VOV4. K’ho - Ala\ kơnhoàl đah mat tơngai lik mờ đah jum mat tơngai lik càr Gia Lai la tiah tam ua\ ngan tàu  bơh Tây Nguyên mờ ba\  ù tam rlau 38 rbô lồ. Git nđờ jơh rbô hìu nha\ làng bol  tàm tiah do neh đềt mềr ngan mờ tàu bơh ua\ nam. Mơya, cau tam tàu tàm ù tiah do pah nam geh pal kong mờ ua\ ngan kal ke mờ kàl tam tàu nam 2014-2015 do,  gam gơ lơh gơs la  tu\ lơh sa aniai ngan, mờ cồng nha tàu gơmù ua\ mờ gơbàn bơklơn khà pria\.  Ngan la cau tam tàu neh pal dut gùng, mờ bal mờ khi gah tàu sơdàng gam gơbàn geh ua\ ngan bơta.

Ồng Thiều Kim Chung, atbồ mpồl lơh sa bal Minh Chung tàm [òn 4, ntum An Thành, kơnhòal Đak Pơ, càr Gia Lai pà git, mpồl lơh sa bal geh rlau 250 lồ tài bơh 35 nă cau tàm mpồl tam klac lơh bal. Bồ kàl lơh tàu nam do, làng bol tàm mpồl lơh sa bal ờ suk ngan, tu\ khà priă tac tàu hìu mai\ sơdàng Bình Định in gơtìp hìu mai\ bơ klơn dờp sơdàng khà priă jơnhua mơya blơi mờ khà priă lơyah. Tơ nơ\ mờ tu\ anih jơnau đơs Việt Nam mờ ờ uă anih lơh bau\ đơs bè bơta geh ngan, hìu mai\ sơdàng Bình Định neh tơn jơh broă lơh tơm priă jat broă lơh krơi is do. Mơya, ala mờ hơ\, khà priă blơi tàu gơtìp hìu mai\ do tơmù gam mìng 870 đồng 1 ki\ tus mờ tàu 10 khà sơdàng, lơyah rlau 30 đông pơn drờm mờ khà priă bồ kàl. Bal mờ broă tơmù khà priă, hìu mai\ mìng blơi tàu 1 êt mờ ờ tơm priă mơ. Làng bol lơh broă sa pal kơp ờ git tus tu\ lơi den hơ\ sồng geh tơm priă. Ồng Thiều Kim Chung đơs:“ 5 ngai halà 10 ngai den hơ\ sồng khi lơh 1 nơm sră nàng blơi 1 rơndeh tàu, den ờ git tus tu\ lơi hơ\ sồng blơi jơh tàu làng bol dê. Bơh jo\ neh tac tàu hìu mai\ sơdàng Bình Định in, tu\ do gơbàn tơl bơta, mơya kung pal kong. He pơndiang tus hìu mai\ khi in, tu\ lơi khi tơm den dờp, ờ git lơh bè lơi.”

Do la kàl lơh tàu dơ\ 3, hìu mai\ sơdàng Bình Định lơyaì tơm priă tàu làng bol in, lơh gơbàn ờ suk. Mơya, uă làng bol neh tac tàu hìu mai\ sơdàng Bình Định in den kal ke ngan nàng gơtùi jòi geh anih blơi ndai. Tài 1 hìu mai\ sơdàng ndai tàm tiah tam tàu là hìu mai\ sơdàng An Khê, den bơta pràn lơh broă ờ uă, ờ jai blơi jơh. Ai dilah tac cau kă bro in den làng bol gơtìp bơ klơn khà priă uă rlau tai. Ồng Nguyễn Hồng Hạnh, ơm tàm [òn 2, ntum Nghĩa An, kơnhòal Kbang, càr Gia Lai geh rlau 20 lồ tàu pà git:“ Tu\ do rài kis gơ bè hơ\, pal geh bè do bè ne. Khà tàu An Khê mờ blơi jơh den hìu mai\ sơdàng An Khê pal kơp jo\ ir, den bơta pràn ờ tơl nàng lơh. Pal tam pà bal 2 gah, kă bro pal geh tàm pơr lòng, 2 hìu mai\ tàm pơr lòng den hơ\ sồng làng bol geh kuơ, ai dilah mìng 1 hìu mai\ den ờ jai.”

Làng bol ờ gơtùi rơ wah anih tac ohan khi dê, den pal gơ wèt jơh tàm hìu mai\ là 1 bơta mùl màl lơh ală hìu mai\ buơn bơ klơn cau tam tàu. Broă cau tam tàu gơtìp bơ klơn dờp sơdàng mìng là 1 tàm ală broă lơh ờ niam hìu mai\ dê gơlik geh tàm kàl do. Lài mờ hơ\, uă bơta pin ờ niam neh jo\ jòng uă nam mờ ờ hềt geh hơ dipal, mờ làng bol kung gam pal kong lơh bè ờ git. Hơ\ là ală bơta pin bè ờ niam tàm broă đo was khà sơdàng tàm khà tàu. Ală khà do geh hìu mai\ đo was mờ ờ geh 1 bơta mai\ mok halà 1 anih sền gròi lơi. Bi Đinh Văn Mạnh, ơm tàm [òn Ia Peng, ntum Ia Sol, kơnhòal Phú Thiện, càr Gia Lai geh rlau 10 lồ tàu pà git:“ Tàm tu\ kơp pơndiang tus Kon Tum mờ đah Vạn Phát den khà sơdàng uă, gơya tàm do den ờ uă. Cau tac bơdìh uă ngan, bal 1 bă ù, tơnhàu bal 1 bă mờ cau ndai krơi ai he den krơi. Bal lài hìu nhă a` git nđờ jơt nơm rơndeh mờ ờ geh 1 rơndeh lơi geh tàu sơdàng khà 10. uă ngan tàm do den gơ jat tàm khà song dơpă hìu mai\ dê.”

Kờp tus tu\ do, kờp jơh bă ù tam tàu tàm càr Gia Lai geh rlau 30 rbô lồ, gơguh uă rlau 10 dơ\ pơn drờm mờ tơngai bơh nam 1999 tus nam 2000. Tàu gơs là tờm chi tam tờm ngan tàm rơndap chi tam càr Gia Lai dê, mơya bơta làng bol pal jơh nùs mờ hìu mai\ tàm bơta ờ niam nùs, gam geh ală bơta ờ dipal, ờ git tu\ lơi den lơh aniai tus gah lơh sơdàng. Ồng Đặng Vũ Đại, 1 nă cau tam tàu tàm ntum Ia Amron, kơnhòal Ia Pa, càr Gia Lai đơs:“ Hìu mai\ lơh broă bè do den lồi dut kung ờ jai jơh. Tài pal pờ mpồng kă bro bal mờ lơgar ndai, sơdàng lơgar Thái Lan mut tàm lơgar he den gah lơh broă tàu sơdàng mìng ờ jai lơm, mbè jai kong. Thái Lan den khi lơh jak ngan, ờ di lơh tàu sơdàng bè do.”

Mờ broă lơh mut gơ rờm bal lơh sa, pờ mpồng drà kă bro, ờ sa priă dia tus mờ tàu sơdàng bơh ală lơgar dê mờ ală bơta ờ pràn tàm broă lơh tàu sơdàng, ală bơta ờ niam tàm bơta gơ rềng đah hìu mai\ mờ làng bol lơh broă sa, kal ke ngan nàng gah tàu sơdàng tàm tiah tam uă tàu Gia Lai jai lơh broă tàm tơngai tus. mờ ală tềl ờ niam ngai sơ lơ gơguh uă, bè đah làng bol tam tàu Gia Lai mờ hìu mai\ sơdàng Bình Định, ờ mìng làng bol, mờ mpồl lơh sa kă bro, kung gam gơtìp kòl yan. Jơnau ờ geh cồng nha bơh gơ rềng lơh broă sa do den mìng là jơnau tu\ tơngai, dilah ờ geh ală bơ song geh cồng nha mờ di tu\.

                                                                       }au mblàng K’ Duẩn.