VOV4.K’ho - Tơnơ\ geh ờ jai tàm Buôn Ma Thuột, tàm gùl nhai 3/1975, ling Mỹ, Nguỵ neh  geh gùng ai rê jơh ling lik bơdĩh Tây Nguyên, bơh Kon Tum, Gia Lai jat gùng sồ 7 rê hờ tiah ring, nàng geh ai rơndap wơl mpồl ling. Do la kơrnuat tìs ngan geh ai go\ bơta kuơ màng bơh bol sò tơm. Dơ\ lik dô gơbàn gơ tua\ kơlìn, jơh ala\ ling bol sò tơm neh gơbàn gơsơt mờ kup ris. 2 càr Kon Tum mờ Gia Lai rhời geh tơng klàs tàm 2 ngai 16 mờ 17/3/2015.Di Tơng kah 40 nam tam lơh jai pha Tây Nguyên, Công Bắc cau ai tơnggit jơnau đơs Việt Nam geh jơnau lùp tus mờ đại tá Phạm Chào, kuang at bồ chinh tri quân đoàn 3 lài do. Ồng la cau neh tus bal dơ\ tam lơh Tây Nguyên bơh nam 1967 tus tu\ Tây Nguyên geh tơng klàs.

                -Ơ ồng, là cau tus bal tơn tàm dơ\ tam lơh Tây Nguyên, nùs nhơm ling he dê tàm ală ngai kah yau `hai 3 nam 1975, ồng gơtùi yal bơ yô iat rơ dô in git bè nùs nhơm khin cha jak chài ală ngai, nhai hơ\ dê sơl.?

                Ồng Phạm Chào: Rơndap broă bơh gah gùng dră bal dà lơgar dê kung bè mpồl Đảng ling klàng dà lơgar dê nam 1975 là pal tam lơh dờng, pal tơngklàs uă tiah, nàng lơh geh bơnàng jă pa ală nam pơnjat tai in. Tiah tam lơh Tây Nguyên geh gah gùng dră bal dà lơgar jàu là nam 1975 pal mut lơh dơ\ tam lơh Tây Nguyên, mut sò tơm tàm [òn drà Buôn Ma Thuột, tơngklàs gùt tiah đah jum Tây Nguyên. Bol a` dờp kơnòl do, den bơh kuang bàng tus cau ling chờ hờp ngan. Oh mi neh sơ nơng geh 1 jơnau đơs bè do “ Trường Sơn tam gơl, Pô Kô `tàu guh, ting bơ trơh jơh ling sò tơm, tơngklàs Tây Nguyên.” Tơl nă cau, lòt ai phe kung cèng jơnau đơs do, lòt pơlam tàp kung cèng jơnau đơs do, cau tru\ sa ling in kung cèng jơnau đơs do, tus tu\ ală ling lơh kơ nòl tơn tềng bă tiah tam lơh kung bè hơ\ sơl. Den tàng, nùs nhơm lơh ngan, nùs nhơm tơngklàs Tây Nguyên tu\ hơ\ duh hồl mờ uă ngan.

                -Ơi, klo ồng yal, gơtùi git nùs nhơm duh hồl bơh ling he dê tu\ hơ\ mờ tu\ tơngai jai pha neh geh lơh gơlik. Bè hơ\, tàm pơn drờm ling klàng bơh dơ\ tam lơh tu\ hơ\ dê bè lơi, ơ ồng?

                Ồng Phạm Chào:  Lài mờ tu\ tam lơh Tây Nguyên geh bơyai lơh `hai 3 nam 1975 den mpồl ling he dê mờ ling bol sò tơm dê gơtùi tàm pơn drờm mùl màl bè do. Tơ nơ\ ală pha lin tam lơh bơh nam 1972 tus nam 1974 den ling bol sò tơm dê neh gơmù mờ neh ờ pràn uă ngan. Mơya dilah đơs ling sò tơm ờ pràn tai den kung ờ di, tài bol sò tơm kung gam pràn ngan, mùl màl là bol sò tơm geh Sư đòan 23, hơ\ sồng geh bơh 5 tus 6 mpồl ling tam klac, mpồl ling rơndeh sơtăng mờ mpồl ling phàu kơ nong gal ngan. Đơs bè mpồl ling he dê tu\ hơ\, den lin rlau bè khà ling, lài mờ tu\ mut lơh dơ\ tam lơh, he geh 5 sư đòan, tàm hơ\ geh sư đòan 10, sư đòan 320, sư đòan 968, sư đòan 316 mờ sư đòan 3 bơh mpồl ling kơn hòal 5 dê ai tus. Bè hơ\, dilah bè ling tam lơh đăng gờl den he geh 5, ai bol sò tơm geh bơh 1 tus 2, ai ling rơndeh par den bol sò tơm uă rlau, tài geh sư đoàn ling rơndeh par, he den ờ geh. Ai mpồl ling phàu kơ nong mờ rơndeh sơ tăng den ndrờm bal. mơya geh 1 bơta, `chi bơh tài bol sò tơm kung gam gal ngan, mùl màl den kung gam kơldăng bồ ngan, mơya tài nùs nhơm bol sò tơm dê tơ nơ\ ală nam bơh 1972 tus 1974 neh gờmu ua\ ngan. Tàm tu\ hơ\, nùs nhơm ling he dê, làng bol ală kòn cau Tây Nguyên dê gam duh hồl ngan, tài tơ nơ\ ală nam tơngklàs ală tiah dờng ơnàng, den he neh gàr kơ\ mờ rề ơnàng tai, den tàng làng bol geh bơta pin dờn tus ngai tơngklàs tiah đah jum neh tus rềp ngan. Geh 1 bơta tam klac bal đah ling klàng mờ làng bol  dờng ngan mờ nùs nhơm he dê den rlau mờ bol sò tơm.

                -Uă cau bal mờ gah kơ lôi sơ nơng ling klàng phương Tây tus tu\ do kung gam jờng rơ bơta chài tam lơh pơr lồm he dê tàm tiah đah tô Tây Nguyên, neh ai geh bơta buơn tus mờ dơ\ tam lơh Buôn Ma Thuột, lam tus pha lin tam lơh Tây Nguyên dê. Ling he neh tam lơh pơr lồm ling bè lơi ơ ồng?

             Ồng Phạm Chào: Lài mờ tu\ tam lơh Tây Nguyên, Sư đòan 10 neh ai ling rơcang lài tam lơh tàm Kon Tum, Sư đòan 320 den ơm tềng Đức Cơ nàng rơcang lài tam lơh mờ bol sò tơm tàm càr Gia Lai. Den tu\ hơ\ he geh 1 bơta tam lơh pơr lồm ling jak ngan, hơ\ là he driau dờng là rơcang tơngklàs Kon Tum, tơngklàs Pleiku nàng pơr lồm ling sò tơm. mờ broă pờ gùng gùt dar bòn drà Kon Tum, gùt dar bòn drà Pleiku, hơ\ sồng sồr làng bol driau dờng gờm chờ ling rê tơngklàs Kon Tum, Pleiku. Bol sò tơm ờ git kờp du\ bè lơi. Dơ\ 2, nàng kờ` dơp ndơr mut lơh sò tơm, den 2 sư đòan 10 mờ 320 dơp ndơr ruc ling, mơya lời wơl jơh mai\ mok yal jơnau tơngit. Tài jơnau tơngit tàm rơ dô geh bol sò tơm sền gròi kơ\ ngan. Jơh khà cau yau bơh gah yal jơnau tơngit do den ai wơl Sư đòan pa in. ling kung gam tồn lah Sư đòan 10, Sư đòan 320 kung gam ơm wơl, dơ\ tam lơh nền nòn là tàm Pleiku, Kon Tum. Geh 1 bơta kuơ màng, he gơtùi pơr lồm bol sò tơm, mơya kung gam wềl geh 1 mpồl uă ngan ling dờng màng bol sò tơm dê tàm tiah đah tô Tây Nguyên nàng lơh geh bơta ha pah đah tơ nơ\ Buôn Ma Thuột, tu\ he mut lơh den buơn ngan. mờ bơh broă pơr lồm ling hơ\, den neh pơr lồm geh jơh gah đơng lam bồ ling ngụy, pơr lồm jơh Quân đoàn 2 bơh ling ngụy dê tàm do.

                -Ơi, tơ nơ\ mờ tu\ ờ jai tàm Buôn Ma Thuột, tiah đah jum Tây Nguyên, ling bol sò tơm dê neh dô lik bơh Pleiku, tiah đah tô Tây Nguyên tàm bơta lơi ơ ồng?

                Ồng Phạm Chào:  Git là Buôn Ma Thuột neh roh, ling geh grap, ling tam lơh bơh Quân khu 2, Quân đòan 2 bol sò tơm dê tàm Kon Tum, Pleiku gam geh 1 mpồl dờng ngan. Gơtùi đơs là, git nđờ rhiăng nơm `ggkơr phàu, nđờ rhiăng nơm rơndeh sơtăng mờ mpồl ling dờng ngan. Mơya Buôn Ma Thuột roh den nùs nhơm bol sò tơm dê ngòt ngan, ờ kơ\ tai, tàm tu\ Sư đòan 968 bol he dê, ala Sư đòan 10 bol a` dê tàm Kon Tum kung gam pơnjat tai tam lơh. Den bè hơ\, git là ờ gơtùi jai ai wơl Kon Tum, Pleiku, kuang atbồ lơgar Nguyễn Văn Thiệu mờ ling geh grap, gah đơng lam bồ ling Ngụy ruc ling lik bơh Tây Nguyên jat gùng sồ 7, nàng rê rơcang gàr tàm tiah ring đah tàm gùl lơgar. Ling sò tơm ntoat dô, den gơtùi đơs là gơ prah gơ pring bơh Kon Tum, Pleiku do. Tàm tu\ bol he mìng geh mpồl pac lơp srơp ờm, mờ jo\ jo\ den tam lơh 1 dơ\, mơya kung lơh ling sò tơm gơ prah gơ pring, ntoat dô ờ jat mpồl. Cau lơi ntoat dô să cau hơ\, pôs đồng pràn den pôs đồng dô, ling ngụy tờm mờ pràn den cau hơ\ dô. Git loh bơta do, den gah gùng dră bal neh đơng lam ală mpồl ling bơh tiah tam lơh Tây Nguyên dê, pal jal mhar ting jat, ting lơh bol sò tơm, pal lơh ngan gơ sơt jơh mpồl ntoat dô bơh do, nàng ai geh bơta pràn pa. den tu\ hơ\ mìng geh 1 mpồl jai thàn kơryan, a` dăn đơs tờm, mìng geh mpồl ling 11 bơh Tiểu đòan 9, Trung đòan 64 là jai kơryan.hơ\ sồng ling sò tơm gơtìp kòl, nùs nhơm `rơt dơl tai tàm Cheo Reo, Phú Bổn. Den tàng, sư đòan 320 neh geh sồr tus mờ ală mpồl ling tam lơh kung neh tus. Sùm bơh ngai 16 tus ngai 24, mờ uă dơ\ tam lơh tam cah ling sò tơm tềng do, mut lơh 1 dơ\ ting lơh ling sò tơm gơtùi đơs là dờng ngan rlau jơh lơgar he dê, kờp tus tơngai hơ\,  tàm tiah tam lơh Đông Dương, là ờ hềt geh tu\ lơi geh, gơ sơt geh 1 mpồl dờng ngan ling ntoat dô bơh bol sò tơm dê.

                -Ơi, loh làng bơta tìs bol sò tơm dê tu\ ruc bơh Tây Nguyên mờ gùng sồ 7 neh pal tơm. Jat ồng, ală bơta lơi lơh gơs pha lin bơh ling he dê tàm dơ\ tam lơh Tây Nguyên `hai 3 nam 1975?

                Ồng Phạm Chào:  Dilah đơs tam lơh do pha lin den geh uă bơta. Bơta kuơ màng ngan rlau jơh là sac rơ wah di jơnau kờ`, tài dilah he sò tơm tàm Kon Tum, Pleiku den tu\ hơ\ bol sò tơm pràn ngan, khi neh geh bơta rơcang lài, geh mpồl ling bơh jo\, bơh rài Mỹ. den tàng tam lơh ni sơna tềng do den ngan là he gơìtp uă ngan kal ke. Ai Buôn Ma Thuột den bol sò tơm ờ huan sơ nơng tus, bè hơ\ den sac rơ wah anih tam lơh tàm do den mhar lơh gơ prah gơ pring jơh 1 anih tam lơh bơh tiah đah tô tus tiah đah jum Tây Nguyên. Bè hơ\ den sac rơ wah tiah Buôn Ma Thuột là 1 bơta đơng lam chài ngan bơh mpồl Đảng ling klàng dà lơgar mờ gah đơng lam bồ mpồl ling dê. Dơ\ 2 là kung pal đơs tus, nàng tam lơh geh jai pha là bơta chài pơr lồm ling, bơta chài pơr lồm bol sò tơm, là kai chài ngan bơh gah đơng lam tiah tam lơh Tây Nguyên dê. Den tàng, neh gơtùi pơr lồm bol sò tơm, tus tu\ rah phàu mờ bol sò tơm kung gam đơs là he tơr gùm ling tam lơh tàm tiah đah tô Tây Nguyên, den tàng neh lơh geh bơta ha pah mờ bol sò tơm neh gơtìp  gơ sơt. Dơ\ 3 kung pal đơs tus là ling mờ làng bol Tây Nguyên geh nùs nhơm tam klac bal, geh bơta kơp kờ` tơngklàs Tây Nguyên, sac rơ wah di jơnau kờ`, pơr lồm ling jak chài, mơya ờ geh nùs nhơm pràn, tam lơh tàm Buôn Ma Thuột cui rơcai bè hơ\ mờ ờ geh nùs nhơm khin sơr lèt gan phi să, sơr lèt gan jơh ală bơta den kal ke ngan nàng ai geh jai pha. Den tàng, jat a` hơ\ là ală bơta kuơ màng nàng tam lơh geh jai pha.

                -Neh 40 nam sơr lèt gan kờp bơh tu\ tam lơh Tây Nguyên ai geh jai pha. Là cau rềp mềr mờ ù tiah Tây Nguyên đơs bal, tiah đah tô Tây Nguyên đơs is mờr 50 nam, ồng sơ nơng bè lơi bè bơta tam gơl bơh tiah do dê?

                Ồng Phạm Chào:  Pơgap mờ do 40 nam, tàm rài Mỹ, Ngụy gam sơ gràm, den broă lơh sa mpồl bơtìan halà rài kis làng bol dê ờ geh bơta lơi bơtàu tơnguh. Bè Gia Lai halà Kon Tum, mìng geh nđờ nơm hìu jơnhua cờn, gam wơl là là hìu sơ lơ sèt lơm. Rài kis làng bol dê den gơ wèt jơh tàm mpồl duh broă tam lơh bơh Mỹ, Ngụy dê, hơ\ là lơh ală broă lơh jat mpồl duh broă tam lơh bol sò tơm dê, ai bơtàu tơnguh lơh sa halà lơh sa mờ mai\ mok den ờ geh ngan. Tơ nơ\ 40 nam tơngklàs, ngan là geh broă tam gơl pa Đảng dê, bơh nam 1986 tus tu\ do, Tây Nguyên neh tam gơl pràn ngan. Phan bơna, gùng lòt tơr bo\ bơh tiah đah tô mut tiah đah jum, bơh Tây Nguyên tus tiah ring, geh gùng rơndeh par. Hơ\ sồng ală phan bơna ndai, hìu bơsram, hìu sư nơm tàm ală càr tiah do dê kung niam ngan, drơng làng bol in tơl làm ngan. Rài kis làng bol dê, bè broă lơh sa den bơtàu tơnguh pràn ngan. A` go\ tam chi tam jo\ tơngai tàm Tây Nguyên là 1 bơta bơtàu tơnguh pràn ngan. Kau su, kơphe, tiêu den gơtùi đơs là bơtàu tơnguh pràn ngan rlau jơh tàm nđờ jơt nam do mờ ală bơta do neh tơnguh niam rài kis làng bol dê uă ngan.

-Ưn ngài ồng uă ngan!

                                                                }au mblàng K’ Duẩn.