VOV4.K’ho – Bơh ală nam 1970 bơh rài lài, dùl mpồl cau bơh gơbàn kòp dun den tàng neh gơbàn bơtrơh tơlik bơh [òn, đơs lah cah is ngan, khi neh tus tàm ù tiah sar brê tu\ do là ntum Cư\ H’Drông, [òn dờng Pleiku, càr Gia Lai lơh [òn ơm kis. Tàm ală nam do, geh bơta dong kờl bơh mpồl bơtìan, gơnoar atbồ [òn lơgar mờ bơta lơh ngan brồ guh să tờm dê, làng bol [òn Plei Ngol Tah ờ mìng jơh kòp dun mờ gam bơt bơtàu [òn lơgar sơlơ ngai sơlơ dờng niam:

Lài do, làng bol kòn cau Jarai sơnơng là, kòp dun là cà, gơ geh lơh aniai tus làng bol tàm [òn lơgar, den tàng cau lơi gơbàn kòp là gơtìp ting bơtrơh. Să tờm cau gơbàn kòp kung bàs sìl, dô pồn tàm brê bơnơm nàng ơm kis. Mè bèp kra bòn Duit ndrờm gơbàn kòp dun, den tàng pal cèng bal mờ kòn dềt tus [òn Ngol Tah bơt bơtàu tơl bơta bơh 2 mpàng tê gời. Ồng Duit đơs: “ Lài do [òn he dùl êt ngan, mìng geh 5 hìu nhă lơm. Lài do kal ke ngan, mìng là hìu lơh mờ ja, he lòt koh gle, đơr nàng lơh hìu. Ù gời den uă, he rồ is ù nàng lơh mìr, tam bùm blàng, tam tơngời. Tu\ a` gam pơnu, [òn ndai khi ờ mut nhơl, khi ngòt bơtờp kòp. Tu\ do neh geh gùng lòt, geh đèng, geh hìu bơsram, làng bol tàm [òn kung lơh geh hìu đam niam”

Là cau di rơnàng sơnrờp geh deh mờ dờng tàm [òn Ngol Tah, ờ bài kong jơgloh rơbah, bi Ksor Blach, deh nam 1974, lơh ngan bơsram bơta chài tam kơphe, kau su, tiêu. Kơnờm bơh hơ\ mờ bă ù tam chi tam jo\ tơngai bi Ksor Black dê sùm geh cồng nha tơnhàu uă, pah nam lơh geh priă cồng rlau 300 tơlak priă. Ờ mìng lơh geh hìu đam dờng niam, tu\ do, Ksor Black gam bơcri 2 nă kòn in bơsram kai bơsram dờng. Mờ bơngă pin dờn bal mờ mờng chài lơh broă sa he dê, Ksor Black geh làng bol tàm [òn pồ lơh cau atbồ [òn nàng mblàng bơta chài lơh broă sa, dong làng bol lik klàs rơbah. Đơs bè ală tam gơl [òn dê, bi Ksor Black đơs: “ Làng bol tàm [òn lơh kòi, dơ\ 2 là lơh kơphe, bơsram bơta chài tam phan, nàng kơnờm bơh geh bơta chài hơ\ mờ bơtàu tơnguh. Kơnờm Đảng, Dà lơgar sền gròi bơcri lơh gùng lòt, hìu bơsram, bơh hơ\ mờ làng bol tàm [òn bơtàu tơnguh, cau lơi kung geh hìu ơm, geh rơndeh lơòr, rơndeh mai\...oh kòn geh lòt bơsram. Làng bol tàm [òn bol a` ờ gam bàs sìl bơta lơi tai. {òn do kung bau mờ [òn ndai, mờ cau [òn ndai kung bau mờ cau [òn do sơl.”

Kơnờm geh bơta sền gròi bơh Đảng, Dà lơgar dê, tàm uă nam do, cau kòp dun tàm [òn Ngol Tah neh geh pà sơnơm sơm kòp ờ sa priă. Tu\ do, jơh dùl [òn mìng gam 2 nă cau kra gơbàn kòp dun, ală rơnàng tơnơ\ do ndrờm pràn kơldang bè ờs. Ngol Tah lài do 100% là hìu nhă rơbah, mơya tu\ do, mờr 40 hìu nhă, bal mờ rlau 150 nă cau, mìng gam 1 hìu nhă rơbah. Làng bol geh dong kờl sơntìl chi tam, phan ròng; geh lơh gùng lòt, hìu pơrjum [òn, hìu bơsram…Rài kis hờm ram, làng bol neh sơnơng tus broă ai kòn tus hìu bơsram nàng bơsram sră. Hìu bơsram [òn Ngol Tah geh crơng gơs 4 nam do, mơya tu\ lơi kung bềng kơnòm bơsram. Bi ùr Phan Thị Bình, pơgru ơdu\ bơh sơnrờp hìu bơsram [òn Ngol Tah đơs: “ Tu\ a` geh sồr tus ndo, mè bèp kơnòm bơsram chờ hờp ngan, kờ` jun oh kòn lòt bơsram. Nđờ nhai sơn rờp den kal ke ngan, mơya cau pơgru den pal lam lài, pal lơh ơnà tàm jơnau đơs, broă lơh…Tơl broă lơh he dê ndrờm pal niam nàng ală kơnòm bơsram in đòm jat. Lài do, a` kung klo yal den a` ngòt ngan. Mơya kơnòm dềt lu\t tê, kal ke bè hơ\, he ờ mut nàng pồt den cau lơi lơh ala. Bơh hơ\ den he kung ờ gam ngòt bơtờp kòp tai.”

Tu\ do, gùt càr Gia Lai geh rlau 10 [òn kòp dun, rah rài tàm uă kơnhòal bè Đak Đoa, Ia Grai, Mang Yang, Cư Pưh…Bulah làng bol tàm [òn lơgar neh dờp git bè kòp dun, mơya cau gơbàn kòp duni kung gam gơtìp bơta tam cah is. Bal mờ hơ\, să jan ờ pràn, den tàng broă lơh sa, lik klàs rơbah khi dê gơtìp gơmù uă pơn drờm mờ cau pràn kơldang bè ờs. Den tàng, bơta pràn lik klàs rơbah, sơrlèt gan bơta bàs sìl nàng tam gơl rài kis bơh làng bol [òn Ngol Tah, ntum Cư H’Drông dê ngai sơlơ pal sền ngềr ngan. Ồng Nguyễn Kim Hổ, kuang jat jơng atbồ Anih duh broă làng bol, mơlà kuang atbồ Mpồl duh broă ala mat làng bol ntum Cư H’Drông pà git: “ Dà lơgar dong kờl phơng sih, sơntìl chi tam, phan ròng,…nàng làng bol tàm [òn lơh broă sa. Ală mpồl dờp lơh oh mi pah nam dong kờl phe, dà màn, phan ngui làng bol tàm [òn in. 100% hìu nhă geh tivi, rơndeh mai\, tàm [òn geh tus 60% lơh hìu kơ\ kơljap, [òn Ngol Tagh neh tam gơl uă ngan. 90% làng bol lơh kơphe, tiêu, broă lơh sa ngai sơlơ bơtàu tơnguh. Rài kis làng bol dê ngai sơlơ tơnguh niam.”

Gia Lai tu\ do neh ờ gam [òn Ngol Tah tiah sar lơgar ngài mờ ală cau kòp gam pal kong jơ gloh, bòl glar, tài bàs sìl bơh cà. {òn Ngol Tah tu\ do neh jơh kòp dun, geh gùng lòt mut tàm [òn, hìu đam dờng niam, kơnòm geh bơsram sră, hìu lơi kung geh phan bơna prap gàr. Bơta tam gơl crih crài do ờ mìng ai tơnggo\ bơta kơp kờ`, bơta pràn kis dờng ngan bơh ală cau kòp dun dê mờ gam là cồng nha bơh bơta tam klac bal, bơh nùs nhơm lơh ngan bơt bơtàu rơnàng tơnơ\ do niam rlau.

                                                                         Cau mblàng K’ Duẩn.