VOV4.K’ho- Kơrnoat ai gơnoar ală càr tàm Tây Nguyên in (uă ngan là Gialai mờ Kontum) tam gơl 100 rbô lồ brê nàng tam kau su kờn lơh geh broă lơh, tơn jơh jơgloh tơrmù r[ah, sơlơ sền gàr tơl niam rài kis mpồl bơtiàn neh lơh di mờr 10 nam do. Ală sươn kau su tam bơh nam 2008- 2009 tu\ do sơnđờm ai còr bơ sơ\t, ală [òn làng bol ơm kis tàm tiah nhàr lơgar bal mờ ală gùng lòt, hìu bơsram, hìu sơnơm, gùng che đèng neh lơh geh anih sền gàr lơngăp lơngai dà lơgar kơ\ kơl jăp. Mơya, broă tam gơl brê nàng tam kau su gam geh ală bơta ờ hềt niam, gơ tam gơl jòi sa kơ`au priă jền. Jơnau hơ sơlơ mpờl go\ loh làng rlau tai tu\ kau su gơmù khà priă.

Mpồl cau ai tơngi\t jơnau bơh Anih jơnau đơs Việt Nam tàm Tây Nguyên neh tus tàm ală tiah tam kau su bơh broă tam gơl brê, tìp mờ cau lơh phan, mpồl lơh sa kă bro, gơnoar atbồ tàm tiah do mờ geh dùl ròt ală jơnau cih “Geh mờ roh tu\ tam gơl 100 rbô lồ brê nàng tam kau su”. Jơnau cih bơh sơn rờp geh sơnđan “Kơ\ kơl jăp tiah nhàr lơgar”- Tam kau su tàm tiah nhàr lơgar, cồng nha bơh Binh đoàn 15- mpồl ling lơh sa gơ jat bal mờ sền gàr dà lơgar tàm ù tiah bàr càr Gialai mờ Kontum:

Làng bol kis tàm [òn Giang Lố mờ Đak Mốt, ntum Sa Loong, kơnhoàl nhàr lơgar Ngọc Hồi, càr Kontum sơnđan is mat ai gùng lòt bê tông lơh jòng mờr 5 kơi sồ bơh tàm [òn tus hờ mìr là gùng A- Tâm. A- Tâm là mat hòi rềp mềl ngan bơh làng bol cau Sơdàng dê hòi Trung tá Trịnh Hà Tâm, Kuang atbồ Mpồl lơh sa kă bro 732, gơ wèt Binh đoàn 15. Ồng A Sem, kis tàm [òn Giang Lố, pà gi\t: Kơnờm geh A Tâm, kàl tơnhàu bùm blàng, tơngời, kòi tàm mìr geh ù tiah ơnàng mờr 1 rbô 500 lồ bơh làng bol dê geh pơndiang rê tus tàm [òn dùl bă [ươn [oài ngan. Phan bơna lơh geh ờ gam ngòt tai gơtìp bu\t bơ sềt ồm halà dà cò pơrdô, ờ gơtìp cau kă phan rồn bơklơn bơcăp khà priă bè lài do tai:“Lài do, gùng do làng bol lòt là gơ kal ke ngan. Mpồl lơh sa kă bro 732 sền go\ làng bol bòl glar ir, lòt rê geh cau gơtìp gơ pừ, cau gơtìp sồt să kung geh sơl. Kuang atbồ nđàc làng bol, sền gròi dong kờl, blơi phan nàng bal mờ làng bol lơh gùng do. Làng bol gơlơh chờ hờp ngan, a` ưn ngài Mpồl lơh sa kă bro 732 uă ngan”.

Càr Kontum mờ Gialai geh rlau 200 kơi sồ gùng nhàr lơgar rềp bal mờ lơgar gơ\p bơyô Lào mờ Campuchia. Lài do, gơl gùng nhàr lơgar đah jum kơnhoàl Sa Thầy, càr Kontum dê jòng tus 50 kơi sồ mơya ờ go\ geh dùl nơm hìu làng bol lơi ơm kis. Kơnờm bơh ală mpồl ling lơh sa bơh Binh đoàn 15 dê mờ làng bol ală kòn cau tàm 210 [òn ơm kis jat gùng nhàr lơgar Gialai- Kontum den hơ\ sồng neh gi\t tam chi jo\ nam bè tiêu, kau su, kơphê, bơh hơ\ rài kis bơh tơl hìu bơnhă dê gơ tam gơl. Kơnờm tam gơl rlau 37 rbô lồ brê nàng tam kau su tàm tiah đah jum Sa Thầy mờ dùl kơnhoàl pa geh crơng gơs. Hơ\ là kơnhoàl Ia H’Drai.

A Vuông, kòn cau Sơdàng, [òn tờm tàm kơnhoàl Kon Plông, càr Kontum tus tàm kơnhoàl Ia H’Drai lơh phan kau su neh di 6 nam do. A Vuông yal, bơh sơn rờp bi kung kờn dô rê wơl sơl hờ [òn yau nàng lơh mìr tài bơh ờ gơtùi lơh broă ơm kis tàm do jo\ jòng ờ. Tàm do, jơh ală bơta gam kal ke rlau pơndrờm mờ [òn bi geh deh mờ dờng mờ ơm ngài mờ [òn tus rlau rhiang kơi sồ, kờn rê tàm hìu pal lòt gùng jơh dùl ngai hơ\ sồng tus. Mơya, tu\ do, A Vuông sền go\ lơh nền mu\t lơh phan bơh bi dê là di ngan. Kis mờ cau ling, lơh broă bal mờ cau ling, geh priă jền sùm, mờ geh tai rài tơnơ\ do kơ\ kơl jăp tài bơh rlau 3 lồ kau su bơh bi dê neh mu\t tàm nam dơ\ 6, sươn chi neh dờng ngan, rơcang geh bơ sơ\t nàng còr:“Kơnờm bơh sền gròi dong kờl bơh đah Mpồl kuang atbồ mờ đah mpồl lơh măy mok dê neh bơto pơlam bol a` in broă chài tam kau su mờ tam ală tờm chi tam ndai. A` lơh phan tàm do geh rài kis tơl ngui tơl sa, iang nùs rlau tàm broă lơh”.

Nam 2009, Cầm Bá Thức, cau Thái kis tàm càr Thanh Hoá, lòt tus kơnhoàl Ia H’Drai lơh phan tàm Mpồl lơh sa kă bro 716. Bơh bàr mpàng tê soh, tu\ do bi neh geh bau kung là cau lơh phan tàm Mpồl lơh sa kă bro do sơl, mờ neh geh bàr nă kòn. Kơnờm bơh bơta dong kờl bơh mpồl lơh sa kă bro dê, ùr bơklau bi neh lơh geh dùl nơm hìu niam mờ kơ\ kơl jăp ngan bal mờ mìr ơnàng rlau 2 lồ nàng tam phan, pah nam lơh geh rlau 150 tơlak. Bàr nă ùr bơklau bi Thức iang nùs lơh broă tu\ bàr nă kòn dềt geh mpồl lơh sa kă bro dong kờl ròng siam mờ bơsram tàm Hìu bơsram ơdu\ bơh sơn rờp bơh Mpồl lơh sa kă bro dê. Bi Thức, đơs:“Geh Mpồl đơng lam Mpồl lơh sa kă bro kung bè anih lơh broă tàm do dong kờl, hìu bơnhă a` kung neh geh tơl phan sa phan ngui mờ phan nàng prăp pềr, priă jền den kung lơh geh sùm. Neh mu\t lơh broă tàm do den là he pal lơh ngan, sơrlèt gan, pah nam rề ơnàng tai broă lơh sa dùl e\t nàng tơnơ\ do ală kòn bol khi kung ờ huan bòl glar rlau”.

Mpồl lơh sa kă bro dùl nă să is 716 geh Binh đoàn 15 crơng gơs tàm nhai 3 nam 2014. Mpồl lơh sa kă bro 716 tu\ do geh 3200 lồ kau su, mờ rlau 600 nă cau lơh phan, jơh ală là cau kòn cau lơm. Gi\t bơta is rơmis bơh mpồl lơh broă tàm tiah nhàr lơgar, ờ hềt geh [òn lơgar den tàng bơh kuang bàng đơng lam mpồl lơh sa kă bro tus dì ală mpồl lơh sa ndrờm geh ală broă lơh dong kờl nàng cau lơh phan in iang nùs lơh broă tàm sươn chi, lơh broă mờ mpồl lơh sa, bơ\t bơtàu geh dùl kơnhoàl ù tiah [òn lơgar pa. Bal mờ broă geh sùm priă nhai, mpồl lơh sa kă bro gam dong kờl rài kis cau lơh phan in bè pà ù ơm, ù lơh sa, dong kờl priă lơh hìu, lơh hìu bơsram, hìu sơnơm, hìu bơsram ơdu\ bơh sơn rờp, ală gùng che đèng…Thượng uý Phạm Văn Uy, Kuang atbồ Mpồl lơh sa sồ 6, Mpồl lơh sa kă bro 716, đơs: “Oh mi cau lơh phan jơh ală là ơruh pơnu lơm, pa mu\t lơh broă den gam gơlơh pa ngan ờ hềt gi\t broă lơi, kal ke ngan. Bol a` tam tìp, gi\t jơnau kơlôi sơnơng, bơta kơ\p kờn hơ\ sồng geh broă lơh dong kờl. Pa mu\t lơh broă, oh mi cau lơh phan jơh ală là ờ hềt geh bau. Tu\ do den neh geh bau, geh hìu bơnhă neh deh geh 2 nă kòn den tàng kung iang nùs lơh broă sơl, mu\t lơh kơnòl broă bơh mpồl lơh sa kă bro dê”.

Bơto mpồl cau lơh phan jak bè broă lơh, dong kờl nàng khi iang nùs ơm kis lơh sa, Mpồl lơh sa kă bro 716 gam bơ\t bơtàu dùl anih kơ\ kơl jăp bè lơngăp lơngai- sền gàr dà lơgar tàm ù tiah nhàr lơgar Ia H’Drai. Thiếu tướng Đặng Anh Dũng- Kuang đơng lam Binh đoàn 15, pà gi\t: “Binh đoàn geh broă lơh sươn chi tus kàr lơi den bơtàu tơnguh [òn làng bol ơm kis tus tàm tiah hơ\. Tu\ do, Binh đoàn neh crơng gơs 6 [òn, mờ 216 anih jat kềng gùng nhàr lơgar rlau 200 kơi sồ bơh bàr càr Gialai mờ Kontum. Bol a` neh rồ ù tam pa rlau 42 rbô lồ kau su, lơh geh broă lơh mờ priă lơh geh sùm ai rlau 17 rbô nă cau lơh broă in, tàm hơ\ geh mờr 7 rbô nă cau lơh broă là cau kòn cau. Bol a` sùm lơh jat nùs nhơm dong kờl làng bol hơ\ ngan là lơh broă sền gàr dà lơgar”.

Bơh broă tam gơl 37 rbô lồ brê nàng ai ù tam kau su, ală mpồl lơh sa kă bro neh bơcri priă tàm kơnhoàl pa crơng gơs Ia H’Drai rlau 6 rbô tơmàn priă, lơh geh broă lơh ai mờr 4 rbô nă cau lơh broă in, tàm hơ\ geh mờr 1500 nă cau lơh broă là cau kòn cau. Kơnhoàl Ia H’Drai neh geh lơh 560 kơi sồ gùng lòt, 70 kơi sồ gùng che ồs đèng, rlau 1300 nơm hìu ơm ai cau lơh phan in, 30 hìu bơsram ơdu\ bơh sơn rờp, hìu sơnơm…lơh geh anih kơ\ kơl jăp bè lơngăp lơngai sền gàr dà lơgar tàm tiah nhàr lơgar kuơmàng bơh dà lơgar dê.

Ồng Nguyễn Kim Phương, Kuang jat jơng atbồ Gah Lơh broă sa mờ bơtàu tơnguh [òn lơgar càr Kontum, đơs tờm: “Rơndăp ù tiah là dipal mờ bơta bơtàu tơnguh bơh tờm kau su dê. Tờm kau su tàm hơ\ geh ală mpồl lơh sa tàm hơ\ geh Mpồl lơh sa kă bro dờng kau su Việt Nam neh sền sơ wì mờ đơs tờm kau su tàm hơ\ là niam ngan, cồng nha lơh geh ndrờm bal mờ jơnhoa rlau dilah pơndrờm mờ tiah ndai. Dơ\ bàr tai là gơ crơng gơs geh dùl ù tiah geh tam uă tờm chi jo\ nam, crơng gơs [òn làng bol ơm kis, crơng gơs kơnhoàl Ia H’Drai. Ngan ngồn geh crơng gơs tiah tơrgùm lơh sa mờ măy mok mờ ală hìu măy lơh bơsơ\t kau su tàm tiah hơ\. Bơh broă lơh bơh càr dê, a` sền go\ là tam gơl brê nàng ai ù tam kau su den tềng đap mat là geh cồng nha sùm mờ niam ngan”.

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến