JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

 Ngai do 16/6, Gơnoar ala măt dà lơgar pơn jăt tai pơrjum dơ\ 7, cri bơyai tàm hìu pơrjum dờng bè rơndăp broă adăt bơyai broă lơh Gơnoar ala măt dà lơgar tam gơl; pờ tê ring bal adăt mu\t, l^k ơm kis cau lơgar bơdìh tàm lơgar Việt Nam mờ cri bơyai bè rơndăp broă adăt kham, sơm kòp ờ sa priă tam gơl. Lài mờ hơ\, poh lài, Gơnoar ala măt dà lơgar neh lời 2 ngai nggùl kờ` lùp mờ hơ jơnau lùp ồng Nguyễn Xuân Phúc kuang jăt jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hờ đang rơlao jơh dà lơgar bal mờ 4 nă kuang atbồ gah lơh broă tàm Gơnoar atbồ lơgar là ồng Đinh Tiến Dũng kuang atbồ gah priă jền dà lơgar, ồng Phạm Vũ Luận kuang atbồ gah bơto bơtê mờ bơsram dà lơgar, ồng Hà Hùng Cường kuang atbồ gah adăt boh lam dà lơgar mờ ồng Huỳnh Phong Tranh kuang atbồ gah lùp sền Gơnoar atbồ lơgar. Tơngu me tòm dơ\ lùp mờ hơ jơnau lùp geh tơrgùm tàm 4 mpồl broă lơh, tàm hơ\ geh: broă priă jền geh (dồs ờ jai tơm, dồs anih priă jền); broă lơh kuơ màng dà lơgar, bơto bơtê mờ bơsram bal mờ ală broă ndai tai; bè tam gơl pa kơrnoăt, lơh wơl kơrnoăt, broă yal yă gam gơlời, ală broă kuơ màng kờ` lùp sền, sền gròi sơndră mờ hoàc huơr ờ niam.

Kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđăng rlao jơh dà lơgar pa geh kơrnoat sồr ală gah sơnah lơh broă dà lơgar mờ ală tiah, bal mờ ală mpồl lơh sa, Mpồl lơh sa kă bro dờng dà lơgar mu\t lơh bơ\t bơtàu broă rơndăp lơh bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn mờ Kờp du\ lài kes priă dà lơgar nam 2015. Jăt hơ\, Kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđăng rlao jơh dà lơgar sồr ală gah sơnah lơh broă dà lơgar mờ ală tiah pơn jăt tai mu\t lơh Rơndăp broă bal rơndăp tăp sèng wơl lơh sa gơ jăt bal mờ tam gơl broă lơh bơtàu tơnguh mờ ală rơndăp broă lơh rơndăp tăp sèng wơl gah lơh broă, mờ broă lơh jăt gùng tơnguh jơnhoa bơta niam, cồng nha mờ pràn jak tàm pơrlòng, rề ơnàng mờ lơh uă ală bơta gi\t gơp, kă bro mờ bơcri priă mờ ală lơgar, sơlơ tơnguh tai bơta rơcăng is, lơh is bơh rài lơh sa dê, pleh gơ rềng uă ir tàm dùl drà kă bro. Kờp sền, lơh gơs rơndăp ù tiah bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn tus mờ ală tiah lơh sa, bòn lơgar, ală broă lơh mờ gah lơh sa. Kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđăng rlau jơh dà lơgar kung sồr tơrgùm ai priă bơcri bơh kes priă dà lơgar nàng lơh gơs mờ lơh mhar tơngai pơrgon lơh ală rơndăp broă lơh kuơmàng dà lơgar; kơnòl broă sền gàr dà lơgar, sền gàr bơta ngăp lơngai, dong kờl làng bol lơh ka bơtàu tơnguh lòt lơh ka, gơ jăt bal mờ sền gàr gơnoar tờm dà lềng, bồt bơlào; ală kơnòl broă gơmù rbah, lơh geh broă lơh, bơtàu tơnguh lơh broă sa sươn sre, bòn lơgar, lơh sơnơm, bơto bơtê, priă mu\t lơh ală rơndăp broă lơh PPP.

 Broă lơh “Sòl pơn đàng ală jơnau kơ\p kờ`” geh mpồl sền gàr gơnoar kơnòm dềt Việt Nam pơgồp bal mờ gah sơnđio rùp lơh broă dong kờl bơyai lơh neh geh lơh drim òr 15/6 tàm Hà Nội. Mò Nguyễn Thị Doan kuang jăt jơng atbồ lơgar bal mờ ala măt kuang bàng đơng lam ờ uă gah, mpồl lơh broă dà lơgar neh tus bal mờ pà phan ờ uă kơnòm dềt geh rài kis kal ke tàm 6 càr, bòn dờng in, tàm hơ\ geh bòn dờng Hà Nội, càr Bắc Giang, Lào Cai, Bắc Ninh, bòn dờng Hải Phòng mờ càr Thanh Hoá. Broă lơh do gam cèng tus ală cau sền là kơnòm dềt in ală jơnau đơs crih tamya niam, chờ hờp ngan mờ broă tus bal bơh ală cau jăk chài. Lài mờ hơ\, pơrjum cri bơyai bè gơnoar kơnòm dềt Việt Nam neh pơgồp bal mờ ală anih lơh sa kă bro dong kờl pà g^t nđờ rơbô pò phan ai kơnòm dềt geh rài kis kal ke tàm 10 càr, bòn dờng in.

 Bơnah broă lơh EPC Hìu măi lơh alumin Nhân Cơ tàm càr Dak Nông, pràn lơh gơlik 650 rbô tấn alumin pah nam, geh kờp jơh priă tă lơh là mờr 9 rbô tơmàn, bơh Mpồl lơh sa kă bro is dùl nă să dunia broă lơh trà lơgar Lo-CHALIECO mu\t lơh. Geh sơnđờm mu\t lơh bơh nhai 2 nam 2012, kờp du\ geh lơh gơs tàm nhai 10 nam 2012. Do là broă lơh dờng ngan rlau jơh, kuơmàng ngan rlau jơh tàm rơndăp broă lơh alumin Nhân Cơ, dùl tàm 2 rơndăp broă lơh tơr lòng lài ai lơh sa mờ măi moc\ tơnhàu boxit tàm Tây Nguyên. Mơya, tài uă jơnau mờ rơndăp broă lơh do neh uă dơ\ pal lơh wơl tơngai pơrgon lơh, mờ tơngai tu\ do gam lơh gơs broă crap ơn măi moc\ nàng gơtùi lơh tơr lòng lài tàm bồ nam tus.

Bơh bồ nam tus tu\ do, mpồl lam sồr ai mhàm is càr Dak Lak neh geh mờr 6 rơbô 400 kơl dung mhàm. Càr Dak Lak geh sền là 1 tàm ală càr geh mpồl ai mhàm is pràn ngan tàm Tây Nguyên. Di lah nam 2003 mìng rơ\p geh mờr 700 kơl dung mhàm, den tàm nam 2013 là rơlao 14 rơbô 200 kơl dung mhàm, tơnguh rơlao 20 dơ\. Khà cau ai is mhàm bơh 2 dơ\ rơlao hờ đang là 31%. Bác sĩ Trần Thị Hồng gơnoar jăt jơng atbồ anih lơh broă ai mhàm is, mờ là kuang atbồ gah sền mhàm, hìu sơnơm càr Dak Lak pà g^t: khà cau tăc mhàm nam 2003 geh rơlao 70%, den tu\ do ờ geh tai, tu\ do neh geh 97% khà mhàm tơmu\t tàm hìu sơnơm là bơh mhàm ai is.

Bă ù tam tiêu gam gơguh mhar tàm ờ uă càr tiah Tây Nguyên, bè Gia Lai, Dak Nông mờ Dak Lak. Broă tơnguh bă ù tam tiêu gam gơ jăt bal jơnau kơh kơl brê ai dơm chi nàng lơh jrong tiêu gơlik geh kal ke. Dùl tàm ală tiah ờ niam ngan bơh broă koh kơl brê ai dơm chi lơh jrong tiêu là ală bă brê rềp tiah nhàr bal đah kơnhòal Ea Súp mờ Ea H’Leo, càr Dak Lak, di gơnoar atbồ bơh Mpồl lơh sa kă bro broă lơh brê bơnơm brê Tơlir, kơnhòal Ea Súp. Kuang bàng đơng lam bồ mpồl lơh sa kă bro pà gi\t, ndrờm bè pah nam tàm tiah brê mpồl atbồ ndrờm geh ală dơ\ koh kơl brê uă ngan, tus tu\ pal yal mhar tus kơnă kơnhòal, kơnă càr in nàng dan dong kờl. Mơya, tus tu\ tơngai do, jơnau koh kơl brê ai dơm chi lơh jrong tiêu kung gam ờ hềt gơmù sơl. Ndrờm bè nhai lơi kung geh lơm ală mpồl cau lòt òt dơm chi brê nàng lơh jrong tiêu.

 Tàm mho ngai 14/6 mờ àng drim ngai 15/6, tàm càr Cà Mau geh bơyai lơh “Pơlòng kờ` g^t bè adăt boh lam ai ală jơi bơtiàn kòn cau kis tàm tiah ring dà dờng Cửu Long in” geh Gah kòn cau pơgồp bal mờ mpồl đơng lam tiah đah jum măt tơngai mu\t dà lơgar mờ anih duh broă càr Cà Mau bơyai lơh. Dơ\ pơlòng do geh gơrềng niam ngan tus mờ jơnau g^t wă mờ broă g^t lơh jăt adăt boh lam làng bol kòn cau dê. Mờ geh pơgồp bal tàm broă pơlam ală kơrnoăt bơh lam gơrềng tus tơn mờ gơnoar bal mờ kơnòl làng bol kis tàm [òn in bal mờ làng bol ală kòn cau, bòn lơgar. Bơh tu\ hơ\, pơgồp bal tàm broă tìp bal bơsram, tơnguh broă tam klăc bal làng bol kis tàm bòn mờ làng bol ală kòn cau in.

 Drim ngai òr 15/6, Anih tờm Unesco kơlôi sơnơng mờ prăp gàr chài rơgơi Prum tàm bòn dờng Hồ Chí Minh bơyai lơh cribơyai jak chài tă pơgồp jơnau đơs sră rơndăp cih sră mblàng dà đơs Prum mờ Yoan mờ Mỹ, Yoan, Prum mờ Mỹ. Tàm dơ\ cribơyai, uă ngan ală kuang bàng ring bal broă lơh sră mblàng dà đơs mờ đơs là, tàm tu\ tơngai dà đơs Prum ngai sơlơ hiu\ roh jơh, sră mblàng dà đơs geh lơh là dùl broă lơh geh kuơ ngan ngồn kờn sền gàr dà đơs, chài rơgơi kòn cau. Mơya, nàng Sră mblàng dà đơs Prum-Yoan-Mỹ mờ Yoan-Prum mờ Mỹ geh tăc uă tus mờ cau sền, mpồl bơceh cih kờn pal bơtơl, lơh wơl ờ uă bơta bè: pơlam ngui, sền sơ wì wơl ờ uă jơnau akhar, mblàng jơnau gơtha pal di pal.

 Gah sền gròi mờ ai khà niam broă bơto bơtê mờ bơsram, gơwèt gah bơto bơtê mờ bơsram dà lơgar pà g^t: ală kơnòm tàm mpồl tus pơlòng Olympic dà đơs lơgar Nga dunia nam 2014 lơgar Việt Nam ndrờm geh khà, tàm hơ\ geh 3 nơm gai lòng biàng mờ 2 nơm gai lòng trà.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

 Pơrjum dờng mpồl ală lơgar gam tơnguh bơtàu, gam sơnđan là mpồl G77 ngai òr 15/6 neh mu\t pơrjum tàm bòn dờng Santa Cruz, lơgar Bolivia. Tus pơrjum dờng mpồl G77 geh uă kuang bàng bơh 133 lơgar gam tơnguh bơtàu mờ uă kuang bàng dờng bơh ală mpồl lơh broă dunia. Mờ tơngu me “Tài 1 bơta niam dunia pa kờ` rài kis niam bơne\ rơlao”, ală kuang bàng tus pơrjum tơrgùm cri bơyai ală broă tơmù jơgloh rơbah, kờ` bơsong broă tam gơl trồ tiah mờ tàm lơh tàm dunia. Ală tơngu me do neh geh ồng Bankimoon gơnoar atbồ anih duh broă dunia mờ ồng Evo Morales kuang atbồ lơgar Bolivia đơs uă ngan tàm jơnau đơs mu\t pơrjum.

 Dùl dar cribơyai mhar bè nhơm chu đah Nga mờ Ukraine bơh Mpồl tam klăc Châu Âu lơh kòn gùng neh geh lơh wơl tàm càr lơgar Kiev, tàm tu\ 7 jiơ măng ngai òr, jăt jiơ tiah do. Dar cribơyai geh lơh tơn lài mờ tơngai ai du\t ndơl tàm ngai do mờ lơgar Nga ai tơlik là geh tơn jơh broă ai nhơm chu ai lơgar Ukraine in dilah lơgar do ờ tơm dùl bơnah priă dồs priă nhơm chu ai lơgar Nga in. Cau pơlam đơs Mpồl lơh sa kă bro năng lượng Naftogaz lơgar Ukraine dê pà gi\t, dơ\ cribơyai bơh ồng Guenther Oettinger kuang bàng lơh kơnòl broă bơta năng lượng bơh Mpồl tam klăc Châu Âu dê lơh kòn gùng, bal mờ bơta tus bal bơh Kuang atbồ Gah năng lượng lơgar Nga mờ lơgar Ukraine bal mờ cau lam bồ Mpồl lơh sa bal năng lượng Gazprom lơgar Nga dê.

 Ồng Marendra Modi kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hờ đang rơlao jơh dà lơgar Ấn Độ neh tus còp lơgar bơdìh lài ngan bơh tu\ guh dờp at gơnoar mờ dơ\ tus còp lơgar Butan. Dơ\ tus còp do kờ` geh gơrềng tai lơgar Ấn Độ dê tàm tiah do, mờ jơnau hơ dong kờl priă jền, broă lơh. Tu\ gam còp lơgar Butan, ồng Modi geh tus bal dơ\ mu\t lơh 1 hìu măy pờ tơl^k ồs đèng pràn 600 MW tàm lơgar Butan mờ mu\t lơh broă hìu lơh broă Gơnoar ala măt dà lơgar geh lơgar Ấn Độ dong kờl lơh.

Jăt jơnau yal bơh Anih duh broă lơh glài sền sơ wì dà lơgar lơgar Lo, yal, ồng Tô Vinh kuang jăt jơng atbồ Anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Lo kơnă 12 neh gơtìp tơn lời at gơnoar broă mờ mu\t lơh lùp khàu tài geh ală broă lơh tìs lơh glài ngòt rơngơ\t ngan. Geh gi\t, tu\ geh pồ là Kuang jăt jơng atbồ anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Lo kơnă 12, ồng Tô Vinh neh geh tu\ at gơnoar broă dùl ròt ală broă kuơmàng bè: Kuang jăt jơng atbồ Hìu bơsram Đảng dà lơgar Lo, Kuang atbồ đơng lam đảng ală càr Thanh Hải, Cam Túc mờ Giang Tây. Ồng Tô Vinh là kuang bàng dờng ngan rlau jơh bơh lơgar Lo dê gơtìp lùp khàu kờp bơh tơnơ\ dơ\ Pơrjum dờng Đảng cộng sản lơgar Lo dơ\ 18 tus tu\ do.

 Ngai 14/6, ồng Barack Obama kuang atbồ lơgar Mỹ neh yal, ồng kờ` geh 2, 3 ngai nàng tơl^k kơrnoat dong kờl lơgar Iraq sền gàr bơta lơngăp lơngai mờ tam dră mờ mpồl dră wơl. Bu\ lah bè hơ\, lơgar Mỹ ờ ai ling tus wơl tàm lơgar Irăc. Gah sền gàr dà lơgar, lơgar Mỹ neh rơcang ală gùng dà, broă lơh ai ồng Barack Obama in, tàm hơ\ geh broă cuh phào dờng kờ` dong kờl Gơnoar atbồ lơgar Iraq tam dră mờ mpồl jăt yàng islam lơgar Iraq mờ Cận Đông, do là mpồl gơtìp lơgar Mỹ tơmu\t bal tàm khà ală mpồlo iơh bơsăk. Ồng Barack Obama yal, ală kuang bàng đơng lam lơgar Iraq pal lời ing ală broă tam phà gah jăt yàng, kờ` ai bơta pràn tam dră mlờ bơta pơhìn bơh ală mpồl dră wơl.