-quang-truc-taihjo-c162-135843.aspx

                Cau cih mờ yal tơnggit K’Duẩn