VOV4.K’ho - Tàm bơta bơtàu tơngguh lơh sa mpồl bơtìan, broa\ tam gơl brê nàng drơng tus ala\ broa\ lơh la kờ` ngan. Bơta la mut lơh bè lơi nàng Tây Nguyên bơtàu tơngguh mờ gam gàr geh brê. Mờ rlau mơ hơ\ jơh,  kờ` pal lơh pràn chi brê jat gùng lơh sa phan bơna, cèng wơl bơta kuơ lơh sa mờ tiah kis kơljap. Mùl màl tàm Tây Nguyên, neh geh ala\ broa\ lơh pa, ala\ broa\ lơh bơtàu tơngguh chi brê geh cồng nha. Bulah bè hơ\,  chi brê Tây Nguyên geh pơnjat tai gơbàn roh dilah gam lơh jat broa\ sèt tềng jơng ào, jing pơnì, ai phan brê mờ ờ bơcri di pal.

            Nhai mìu nam do,  ala\ mpồl lơh broa\ chi brê tàm càr Kon Tum neh rcang mờr 2 tơlak sơntìl chi tam, ai nàng mut lơh broa\ tam 850 lồ brê ơla. Ồng Nguyễn Kim Phương kuang jat jơng atbồ Gah lơh broa\ sa mờ bơtàu tơngguh [òn lơgar càr Kon Tum ai git, tơnơ\ geh kờp du\ khà tam brê kờp bal 44 tơlak pria\ dùl lồ nàng ala\ cau tờm bơcri ta pria\ tàm kes pria\ sền gàr mờ bơtàu tơngguh brê, càr neh mhar mut lơh broa\ lơh tam brê ai tus ala\ mpồl in. Car kung neh rcang geh ai lài dùl bơna pria\ nàng mut lơh tam brê di pal. Mờ broa\ lơh do,  Kon Tum lơh ngan  tàm nam 2016 geh lơh gơs broa\ tam brê ơla. Ồng Nguyễn Kim Phương, đơs:“Niam rlau jơh geh jàu tus ala\ mpồl lơh sa ka\ bro chi brê, mpồl atbồ brê bồ tô tài khi geh broa\ lơh mờng chài mờ khi geh anih lơh broa\ tàm tiah he atbồ. Ala\ cau tờm broa\ lơh lơyaì ta\ pria\ la gah lơh broa\ sa mờ bơtàu tơngguh [òn lơgar  dan mờ anih duh broa\ làng bol geh ai lài pria\ nàng ala\ mpồl mut lơh, tam brê, tài tam brê gơ pal di tơngai du\. Tam te\ bi,  mờ kes pria\ bi gam geh pơnjat tai lơh, tàm broa\ lơh geh tam pà tơngai bơcri, den geh bơsir bal tai,  lơh bè hơ\  gơ geh ìol rlau”.

            Drờm bè Kon Tum, ala\ càr Tây Nguyên kung neh lơh geh geh  kờp bal nàng ala\ mpồl bơcri ta\ pria\ ala mờ broa\ tam is brê. Bal mờ bơta lơh kràn ngan bơh gơnoar atbồ bơh [òn lơgar, broa\ tam brê ala neh geh ala\ broa\ lơh ai go\ niam rlau. Hơ\ la ala\ mpồl mhar geh ta\ pria\ tam brê ơla. Mờ neh geh ala\ mpồl lơh sa ka\ bro tam brê geh lơh lài broa\ lơh tơnhàu  dơm chi,  tơnơ\ tu\ dà lơgar geh ờ ai tơnhàu chi geh is tai. Bè mpồl lơh broa\ sa dờng kỹ nghệ Trường Thành tu\ do geh tam brê mờ ba\ brê tam neh rlau  14 rbô lồ, geh tam brê tàm ala\ càr Daklak, Dak Nông mờ Phú Yên. Pah nam mpồl geh rlau 1 rbồ lồ brê tam neh tus sơnam gơtùi tơnhàu, ai geh tơl dơm chi nàng bơceh lơh tơlik tac mờ lơgar cau. Jat ồng Võ Trường Thành gơnoar atbồ mpồl, broa\ tam brê kờ` geh cồng nha den ờ cah is bơh làng bol tàm [òn lơgar:“Bol a` geh ngui cau lơh broa\ bơh hìu nha\ hơ\ mờ trờ gùm geh tai cau lơh broa\ bơh ala\ hìu nha\ rềp bal nàng mut lơh ala\ broa\ lơh tam brê, mờ bol a` neh ta\ pria\ jat tơl broa\ lơh. Broa\ atbồ sền gàr sơng ka brê hơ\ den bol a` geh jàu wơl khi in, mờ tus tu\ tơngai tơnhàu den geh tam pà bơta kuơ ai bơh broa\ lơh ring bal mờ bol a` neh lơh geh dan cih mat tàm gơnoar atbồ [òn lơgar. Bè hơ\, den pria\ tam brê, sơng ka sền gàr brê la 25 tơlak pria\ tàm dùl lồ, mơya mờ khà pria\ nàng geh ù tiah den kan ngan kờp du\ nđờ mờ ờ lơyah rlau mờ khà sồ do. Broa\ geh dờp, geh ù tiah bơh ala\ bơta lơh sra\ nggal kờ` geh tus broa\ tam brê geh ala\ mpồl lơh sa ka\ bro mut lơh mhar ngan la tờm 1 nam, ai bè ờs la pal roh 2 nam hala rlau mờ hơ\ tai”.

            Bè hơ\, mờ mpồl lơh sa ka\ bro, bơta gam gơbàn kal ke ngan mờ kan ngan kờp du\ la pria\ tàm broa\ tam  brê gơ tus bơh broa\ lơh atbồ, broa\ lơh sra\ ngal tu\ geh ù tam brê. Mờ ala\ cau atbồ, jơnau kan ngan tàm bơta khà pria\ bơtàu tơngguh brê. Kờp du\ geh khà broa\ tam brê rlau 70 tơlak pria\ dùl lồ, ồng Nguyễn Quốc Hưng atbồ gah sền gàr tam brê Daklak, ai git, brê pal tam li la bơta chi den hơ\ sồng mùl màl gơ kơ\ kơljap:“Dialh bol he mìng tam chi tam jo\ nam den gơ sal wơl pria\ jo\ ngan, kan ngan tus mờ cau tam brê, den làng lơh bè do den he geh chi tam lơyah ngai, nàng ka\ bro, mờ geh chi dờng  dơm. Pơnyơu  bè tàm mpồl chi brê Ea Wy tam bơrlu\ bal chi têch hala mpồl chi brê Krông Bông den tam  bơrlu\bal chi bơh yau la chi klòng mờ tờm keo  lai, nàng  geh lơh niam broa\ ka\ bro brê sùm geh tam pa, lơh geh tàm ba\ ù hờ\ ờ roh bơta chi brê tu\ tus tơngai tơnhàu. Bol he geh bơcri di pal den chi tam chi brê gơ geh dờng ngan gơ gàr geh bơta geh cồng, ờ go\ di bơcri gùl gơl den ờ  geh bơta kơp kờ`”.

            Jat ồng Hà Công Tuấn kuang jat jơng atbồ gah lơh broa\ sa mờ bơtàu tơngguh [òn lơgar dà lơgar, Tây Nguyên gam rlau 1 tơlak lồ ù gời. Ù ua\ ngan do kờ` chồl guh geh  gơ tàm broa\ lơh, den pal geh broa\ lơh loh làng. Tơngai lài,  ua\ mpồl neh gơbàn lơh tìs adat tu\ cèng ù dà lơgar nàng  geh lơh bal mut lơh broa\ lơh lơh sa suơn sre, chi brê. Ngan broa\ lơh ù tiah di pal do la bơta ngan nàng tiah do geh gơ hòi ala\ bơta pràn tus bơtàu tơngguh lơh broa\ sa chi brê geh phan bơna. Ồng Hà Công Tuấn, đơs:“Đơs bè lơi den đơs, lơh  sa ờ go\ di ta\ pria\ dà lơgar sùm, mờ pal lơh geh blàng nhơl broa\ lơh tus làng bol mờ mpồl lơh sa ka\ bro geh tus lơh sa bal. Kờ` mpồl lơh sa ka\ bro mut bal den pal geh broa\ lơh bè bơta ù tiah, êt ngan la pal geh dùl bơnah ù kloh mờ ù lơh broa\ bal mờ cau lơh sa, do la bơnga\ bơh gơnoar [òn lơgar geh lơh bal  mờ broa\ rơndap broa\. Mờ Tây Nguyên den ù tiah bè lơi,  geh ơpah lah ờ, jơnau do den pal dan mờ dà lơgar geh jơnau lam sồr. Mùl màl bơta tờm bơh chi brê gam la ù tiah”.

            Mùl màl neh geh gùng lơh pa, ala\ broa\ lơh bơtàu tơngguh chi brê geh cồng nha jơh bè lơh sa mờ tiah kis, gơya chi brê tàm Tây Nguyên geh pơnjat tai roh ua\ ngan di lah gam lơh jat broa\ lơh “sèt pơ nồt cing pơnì”. Roh brê tàm Tây Nguyên geh ua\ bơta ngan, mơya mìng is drơng ala\ broa\ bơtàu tơngguh lơh sa mpồl bơtìan tàm ala\ nam do neh “sa” git nđờ rhiang rbô lồ brê. Kơnòl tàm broa\ do lài jơh la bơh tơl [òn lơgar. Ala\ broa\ lơh geh ngui ù brê pal geh sền gròi nền nòn, ba` lời gơlik geh bơta ai chi brê mờ ờ bơcri di pal. Bơtàu tơngguh brê gam la bơta sồr kờ` jar mhar ngan tus mờ Tây Nguyên mờ gùt lơgar tàm tu\ tam gơl trồ tiah gùt plai ù mờ gơ rờm bal lơh sa dunia. Tàm dơ\ pơrjum,  bè broa\ lơh sền gàr  bơtàu tơngguh brê geh lơh tàm Daklak bồ nam do,  ồng Hoàng Trung Hải kuang jat jơng gơs gơnap gơnoar atbồ hơđang rlau jơh dà lơgar đơs tờm:“Bol he la dùl tàm ala\ lơgar gơbàn aniai  dờng ngan bơh tam gơl trồ tiah, jơh ala\ khà sồ drờm geh lơh jat gùng ờ niam,  prang den prang rlau, mìu dà cò den kung aniai rlau, mờ brê ngan ngồn la dùl tàm ala\ broa\ lơh nàng bol he geh tơmù bà ala\ bơta gơbàn aniai bơh tam gơl trồ tiah. Bơnga\ bơh brê tus mờ bơtàu tơngguh kơ\ kơljap slơ ngai slơ geh đơs tờm rlau, lơh he pal sền gròi mờ bơcri rlau gơ in, mờ pal sền sơnơng lơh geh ua\ ngan broa\ lơh nàng gơ bơtàu tơngguh kơljap. Bulah gam ua\ ngan kal ke, mơya bol he drờm pal wa\ tu\ mờ ờ geh lơh dong lài bơtàu tơngguh  kơ\ kơljap hơ\ nàng  mùl màl bol he pal kong bơh gơ lơh aniai”.

            “Sa bơh brê-gơ hòr dà mat”. Bal mờ broa\ roh brê la trồ prang, dà dà ko\ dà cò gơbàn aniai ngan, slơ ngai slơ gơbàn ua\ ngan. Jàu wơl chi tus mờ brê Tây Nguyên in, den tàng gam geh  jơnau lơh ngan, la broa\ lơh jar mhar, tài bơta bơtàu tơngguh kơljap tus gùt tiah do mờ gùt lơgar.

                             Cau cih mờ yal tơnggit K’ Brọp.