JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

 Di tàm dơ\ tus còp mờ lơh broă tàm ờ uă càr tàm gùl lơgar, mho ngai òr 28/9, tàm càr Quảng Nam, ồng Nguyễn Tấn Dũng kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hờ đang rơlao jơh dà klơgar neh tus mờ geh jơnau đơs tàm dơ\ lơh tơbo\ rơbàng Cửa Đại. Rơndăp broă lơh rơbàng Cửa Đại geh khà priă bơcri 3 rơbô 450 tơmàn pria\. Tơnơ\ mờ rơlao 4 nam lơh, di gơlan rơbàng Cửa Đại geh ai rơndeh lòt tàm nhai 3 nam 2015. Rơndăp broă lơh rơbàng do jòng mờ gùng là 18 kơi sồ 300 thơk, tàm hơ\, rơbàng tòm jòng 1 kơi sồ 480 thơk, pơrgan dà dờng Thu Bồn, tơrbo\ bòn dờng yau Hội An mờ ală kơnhoàl Duy Xuyên, Thăng Bình. Rơbàng Cửa Đại kung là 1 broă lơh kuơ màng tàm gơl gùng jăt gah dà lềng dà lơgar dê. Ồng Nguyễn Tấn Dũng kơ\p kờ` càr Quảng Nam, ală anih lơh broă, mpồl lơh broă gơrềng bal pơn jăt tai tơrgùm lơh rơndăp broă di mờ tơngai geh ai, tơl kơl jăp, gờ` lơh gơs mờ ai rơnbàng do ngui…

Drim òr 28/9, tàm càr Gia Lai, ồng Nguyễn Xuân Phúc kuang jăt jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hờđang rlau jơh dà lơgar bal mờ Đại tướng Trần Đại Quang kuang atbồ Gah kuang àng dà lơgar mờ ồng Đinh La Thăng kuang atbồ Gah gùng lòt pơndiang phan dà lơgar tus bal dơ\ sơnđờm mu\t lơh niam wơl blàng rơndeh par Pleiku. Đơs tàm dơ\ sơnđờm mu\t lơh, Đại tướng Trần Đại Quang kuang atbồ Gah kuang àng dà lơgar, mơkung là Kuang atbồ Mpồl đơng lam Tây Nguyên, đơs tờm: Tàm rơndăp ù tiah bơtàu tơnguh lơh uă ală gùng lòt tàm Tây Nguyên, ală blàng rơndeh par lơh gơnoar broă dờng màng ngan. Ală nam do, blàng rơndeh par Pleiku neh bơnah lơi lơh geh jơnau kờ` lòt rê, pơndiang phan bơna tàm tiah do mờ tàm gùt lơgar, pơ gồp bơnah chồl guh bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn. Mơya, pơndrờm mờ jơnau kờn mờ khà gơguh tai bè pơndiang phan mờ gùng rơndeh par tu\ do, phan bơna blàng rơndeh par Pleiku ờ gam dipal tai. Den tàng bè hơ\, rơndăp broă lơh Lơh jòng lơh niam wơl gùng par mờ mù, gùng rơndar par pơdar mờ blàng ơn rơndeh par tàm blàng rơndeh par Pleiku geh bơta kuơ dờng màng ngan, pơ gồp bơnah chul chồl bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn tiah đah tô Tây Nguyên.

 Jơnau đơs tàm dơ\ cri bơyai dờng bơh pơrjum dờng mpồl duh broă anih duh broă dunia kơnă 69 gam geh bơyai lơh tàm bòn dờng New York, lơgar Mỹ ngai òr 28/9, ồng Phạm Bình Minh kuang jăt jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hờđang rơlao jơh dà lơgar mờ là kuang atbồ gah cri bơyai broă lơh bal mờ lơgar ndai dà lơgar he neh đơs loh, lơngăp lơngai mờ ờ do ờ dă là bơta pal geh tus mờ broă tơnguh bơtàu kơl jăp, den tàng broă kơrian ală broă di gơlan gơl^k geh tam lơh mờ jòi broă lơh kờ` tơm jơh ală dơ\ tam lơh tu\ do klà kơnòl jo\ jòng, mhar mờ geh kơnòl anih duh broă dunia kung bè ală lơgar tàm mpồl dê. Ồng Phạm Bình Minh đơs tòm, lơngăp lơngai mờ tơnguh bơtàu là ală cau bơyô đềt mềr bal, dong kờl bal kờ` wèt tus 1 dunia pas gơs. Lơgar Việt Nam pin là, mờ broă lơh ngan gùng dră bal, mờ broă pindờn bal, ndrờm bal tàm tơngu me g^t jơnau bal tàm adăt boh lam dunia, broă lơh bal geh kơnòl, ală lơgar tàm dunia di gơlan geh bơ\t bơtàu ală broă lơh bal, lơh ngan tài lơngăp lơngai, lơh broă bal mờ tơnguh bơtàu kờl jăp.

Drim ngai 27 nhai 9, tàm Hà Nội, Mpồl ơruh pơnu Cộng Sản Hồ Chí Minh dà lơgar bơyai lơh Dơ\ jàu khà jờng Lương Định Của dơ\ 9 ai 150 nă ơruh pơnu pơn rơ jak lơh sa jak in. Đơs tàm dơ\ jàu khà jờng, ồng Vũ Văn Ninh kuang jăt jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hờđang rlao jơh dà lơgar jờng rơ, mờ pơn jờng ală cồng nha lơh geh jak ngan bơh 150 nă ơruh pơnu pơn rơ jak geh jàu khà jờng Lương Định Của bơh nam do dê. Ồng Vũ Văn Ninh đơs la, 150 nă cau lơh broă sa kơnòm să jak ngan là ală bơkàu niam ngan rlau jơh tàm khà gi\t nđờ tơlak nă ơruh pơnu bòn lơgar pơn rơ jak gam ngai mang tă pơ gồp bơta pràn mờ bồ tơngoh jak ai broă lơh bơtàu tơnguh lơh broă sa sươn sre, bơ\t bơtàu bòn lơgar pa. Ồng Vũ Văn Ninh kơ\p kờ` là, bơh bơta pơnìơ să, bơta chờ hờp bơh tơl nă ơruh pơnu geh dờp khà jờng dê geh lơh gơ rề uă tus gal ngan ơruh pơnu tàm tơl tiah tơl bòn mờ anih lơh broă, geh pơn jăt tai là pràn chồl pơ gồp bơnah lơh tus Khà jờng Lương Định Của ngai sơlơ geh bơngă tàm mpồl bơtiàn, kuơmàng là tàm mpồl ơruh pơnu tàm tiah bòn lơgar, kơh bơnơm mờ bồt bơlào.

Drim ngai 27/9, hìu chài rơgơi ơruh pơnu, kơnòm pa tào, kơnòm dềt càr Dak Lak bơyai lơh mu\t pơlòng Cờ vua kơnòm bơsram kai I mờ kai II càr Dak Lak nam 2014. Dơ\ pơlòng Cờ vua kơnòm bơsram kai I mờ kai II càr Dak Lak là broă tàp pràn să jan geh bơyai lơh sùm pah nam kờ` ai ală kơnòm bơsram in geh blàng nhơl niam, tìp bal, bơsram bal; dong kờl ală cau lơh broă gah do in go\ ală cau jăk chài kờ` bơtơl rơcang tus pơlòng ală dơ\ pơlòng khà càr, tàm tiah do mờ gùt lơgar tàm tơngai tus; mờ kờ` tơnguh bơtàu uă môn Cờ vua tàm càr Dak Lak.

Ngai òr 28/9, tàm bòn dờng Kon Tum, Mpồl tàm yal tơngi\t Mpồl bơhiàn Trường Sơn gùng Hồ Chí Minh càr Kon Tum bơyai lơh Dơ\ jàu 8 nơm hìu nùs nhơm ai cau tàm mpồl geh rài kis uă kal ke bè hìu ơm in. Tàm 8 nơm hìu geh jàu ai ală cau tàm mpồl in là cau ling cau mpồl ling Trường Sơn gùng Hồ Chí Minh rài yau, geh 2 nơm hìu geh lơh pa jơh lơm, 6 nơm hìu lơh niam wơl. Bal mờ priă dong kờl tơl nơm hìu là 50 tơlak ai bơh kes priă Thiện Tâm bơh Mpồl lơh sa dờng Vingroup dê dong kờl, hìu bơnhă ală cau tàm mpồl kung neh tă pơ gồp tai rlau nggùl khà priă geh dong kờl mờ ngai lơh broă, den tàng 8 nơm hìu nùs nhơm ndrờm geh lơh kơ\ kơl jăp mờ niam ngan, ơnàng bơnàng hìu bơh 60 thơk vuông rlau hờđăng.

Jat mpồl dong kờl mờ pơlam bơsram sră càr Lâm Đồng yal, di nhai dong kờl kờl mờ pơlam broă bơsram sră, mpồl do geh ai 108 khà priă pà ală kơnòm bơsram rơbah, bơsram jăk tàm gùt càr in. Jăt mờ hơ\, tơl kơnhoàl, bòn dờng geh 9 nă kơnòm bơsram rơbah bơsram jăk geh dờp khà priă dong kờl do; tàm hơ\ geh 2 khà priă ai kơnòm bơsram kai 1 in, 4 khà priă geh ai kơnòm bơsram kai 2 mờ 3 khà priă geh ai kơnòm bơsram kai 3 in.  Tơl khà priă geh 500 rơbô priă, kờp jơh khà priă tàm dơ\ do geh ai là 54 tơlăk priă. Bơdìh mờ ală khà priă bơsram do, mpồl dong kờl mờ pơlam broă bơsram sră ală kơnhoàl, bòn dờng kung hòi jà ală anih lơh broă, mpồl lơh broă, anih lơh sa kă bro dong kờl tai geh ờ uă ngan 10 khà priă bơsram tai kờ` pà ală kơnòm bơsram rơbah bơsram jăk tàm dơ\ do, kờ` lam sồr ală kơnòm bơsram lơh ngan bơsram jăk rơlao kờ` pơn jăt tai geh cồng nha niam tàm nam bơsram pa.

Gơ wèt mờ broă lơh tơnguh priă nhai ê\t ngan rlau jơh pal geh kơnhoàl nam 2015 gơguh 15% pơndrờm mờ nam 2014, bal mờ bơta chờ hờp bơh cau lơh broă dê là jơnau kơlôi rcăng bơh uă mpồl lơh sa kă bro dê. Tài tàm tu\ tơngai lơh sa kă bro kal ke bè tu\ do, broă tơnguh priă nhai ê\t ngan rlau jơh pal geh digơlan lơh tơnguh tai bơta kal ke tàm broă lơh bơh mpồl lơh sa kă bro dê, tài geh lơh tơnguh tai kes priă tă tơm priă nhai, priă tă blơi sră sền gàr mpồl bơtiàn, sră kham sơm kòp ờ sa priă, sră sền gàr ờ geh broă lơh ai cau lơh broă in.

Jăt đah sền gàr phan tam gơwèt Gah lơh sa mờ tơnguh bơtàu bòn lơgar dà lơgar yal, tàm gùt lơgar tu\ do tam geh di pơgăp 33 rơbô 600 lồ tòm thanh long neh geh tơnhào. Pa do, tòm thanh long là phan tam sa plai geh khà priă uă ngan jăt mờ ală bơta tòm chi sa plai ndai tài geh tă mờ lơgar bơdìh mờ khà priă uă mờ geh plai sùm pah nam. Bu\ lah bè hơ\, tu\ do gùt lơgar geh di pơgăp 18 rơbô lồ ù tam tòm thanh long gơtìp kòp bơh bơsềt Neoscytalidium dimidiatum (Penz) Cruos – Slippers lơh gơl^k geh kòp. Bơta kòp do ờ hềt geh sơnơm sơm bời, lơh tơmù cồng nha tơnhào, khà niam plai thanh long. Den tàng, kờ` sền gàr tòm thanh long geh khà niam tàm broă tăc mờ lơgar bơdìh uă, cau tam pal tam gơl broă sền gàr, ngui broă sền gàr di jăt mờ jơnau bơto sồr bơh cau jăk chài dê.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

Ngai 27/9, tàm ngai dơ\ 4 bơh dơ\ pơrjum cri bơyai dờng tàm pơrjum dờng anih duh broă dunia kơnă 69, kuang bàng đơng lam gơnoar atbồ lơgar, kuang atbồ gah cri bơyai broă lơh bal mờ ală lơgar ndai ală lơgar neh geh jơnau đơs bè bơta tàm tơl lơgar, mờ tơl^k nùs nhơm  bè ală broă tàm dunia gơl^k geh uă. Tàm hơ\, bơta tàm lơgar Ukraine, bơta tàm bồt Triều Tiên, bơta ờ niam tàm Trung Đông, kuơ màng ngan là ală bơta mờ dà lơgar Islam gam lơh gơl^k geh kal ke tàm Trung Đông, là ală broă geh sền gròi ngan tàm dơ\ cri bơyai do.

Ồng Benjamin Netanyahu kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hờđăng rlau jơh dà lơgar Israel ngai òr 29/9 đơs tờm, ồng geh đơs lah jơnau yă blơ\ blăc bơh ồng Mahmoud Abbas kuang atbồ cau Palestine dê tàm jơnau cih đơs tàm Anih duh broă dunia. Jơnau yal bơr bơh ồng Benjamin Netanyahu dê geh yal laì mờ tu\ ồng lòt gùng tus New York, lơgar Mỹ nàng geh jơnau cih đơs tềng đăp Pơrjum dờng Mpồl ală lơgar tàm anih duh broă dunia. Lài hơ\, ồng Mahmoud Abbas kuang atbồ cau Palestine tàm ngai 26 pa do, đơs tàm Pơrjum dờng Mpồl ală lơgar tàm anih duh broă dunia neh yă lơgar Israel mu\t lơh tìs iơh gơ sơ\t rung cau tàm dơ\ tam lơh 50 ngai tàm Dòr bơ nơm Gaza pa do, neh lơh 2200 nă cau Palestine chơ\t. Ồng Banjamin Netanyahu đơs tờm, ồng geh ờ dờp ală jơnau yă blơ\ blăc bơh Palestine dê tềng đăp anih duh broă dunia.

Tàm dơ\ hơ jơnau lùp bơh cau lơh băo geh pờ tơl^k tàm anih sơnđio rùp 5 lơgar Nga ngai òr 28/9, ồng Sergei Lavrov kuang atbồ gah cri bơyai broă lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Nga đơs là, broă lơh bal bơh lơgar Nga mờ lơgar Mỹ pal “lơh pa wơl” 1 dơ\ tai. Jăt ồng Sergei Lavrov đơs, lơgar Mỹ dờp kơnòl bè broă lơh ờ niam broă lơh bal bơh 2 lơgar dê tài lơgar Mỹ neh ngui ală broă lơh glài uă ngan tus mờ lơgar Nga. Ồng đơs tai là, broă tơnguh broă lơh bal wơl bơh 2 lơgar geh kuơ tus mờ lơgar Nga bal mờ lơgar Mỹ. Bu\ lah bè hơ\, lơgar Nga ờ di là cau lơh kal ke tàm broă lơh bal do.

 Algeria neh ai 3 rbô nă ling tus sền gàr bơta ngăp lơngai ai ală mpồl lơh sa kă bro năng lượng lơgar ndai in gam lơh broă tàm lơgar do. Jơnau yal sền gàr bơta ngăp lơngai lơgar Algeria dê ngai 27 pa do, pà git, kơrnoăt do geh ai ngui tơ nơ\ broă cau năc nhơl chờ lơgar Tây là ồng Herve Gourdel gơtìp mpồl ling lềng geh gơ rềng tus Dà lơgar Islam- IS ku\p ris mờ koh ngko. Gơnoar atbồ lơgar Algeria kơlôi rcăng ngòt ală mpồl lơh sa kă bro năng lượng lơgar ndai geh gơ gơs là ală anih lơh aniai pơn jăt tai bơh mpồl ling lềng dê.

Tềng đăp mờ bơta gơl^k geh ờ niam bơh kòp ebola, do là kòp gam gơl^k geh ngòt rơngơ\t ngan ờ mìng tàm tiah đah măt tơngai mu\t châu Phi mờ gam tàm gùt dunia, uă lơgar pơn jăt tai hơ geh lời uă rơlao khà priă, bơta pràn tàm broă lơh ngan bal gùt dunia kờ` tam dră mờ bơta virus lơh chơ\t cau do, tus tu\ do neh lơh rơlao 3 rơbô nă cau, tàm hơ\ uă ngan là tàm tiah đah măt tơngai mu\t châu Phi gơtìp chơ\t.

 Kảnh sát lơgar Nhờk ngai òr 28/9 yal, khi neh jòi bàn 30 nă cau tàm bơta să jan\ ờ gam tă nhơm tai rềp tềng bồ bơ nơm ồs Ontake, neh ni sơna bruh ồs tàm gùl ngai 27 pa do. Jơnau yal pà gi\t, rlau 230 nă cau gơtìp kòl tơnơ\ tu\ bơ nơm ồs do bruh ồs nisơna, uă ngan ală cau do neh geh jòi bàn geh gùng nàng mù tus jơng bơ nơm ờdo ờdă. Tàm tu\ 30 nă cau pa geh jòi bàn là ală cau gơtìp roh thit lài hơ\ hala neh gơtìp bồr tơ\p tềng hơđơm kơmbuh ồs. Drim ngai òr, rơndeh par duk ling klàng lơgar Nhờk neh ntrờn ờ uă cau gơtìp kòl tàm bơ nơm ồs Ontake.