VOV4.K’ho – Hìu bơyai tơr`a [òn là huềng sùan bơh ală [òn kòn cau Bahnar K’riêm dê. Tềng hơđơm rkàng hìu bơyai tơr`a [òn, làng bol bơtòm tơrgùm să bal tàm ală mang lơh chờ. Hơ\ gam là tiah ndu gơnrơh, tiah geh lơh ală broă lơh duh khuai dờng màng ngan jat adat bơhiàn bơh [òn dê.

Hìu bơyai tơr`a [òn bơh cau Bahnar K’riêm dê đơs is mờ bơh cau Bahnar dê đơs bal geh 3 nơm mpồng: mpồng dờng tàm gùl hìu mờ bàr nơm mpồng dềt geh lơh tềng bàr đah hìu. Năc lòt còp [òn halà làng bol lòt tus hờ hìu bơyai tơr`a [òn den lòt mu\t bơh mpồng dờng. Mpồng dềt mìng lời nàng lòt mu\t gơ in mhar lơm gời, nàng làng bol dilah geh broă lơh gơ jal tàm tu\ [òn gam bơyai lơh chờ, halà lơh broă lơi tàm hìu bơyai tơr`a [òn.

Jat ồng Yang Danh, ồng là dùl nă cau kơlôi sơnơng bơta chài rơgơi bơhiàn yau yal: cau Bahnar K’riêm wèr bơkal ngan ờ go\ geh ai ơm ntàu boh bơr `o\ nhơl tềng gùl mpồng hìu, geh bal mpồng dờng halà mpồng dềt:

 - Mpồng lơi kung gơtùi lik mu\t lơm, mơya dilah neh mu\t den pal mu\t tàm dơlam hìu, dilah ơm đah bơdìh den pal ơm tơn đah bơdìh. Dùl là mu\t tơn tàm dơlam hìu boh bơr, bàr là ơm bơdìh hìu boh bơr, đơs, ờ go\ geh gơnoar dùl đah jơng jă tềng kai ntùng hìu bơyai tơr`a [òn. Wèr bơkal ngan. Lài do, dilah lơh bè hơ\ là gơtìp cau tờm [òn lơh glài.

Tàm ngai sa Tềp halà tàm ală dơ\ lơh chờ, hìu bơyai tơr`a [òn bơh ală [òn kòn cau Bahnar K’riêm dê duh hồl nggồr nggàc geh uă ngan cau lik mu\t. Ngai lơh chờ là tu\ mờ cau ùr bal mờ kòn dềt gơtùi lòt rê làp jơng ngan làm gùt hìu bơyai tơr`a [òn mờ ờ gơtìp cau lơi kơryan ờ ai bè ngai bè ờs. Tài bơh jat ồng Đinh Hồ kis tàm [òn Tà Điệc, ntum Vĩnh Hoà, kơnhoàl Vĩnh Thạnh, càr Bình Định yal, lài do, tàm ală ngai bè ờs, hìu bơyai tơr`a [òn mìng là tiah nàng bơtòm tơrgùm bal, bi\c mang bơh cau klau dê. Geh tu\ là ngai chờ halà ală tu\ mờ cau ùr, kòn dềt geh ai hàu guh hơđang hìu bơyai tơr`a [òn den kung pal kơrhia ngan sơl tàm broă lòt rê, `ă ntàu:

- Hìu bơyai tơr`a [òn bơh cau Bahnar dê, cau ùr ờ go\ geh ai lòt tus tềng đap. Tiah ơn sơngơr dờng, sơngơr Pơ-nưng, là cau ùr den ờ go\ tu\ lơi geh cau ai lòt tus tềng anih hơ\. Rài yau, dilah ja` sơngơr hơ\ là tiah kơh bơnơm tam lơh gơ\p. Bol sò tơm kờn tus lơh aniai hìu, ja` sơngơr là nàng jơh dùl [òn in tơrgùm să bal lòt tus. Cau ùr ờ geh ai lòt tus tềng đah anih yồng sơngơr Pơ-nưng tài bơh cau ùr geh bơta krơi is. Cau ùr neh geh să den ờ go\ ai mu\t. Mìng kơnòm dềt, mờ kòn ùr dềt hơ\ sồng geh lòt tus tềng anih hơ\.

Ồng Yang Danh đơs, kơnòm dềt hào guh tềng hơđang hìu bơyai tơr`a [òn mờ dilah ờ bơtuah neh rlau ai tê [ư tềng sơngơr Pơ-nưng, lơh sơngơr gơ ntas dờng den jơh tơl nă cau tàm [òn, bulah gam ơm tàm hìu halà gam lơh broă tàm mìr den kung pal sơrbì jơh broă gam lơh mờ lòt tus mhar hờ hìu bơyai tơr`a [òn nàng sền geh jơnau lơi gam gơlik geh tềng hơ\. Mìng ală phan ngui ndu gơnrơh, ală phan bơna bal kuơmàng bơh làng bol [òn lơgar dê den hơ\ sồng geh ơn prăp tàm hìu bơyai tơr`a [òn. Tàm ală phan ngui hơ\, geh phan den mìng geh ngui tu\ [òn bơyai lơh dơ\ lơh chờ, geh phan den mìng geh ngui tus tu\ geh bơta tam lơh:

 - Jơh ală phan bơna geh kuơ ngan nàng sền gàr làng bol, sền gàr [òn lơgar, uă ngan là ai mpồl ơruh pơnu in. Dơ\ bàr là ală phan ndu gơnrơh ngan rlau jơh bơh cau Bahnar dê bè cing mồng, sơngơr  Pơ-nưng, đào, tà, hơ\ sồng kơldung sơnơm …mờ ală phan bơna ndai tàm hìu bơyai tơr`a [òn ndrờm là ndu gơnrơh ngan rlau jơh, ờ gơtùi ntrờn ờ gơtùi tam gơl. Phan hơ\ là phan gơ sơ\t cau, phan ngui tam lơh den tàng cau ùr ờ geh [ư ờ geh kuan. Lài do, cau ùr mờ [ư tềng sơna kam là wèr bơkal ngan, [ư tềng cing mồng là wèr ngan, [ư tus pềs đào tà là wèr ngan.

 Ndu gơnrơh bè hơ\ den tàng hìu bơyai tơr`a [òn- huềng bơh [òn dê- tu\ lơi kung geh mpồl cau klau pơnu sền gàr kràn cê ngan. Ồng Yang Danh pơnyơu mpồl cau klau sền gàr hìu bơyai tơr`a [òn ndrờm bè kuang àng, cau ling tu\ do geh kơnòl broă sền gàr bơta lơngăp lơngai bơh [òn lơgar dê.

Tu\ do, jơh ală [òn bơh làng bol kòn cau Bahnar K’riêm dê tàm Vĩnh Thạnh ndrờm geh hìu bơyai tơr`a [òn, geh bal ală [òn gam bè ờs bơh yau halà [òn ntrờn ơm kis tàm ală nam rềp ndo. Uă hìu bơyai tơr`a [òn geh lơh mờ priă dong kờl bơh ală broă lơh, rơndăp broă lơh bơh Gơnoar atbồ lơgar dê, bơta dong kờl bơh ală mpồl cau mờ mpồl lơh broă dê. Tài bơh phan lơh hìu bơyai tơr`a [òn ngai sơlơ ờ huan geh ngan tai, làng bol ờ gam khat gơboh lòt mu\t tàm brê tai nàng koh kơl dơm chi; ja, sơkàr, đơr, gle ndrờm bè ờ gam gơtùi jòi geh tai tàm Vĩnh Thạnh, den tàng uă hìu bơyai tơr`a [òn geh lơh mờ jrong bê tông, kơlik hìu geh lơh mờ mpàn. Geh tu\, geh [òn, hìu bơyai tơr`a geh lơh bơnàng hìu mờ kiă bơkàu, rơkàng tìm sơlo. Tàm ală hìu bơyai tơr`a [òn geh lơh wơl tàm tơngai rềp ndo, mìng geh hìu bơyai tơr`a [òn bơh [òn Tơ Lôk, (ntum Vĩnh Thịnh dê) là gam gàr wơl bè ờs ală bơhiàn hìu đam ờs mờng bơh yau: Rơkàng tìm mờ ja, jơh ală kơlik hìu mờ bơnàng hìu lơh mờ đơr sơkàr, ờ ngui khat dùl nơm đing halà dang che lòs lơi.

 Tu\ do, tus hờ [òn kòn cau Bahnar K’riêm dê, bơyô digơlan geh cau kra [òn, cau atbồ [òn jà hàu guh tềng hơđang hìu bơyai tơr`a [òn, bulah bơyô là cau ùr halà cau klau, cau kra halà cau kơnòm. Jơh tơl nă cau tàm [òn ndrờm gơtùi hàu guh tềng hơđang hìu bơyai tơr`a [òn ơm nhơl boh bơr yal jơnau, bơtê đơs crih tam ya, dròng cing ja` mồng. Hơ\ gam là anih nàng pơrjum, lơh broă cribơyai bơh ală mpồl cau dê, bè: mpồl cau ùr, mpồl ơruh pơnu, mpồl cau lơh broă sa…Ndrờm bè hìu bơyai tơr`a [òn bơh làng bol ală kòn cau tàm Tây Nguyên dê sơl, hìu bơyai tơr`a [òn bơh cau Bahnar K’riêm dê tàm Vĩnh Thạnh tu\ do geh lơh ndrờm bal mờ ală hìu lơh broă [òn lơgar. Ồng Yang Danh là cau kơlôi sơnơng bơta chài rơgơi kòn cau Bahnar K’riêm dê, đơs là: ală bơta tam gơl bè hìu đam mờ bơhiàn lơh broă tàm hìu bơyai tơr`a [òn bơh cau Bahnar K’riêm dê là bơta ờ gơtùi pleh klàs geh tàm rài kis tu\ do. Mơya, bulah bè đah phan bơna bơh hìu bơyai tơr`a [òn dê geh bơta tam gơl den làng bol kung gam pal gàr bơta kuơ nùs nhơm bơh hìu bơyai tơr`a [òn dê, kuơmàng là geh bơta gi\t wa\ tu\ hàu guh lơh broă tàm hìu bơyai tơr`a [òn.

- Pal sền gàr bơhiàn lơh broă tàm hìu bơyai tơr`a [òn. Cau kơnòm, cau kra, cau ùr halà cau klau tu\ mu\t tàm hìu bơyai tơr`a [òn pal rơndăp tăp sèng niam. Tu\ mu\t tàm hìu bơyai tơr`a [òn, kơnă hơđang mblàng yal broă lơh, den pal iat niam, ờ go\ di boh bơr is. Ờ go\ di `ìm, tam lah tam đơs dờng dờ bal mờ gơ\p. Tu\ `ô ơlak tơrnờm den ờ go\ di tam lah, tam lơh gơ\p. Dròng cing ja` mồng, tam ya, pal sền gàr bơta bơhiàn niam bơne\ bơh yau hơ\. Bè phan bơna bơh hìu bơyai tơr`a [òn dê digơlan gơ tam gơl, mơya nùs nhơm den pal lơh ngan sền gàr wơl. Bơdìh mờ ală jơnau đơs crih jat gùng đơs crih rock nggồr nggàc duh hồl, den pal geh ală jơnau đơs pơnđick, hơ mon. Sơlơ uă sơlơ niam!

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến