VOV4.K’ho – Gia Lai tu\ do là dùl tàm ală càr geh khà rơgai ờ tơl pràn tàm kơnòm dềt jơnhoa ngan rlau jơh tàm gùt lơgar mờ uă khà yal lài tàm jơh bal gơbàn rơgai ờ tơl pràn nggờc ki\ (kơng kơ` jơ\ jat tàm nam deh) mờ rơgai ờ tơl pràn croăn băt dờng (bơta jơnhoa jat tàm sơnam deh). Broă ală mè bèp ờ tơl bơta gi\t wa\, ờ sền gròi tus broă ròng siam sền gàr oh kòn là dùl tàm ală jơnau lơh gơbàn bơta do, ngan là tàm tiah sar lơgar ngài, tiah kòn cau.

            Tàm uă [òn lơgar bơh càr Gia Lai dê, kơnòm dềt rơgai ờ tơl pràn, croăn băt dờng geh uă ngan, ngan là kơnòm dềt hơđờm 5 sơnam. Uă mè bèp tài bơh rài kis kal ke, ờ ru mờ broă lơh tàm sươn mìr den tàng ờ hềt sền gròi dipal tus mờ oh kòn he dê. Uă ngan kơnòm dềt tàm ală [òn lơgar ờ geh ai tơl phan sa bơkah tơl pràn nàng să ja` dờng pràn, gơlam tus jơnau croăn băt dờng, rơgai ờ tơl pràn. Ồng Rcom Win, kòn cau Jarai, ơm tàm [òn H’mrong Ngó, ntum Ia Ka, kơnhoàl Cư\ Pah, càr Gia Lai, yal bè bơta geh ngan tàm [òn ồng dê bè do: “Ală làng bol tàm [òn, cau Jarai den tu\ do, đơs ngan là bè bơta mờ sền gròi tus jơnau kờn bơh ală oh dềt dê den gam uă hìu tàm [òn ờ huan ngan sền dờng màng tus bơta pràn kơldang să ja` mờ phan sa bơkah tơl pràn ai ală oh in. Tàm [òn geh rlau bơh 40 tus 50% hìu bè hơ\, khi lời khat gơboh kòn dềt lòt nhơl gơlềng gơlàng lơm mờ ờ go\ sền gròi tus rài kis mờ bơta pràn kơldang să ja` ai ală oh in”.

            Bal mờ bơta jơgloh r[ah, broă deh gal kòn mờ jơnau gi\t wa\ bơh ală mè bèp dê tàm ală tiah sar lơgar ngài, tiah kòn cau, bè bơta phan sa bơkah tơl pràn ai kơnòm dềt in gam ờ huan niam, ờ huan geh. Bơh hơ\, gơlam tus jơnau rơgai ờ tơl pràn, croăn băt dờng tàm kơnòm dềt tàm ală tiah do là uă ngan. Bi ùr Lưu Thị Tâm, cau lơh broă sền gàr tơl pràn là cau dong broă ai broă lơh niam wơl phan sa bơkah tơl pràn kơnhoàl Cư\ Pah, càr Gia Lai, pà gi\t: “Tài bơta krơi is bơh kơnhoàl Cư\ Pah dê là tiah làng bol kòn cau geh tus 53%, den tàng jơnau gi\t wa\ bè phan sa bơkah tơl pràn gam ờ hềt gi\t ngan. Dùl bơnah tai, là bồ tơngoh gi\t sră bơh làng bol dê ờ geh uă, uă ngan là lơh broă sa sươn sre lơm, den tàng ờ hềt lơh geh tơl phan sa. Làng bol kis gam jat uă rài kis ờs mờng bơh yau den tàng broă sền gàr pràn kơldang să ja` ai kòn dềt in ờ hềt niam. Dơ\ bàr là tiah ơm kis ờ geh sàng kloh den tàng kơnòm dềt gơtìp jrơs uă ngan. Kuơmàng tu\ lơh kòi phe, plai chi tàm sươn den ờ hềt gi\t ngui jơh ală phan sa neh geh tàm [òn lơgar nàng ngui sa tàm dơ\ sàu sa pah ngai”.

            Bulah broă lơh rcang sơndră rơgai ờ tơl pràn tàm càr Gia Lai neh lơh geh uă cồng nha. Mơya, bơta geh ngan rơgai ờ tơl pràn tàm càr do kung gam là bơta ờ niam ngan, kờn pal geh sền gròi mờ bơsong. Jat khà kờp pa yal bơh Anih kơlôi sơnơng phan sa bơkah tơl pràn dà lơgar dê, Gia Lai là dùl tàm ală càr geh khà rơgai ờ tơl pràn tàm kơnòm dềt jơnhoa ngan rlau jơh gùt lơgar. Mùl màl, khà kơnòm dềt hơđơm 5 sơnam gơtìp rơgai ờ tơl pràn gơtìp nggờc ki\ (kơng kơ` jơ\ tàm pơndrờm mờ sơnam deh) tàm nam 2014 tàm càr do là mờr 25%; ai khà kơnòm dềt hơđơm 5 sơnam gơtìp rơgai ờ tơl pràn croăn băt dờng ( bơta jơnhoa pơndrờm mờ sơnam deh) là 35,4%. Tàm tu\ hơ\, kờp bal bơh gùt lơgar dê, ală khà tàm pơndrờm mìng là 14,5 mờ 25%. Nàng mu\t lơh broă lơh dà lơgar bè phan sa bơkah tơl pràn ai kơnòm dềt in tàm càr Gia Lai, kờn ngan bơta lơh bal bơh jơh ală anih lơh broă gùng dră bal tàm càr. Bác sĩ Lê Thị Thanh Hương kuang jat jơng atbồ Anih tờm sền gàr pràn kơldang să ja` mờ deh dùh càr Gia Lai, đơs: “Jat broă lơh dà lơgar bè phan sa bơkah tơl pràn kung neh đơs tờm mờ geh jơnau kờn tơrmù khà rơgai ờ tơl pràn tàm kơnòm dềt hơđơm 5 sơnam. Do là kơnòl bal bơh jơh gùt mpồl bơtiàn dê mờ bơh jơh tơl nă làng bol dê mờ ờ go\ di mìng là kơnòl is bơh gah lơh sơnơm dê. Den tàng nàng bơsong bơta rơgai ờ tơl pràn tàm kơnòm dềt hơđơm 5 sơnam, den jơh ală gah sơnah lơh broă mờ mpồl cau pal lơh bal”.

            Rơgai ờ tơl pràn geh gơrềng tơn tus ală bơta dờng pràn mờ bơtàu tơnguh bơh kơnòm dềt dê, lơh tơrmù pràn jak bồ tơngoh, jơnau gi\t wa\ tơnơ\ do. Mờ rơgai ờ tơl pràn kung lơh kòp tê jê să [ươn gơbàn mờ tu\ gơbàn kòp kơnòm dềt jo\ ngan bời kòp, geh tu\ là gơbàn aniai kơ` jơ\ rlau. Kuơmàng, kơnòm dềt hơđơm 5 sơnam là tơngai dờng pràn kuơmàng mờ gơguh ki\ mhar ngan rlau jơh, uă phan tàm să ja` geh gơ gơs niam, ngan là ală ơră tơngoh tàm bồ mờ jơng tê. Den tàng bè hơ\, tơnguh jơnhoa jơnau gi\t wa\ ai ală mè bèp in bè broă ai tơl phan sa bơkah tơl pràn ai kòn dềt in là bơta jal mhar ngan rlau jơh mờ kuơmàng ngan rlau jơh tàm càr Gia Lai, ngan là tàm tiah sar lơgar ngài, tiah kòn cau, tiah bồ tơngoh gi\t sră bơh làng bol dê ờ geh uă, rài kis lơh sa [òn lơgar gam uă kal ke.

            Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến