VOV4.K’ho – Soọng cô là jơnau đơs pơnđick pơnrơ is ngan bơh cau Sán Dìu dê tàm Việt Nam. Do là jơnau đơs crih yal wơl ală jơnau kơlôi sơnơng bơta kơ\p kờn mờ nùs nhơm bơh cau Sán Dìu dê tàm rài kis ờs mờng pah ngai geh tơngo\ bơh jơnau đơs crih, là tiah sền gàr bơta chài rơgơi kòn cau dê.

            Jat dà Sán Dìu dê den Soọng là đơs crih, ai Cô là jơnau đơs crih. Jơnau đơs crih mờ gùng đơs crih Soọng cô dê ờ go\ kră kơldang ờ mờ lơbơn lơmư ngan bềng bơta pràn lơh gơrề, yal wơl bơta kơlôi sơnơng, jơnau kơ\p kờn mờ nùs nhơm bơh cau đơs crih dê, lơh gơkờn ngan nùs nhơm cau iat dê. Cau Sán Dìu kung gam kah sùm yal yau bơh gùng đơs crih kòn cau he dê. Yal yau yal wơl bè do, rài yau tu\ trồ tiah gam ơm rềp bal, geh dùl [òn lơgar geh gal ngan cau mờ pas sơm ngan triang sền huềng he tàm hiòng dà dờng niam bơne\ ngan. Nisơna dùl ngai ne yàng trồ gơjra` nùs ngan lơh dà tàm dà dờng tih jơnhoa ngan lơh chơ\t jơh rbô phan. Tàm [òn geh 2 nă oh mờ mi, khi sơrbăc mhar jơng mu\t tàm dơlam nhồng ro, pơrđồng hơđang mat dà mờ pơrdô jat gùng dà lòt den tàng bơtuah gam kis. Tu\ dà neh gơhoài soăt jơh tài tàm tiah do ờ gam cau lơi tai, den tàng oh mờ mi khai lồi du\t neh pal tam bau is mờ deh uă ngan kòn lơh cau Sán Dìu rơ\ rài bơtàu tơnguh wơl. Bulah [òn gal cau mơya ndrờm là oh kòn, kòn sau pròc mhàm tờm lơm ờ gơtùi tam bau den tàng pal lòt tus hờ [òn ndai nàng bau. Nàng cau gơboh tàm [òn ndai kờn, khi ngui jơnau đơs crih nàng yal bè nùs nhơm he dê. Jơnau đơs crih Soọng cô geh bơh tàm tu\ hơ\ mờ geh sùm tus tàm ngai do.

Ndrờm bè uă jơnau đơs pơnđick ndai sơl, Soọng cô bơh cau Sán Dìu dê gam ờ huan gam geh uă cau kah mờ gi\t tai mờ gơtìp tàm bơrlu\ bal mờ ală jơnau đơs crih pa tu\ do. Mơya, tàm bàr pe tiah tàm Hà Phong gơ wèt [òn dờng Hạ Long, Cẩm Phả mờ Vân Đồn bơh càr Quảng Ninh dê kung gam sền gàr mờ đơs sùm jơnau đơs crih Soọng cô tàm rài kis, bè là phan lơh chờ hờp đah nùs nhơm ờ gơtùi ờ geh bơh cau Sán Dìu dê. Ồng Trương Bình Minh atbồ Mpồl đơs crih Soọng cô sơnah [òn Hà Phong, yal: “Bàr pe nam lài do, a` là cau atbồ [òn do, do kung là [òn ngac ngar jak chài den tàng cau Sán Dìu đơs is kung kờn bơ\t bơtàu srơh đơs crih nàng jờng rơ kòn cau Sán Dìu mơkung dong oh kòn, kòn sau tơnơ\ do sền gàr geh bơhiàn pơnrơ is ngan kòn cau dê. Den tàng bè hơ\, bol a` hơ\ sồng crơng gơs Mpồl đơs crih Soọng cô pơnrơ is bơh cau Sán Dìu dê geh Đảng mờ Dà lơgar dờp sền”.

Kung bè jơnau đơs crih sli, lượn bơh cau Tày, cau Nùng mờ sình ca bơh cau Cao Lan dê sơl, soọng cô bơh cau Sán Dìu dê là dùl jơnau đơs pơnđick yal bè bơta kờn gơboh mờ jơnau đơs crih tàm tơrbo\ bal đah cau klau mờ cau ùr, geh bơto yal wơl bơh uă rơnàng cau. Cau Sán Dìu kờn ngan đơs crih, tài bơh Soọng cô geh bơh rài kis ờs mờng, song dơ pă, yal wơl bè jơnau kơlôi sơnơng bơta kơ\p kờn mờ nùs nhơm bơh cau lơh broă dê.

Ală jơnau đơs crih soọng cô ờ gơtìp gơrềng bơh ù tiah, tu\ tơngai mờ rài kis. Cau gơtùi đơs crih dùl mang, uă mang, đơs tàm hìu, đơs tu\ lòt lơh mìr halà tàm ală dơ\ lơh chờ. Ngan den tàng bè hơ\, đơs crih soọng cô neh gơ gơs là phan lơh chờ hờp nùs nhơm ờ gơtùi ờ geh tàm rài kis bơh làng bol kòn cau Sán Dìu dê.

Ồng Tạ Trung Xuân là cau tàm Mpồl đơs crih soọng cô sơnah [òn Hà Phong yal tàm bơta chờ hờp ngan bè do: “Bơta kuơ bơh đơs crih soọng cô dê yal wơl bè bơta chờ hờp jơi bơtiàn, lơh he in gơlơh bè dùl nơm bơkàu dềt tàm dùl căp bơkàu dờng 54 jơi bơtiàn oh mi. Den tàng bè hơ\, pal geh kơnòl sền gàr mờ bơtàu tơnguh gơ jat di mờ kơrnoat bơh gah gùng dră bal dà lơgar dê là bơ\t bơtàu rài kis chài rơgơi Việt Nam gơguh jak bềng uă rài kis pơnrơ is kòn cau dê”.

Tu\ do, broă sền gàr bơhiàn pơnrơ is bơh jơnau đơs crih soọng cô dê uă ngan là bơh lơh broă tàm ală mpồl tàm tiah do. Mơya, bàr pe jơnau đơs crih geh bơto yal wơl mờ bơr tus tu\ do ờ geh sền gàr, ờ hềt geh broă lơh đòm cih lơh sră nggal lời wơl. Rlau mờ hơ\ tai, ală cau bơh ală mpồl đơs crih soọng cô ndrờm neh dờng sơnam, jơh kra, kuơmàng bol kơnòm bơh làng bol cau Sán Dìu dê ờ gi\t ngan dà đơs kòn cau he dê den tàng broă bơsram đơs crih kung là dùl bơta kal ke dờng ngan nàng sền gàr jơnau đơs crih bơhiàn bơh yau do. Ngan den tàng bè hơ\, jơnau đơs crih do gam ngai sơlơ gơtìp hiu\ roh te\ ờ huan geh cau gam gi\t mờ kah tai.

Bi ùr Lam Thị Hải kuang jat jơng atbồ Mpồl đơs crih soọng cô [òn dờng Hạ Long, yal: “A` gi\t wa\ uă ngan bơhiàn chài rơgơi is kòn cau do dê den tàng a` kơ\p kờn ngan ală wa, ală mơi gam gi\t jơnau đơs crih do bơto yal wơl ai oh kòn, kòn sau rài tơnơ\ in sền gàr bơhiàn chài rơgơi is kòn cau dê bè jơnau đơs crih soọng cô dong jơnau đơs crih do ờ gơtìp hiu\ roh te\”.

Tu\ do, cau gam gi\t đơs crih soọng cô ờ gam uă tai. Ală mpồl ờ geh tơl cau lơh bal den tàng ờ geh dờp sền, mìng geh dùl mpồl đơs crih soọng cô bơh sơnah [òn Hà Phong, [òn dờng Hạ Long dê lơm geh dờp sền là mpồl gơ wèt bal bè broă lơh chài rơgơi đơs crih tam ya bơhiàn bơh yau bơh Mpồl đơs crih tam ya bơhiàn bơh yau càr Quảng Ninh dê. Mờ mpồl đơs crih soọng cô Bình Dân, kơnhoàl Vân Đồn dê geh Mpồl đơs crih tam ya bơhiàn bơh yau càr Quảng Ninh dờp sền tàm ngai 18 nhai 11 pa do. Nàng sền gàr mờ bơtàu tơnguh bơta kuơ bơh gùng đơs crih Soọng cô dê kờn chul chồl crơng gơs uă mpồl đơs crih tam ya làng bol tàm ală tiah, mơkung jòi tơrgùm, rơndăp lơh mờ pơgồp bal ală jơnau đơs crih soọng cô tàm ală dơ\ lơh đơs crih tam ya. Ai bơta niam chài do lơh sùm tàm rài kis nùs nhơm bơh làng bol ală kòn cau tiah kơh bơnơm, tiah sar lơgar ngài in. Geh bè hơ\, soọng cô hơ\ sồng sền gàr geh bơhiàn pơnrơ is bơh yau geh tàm rài kis chài rơgơi bơh 54 jơi bơtiàn kòn cau Việt Nam dê.

          Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến