JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

 Anih duh broă gah tề lam gùng dră bal càr Bình Thuận neh bơyai uă broă pơlòng kờ` gơboh mờ dà lơgar kờ` chờ gờm pơrjum dờng gah tề lam gùng dră bal càr dơ\ 7, tơngai lơh broă bơh nam 2014 tus 2019, mờ wèt tus pơrjum dờng gah tề lam gùng dră bal Việt Nam dơ\ 8 tơngai lơh broă bơh nam 2014 tus 2019. Gah tề lam gùng dră bal Việt Nam ală gah lơh broă càr Bình Thuận neh pơgồp bal mờ ală mpồl lơh broă lơh broă bal tơrgùm chồl pràn mờ tơnguh niam khà ală dơ\ lam sồr, tàm hơ\ uă ngan là dơ\ lam sồr:Gùt làng bol tam klăc bơ\t bơtàu rài kis chài rơgơi tàm bòn ơm kis” pơgồp bal mờ broă bơ\t bơtàu [òn lơgar pa, bòn drà jăk chài; pơn jăt tai lơh jăt broă bơ\t bơtàu geh cồng nha ală broă lơh bòn ơm kis tơl niam, ờ do ờ dă tàm gùng lòt; sền gàr tiah kis, sơndră mờ cau tìs, ờ geh dri tơlàr, ma tuý. Gah tề lam gùng dră bal ală gah lơh broă càr Bình Thuận pơn jăt tai geh uă bơta tàm broă lam sồr, tơrgùm tơnguh broă bơ\t bơtàu mpồl tam klăc jơi bơtiàn kòn cau, lam sồr làng bol tus bal mờ ală broă pơlòng, ală dơ\ lam sồr, tơnguh ală bơta pràn chồl pràn broă tơnguh bơtàu lơh sa-mpồl bơtiàn càr dê, sền gàr dà lềng, bồt dà lềng mờ gơnoar tiah nhàr dà lơgar. Tus tu\ do, geh 100% khà ntum, sơnah [òn, [òn drà mờ kơnhoàl, bòn drà, bòn dờng tàm càr neh bơyai pơrjum dờng gah tề lam gùng dră bal Việt Nam.

 Gah chài rơ gơi tàp pràn să jan\ mờ nhơl chờ dà lơgar pa geh sră đơng lam pơyua tus Anih duh broă làng bol càr Khánh Hoà mờ Gah sền gàr dà lơgar in bè broă sền gàr tiah tềl lời wơl kah yau Tơr nhang gơnoar tờm bồt Trường Sa tàm kơ nhoàl bồt Trường Sa. Jăt hơ\, Gah chài rơ gơi tàp pràn să jan\ mờ nhơl chờ dà lơgar sồr càr Khánh Hoà pơ gồp bal mờ Gah sền gàr dà lơgar sồr ală anih lơh broă geh gơ rềng geh broă lơh mùl màl sền gàr tiah tềl lời wơl kah yau Tơr nhăng gơnuar tờm bồt Trường Sa tàm bồt Song Tử Tây mờ bồt Nam Yết. Bal mờ hơ\, Gah chài rơ gơi tàp pràn să jan\ mờ nhơl chờ dà lơgar kung sồr càr Khánh Hoà, mờ Gah sền gàr dà lơgar jàu kơ nòl ătbồ bơh ală kơnă gơnoar atbồ, cau dùl nă să tơn tus mờ broă sền gàr tiah tềl lời wơl. Ală mpồl lơh broă geh gơ rềng kờn pal pơ gồp bal mờ ală kơnă, ală gah mờ ală anih yal tơngi\t jơnau bơyai lơh yal tơngi\t uă bơta kuơ bơh tiah tềl lời wơl, kờn tơnguh jơnhoa jơnau gi\t wa\ bơh gùt mpồl bơtiàn dê tus mờ broă sền gàr gơnoar tờm dà lềng, bồt bơlào. Ồng Trương Đăng Tuyến kuang atbồ Gah chài rơ gơi tàp pràn să jan\ mờ nhơl chờ càr Khánh Hoà, pà gi\t:“ Kơnòl bơh bol he dê là pal sùm sền gàr, gàr kơ\ geh tiah tềl lời wơl do nàng tơngo\ geh gơnoar tờm nhàr lơgar, dà lềng bồt bơlào bơh bòn lơgar dê. Bol he kung kờn pal geh jơnau yal tơngi\t mblàng yal nàng làng bol, năc nhơl chờ tàm lơgar mờ lơgar ndai in gi\t geh tiah tềl lời wơl hơ\. Hơ\ sồng geh bơta sền sơ nơng dipal, dùl tiah tềl lời wơl kờn geh lơh bơka niam wơl mờ sền gàr niam”.

 Mpồl kuang bàng tàm Gơnoar ala măt dà lơgar kơnă 13 càr Lâm Đồng geh ồng Vũ Công Tiến kuang jăt jơng atbồ mpồl đơng lam Đảng càr Lâm Đồng-mờ là kuang lam bồ mpồl kuang bàng tàm Gơnoar ala măt dà lơgar càr Lâm Đồng bal mờ ồng Lê Văn Học kuang jăt jơng atbồ anih duh broă bơta chài rơgơi, bơto bơtê, ơruh pơnu, kơnòm pa tào mờ kơnòm dềt Gơnoar ala măt dà lơgar neh tìp mờ cau te\ khà tàm bòn drà Lộc Thắng, kơnhoàl Bảo Lâm, cau te\ khà ntum Tân Nghĩa, kơnhoàl Di Linh mờ cau te\ khà ntum Liêng Srônh, kơnhoàl Dam Rông. Tàm dơ\ tìp, cau te\ khà ntum Liêng Srônh, kơnhoàl Dam Rông, cau te\ khà neh đơs ală jơnau pơgồp bal bè: pal chồl pràn broă tam gơl phan tam, phan ròng, jòi gùng dà di pal rơlao kờ` dong kờl làng bol iang nùs lơh sa, ring niam rài kis, gơl gùng 27 tu\ do neh tơrlah uă, pal geh lơh wơl, gùng lòt tàm bòn; broă jàu ù tam brê jăt rơndăp broă Philit gam uă kal ke, broă càr Lâm Đồng ai ù ală anih lơh sa kă bro tam brê gơtìp tơrgùm bal, hìu rơ[ah, hìu mờr rơ[ah, hìu làng bol kòn cau gam uă kal ke, uă broă lơh ờ di pal mờ broă lơh mùl màl tàm do dê.

 Mho ngai òr nau 28/6, Mpồl ala măt cau lơh broă Hìu bơ srăm dờng Tây Nguyên tàm càr Dak Lak bơyai lơh Dơ\ pơr lòng Kuang bàng cau lơh broă sa priă nhai dà lơgar mờ kơrnuat boh lam nam 2014. Dơ\ pơr lòng kờn bơto yal ală jơnau tơngi\t dờng màng bè sơnua boh lam mờ kơr nuăt boh lam, dong kuăng bàng, cau lơh broă sa priă nhai dà lơgar tơnguh jơnhoa jơnau gi\t wa\, jơnau gi\t sền dờng màng kơrnuat boh lam, lơh is tàm broă lơh jăt kơrnuat boh lam, pơ gồp bơnah bơ\t bơtàu ală bơta gi\t gơp lơh broă niam bơne\, kơ\ kơljăp. Do kung là anih nhơl dong kuang bàng, cau pơgru hìu bơsram tìp măt, lơh quèng, lùp bơsram mờ cribơyai mờng chài tàm kơlôi sơ nơng, mờ bơto bơtê.

 Kờ` rơcang sơndră lài mờ kàl mìu càl dờng nam 2014, càr Kon Tum neh lơh jăt uă broă lơh, gùng dà broă lơh kờ` tơl niam ờ do ờ dă ală tơnao dơng dà, bơtơ\t dơng dà, tơnao dà, bơ\t bơtàu broă sơndră mờ dà tih, dà còp tàm tiah đah jum in, bơ\t bơtàu ală broă kờ` tơmù bơta kal ke tàm broă sề gàr, lơh broă mờ tơnguh broă lơh tơl niam ờ do ờ dă ală tơnao dà. Ală kơnhoàl sền wơl, g^t ală tơnao dơng dà mờ tiah gơtìp gơbam tàm tiah đah jum geh làng bol ơm kis ha là geh broă lơh mpồl bơtiàn, lơh sa, broă lơh kuơ màng, tàm tơngu me hơ\, geh ai lài broă crơng gơs gùng dà sơndră mờ mìu càl dờng tàm tiah đah jum in. Càr Kon Tum tu\ do geh rơlao 520 broă lơh bơtơ\t rơbòng dà; tàm hơ\ geh 70 tơnao dơng dà, mờr 450 nơm bơtơ\t mờ 8 anih bồm dà. Cồng nha sền gròi pà go\, geh 20 broă lơh bơtơ\t dơng dà neh gơtìp ờ kơl jăp tai, tàm hơ\, 7 broă lơh ờ kơl jăp ngan, mhar gơtìp tu\ mìu, dà tih tus, bè tơnao dơng dà C5 tàm ntum Hmoong, kơnhoàl Sa Thầy, bơtơ\t rơbòng dà Đak Prông, kơnhoàl Đak Hà.

Măng ngai òr nau 28/6, tàm bòn dờng Tam Kỳ, Mpồl sền gàr dong kờl cau kue\t kơlte, kơ nòm kòn đời mờ cau kòp rbah càr Quảng Nam bơyai lơh măng lơh đơs crih tam ya mờ tơngume Tơrbo\ goàng tê kờn gơboh kòn bơnus. Broă lơh neh tă pơ gồp geh rlau 2 tơmàn 400 tơlăc priă bơh rlau 600 nă cau, mpồl lơh sa kă bro, mờ cau geh nùs nhơm niam bơh làm gùt ù tiah dà lơgar tă pơ gồp dong kờl cau kue\t kơlte, kơ nòm kòn đời, mờ cau kòp rbah. Tàm hơ\, uă mpồl lơh sa kă bro geh priă jền dong kờl bơh 100 tơlăc tus rlau 500 tơlăc priă.

Dờp bal nam ơruh pơnu lơh broă nùs nhơm is nam 2014, bơh bồ nam tus tu\ do, mpồl ơruh pơnu đah anih lơh sa kă bro càr Quảng Trị neh lơh uă broă lơh mùl màl, kuơ màng là neh pơgồp bal mờ mpồl ơruh pơnu kơnhoàl Hải Lăng bơyai ngai chờ ơruh pơnu bơ\t bơtàu [òn lơgar pa tàm ntum Hải Phú. Bơdìh hơ\ tai, mpồl ơruh pơnu đah anih lơh sa kă bro càr Quảng Trị kung neh đơng lam mpồl ơruh pơnu ală ntum lam sồr pơlòng lơh broă jăk, lơh broă bơceh pa, lòt pơs wàs tiah kis, bơ\t bơtàu rài kis niam chài tàm [òn ơm kis. Kuơ màng ngan bơh nhai 5 tus tu\ do, mpồl ơruh pơnu đah anih lơh sa kă bro neh hòi jà ală cau tàm mpồl tus bal broă lơh tài dà lềng, bồt dà lềng kờ` gơboh mờ broă nhắn tin mờ tă priă dong kờl ală mpồl lơh broă geh gơnoar mờ cau lơh ka tàm dà lềng, sền gàr bồt dà lềng dà lơgar.

Bơyai lơh drà Lơh sa-Kă bro Phú Yên nam 2014 geh lơh bơh ngai òr nau tus ngai 6 nhai 7 mờ drà geh lơh rlau 350 cơldu\ ràng tăc phgan bơh 120 mpồl lơh sa kă bro dê. Ală bơta phan ràng tăc tàm drà geh: lơh sa mờ măi moc\ rơndeh dờng, phan điện tử, dơm chi lơh niam, phan sa, phan sa neh lơh lỡi, phan ngui hìu bơnhă, àu mpha, broă lơh ala viễn thông, phan bơka să muh mat, sơntìl chi tam…Do là tu\ niam nàng ală mpồl cau dùl nă să tàm càr mờ bơh càr ndai tìp măt, lơh quèng rề ơnàng drà kă bro, yal tơngi\t ală phan bơna, broă lơh ala.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

 Ngai 28/6, mpồl ling lơgar Afghanistan yal neh pha lin tàm càr đah jum Henmam, tơnơ\ mờ rơlao 1 poh tam lơh mờ mpồl Taliban. Anih yal tơng^t AP tơl^k jơnau cau pơlam đơs Sedq Sediqqi gah kuang àng lơgar Afghanistan pà g^t, ling lơgar do neh gơsơ\t 260 nă cau tàm mpồl Taliban. Rơndăp broă sò tơm mpồl Taliban kờ` sơgràm geh càr Henman neh gơtìp kơrian. Ồng Sediqqi pà g^t tai, neh geh 28 nă ling lơgar Afghanistan chơ\t tàm dơ\ tam lơh do.

 Kảnh sát Philippines ngai òr 29/6 neh geh ơn tàm bơta rơcăng lài uă ngan tềng đăp jơnau yal bè digơlan gơtìp roh bơta ngăp lơngai tàm tiah đah jum lơgar do. Jăt ồng Herminio Coloma kuang atbồ cơldu\ lơh broă mblàng yal jơnau Kuang atbồ lơgar Philippines dê pà gi\t, kảnh sát lơgar Philippines mờ mpồl ling lơgar do ndrờm neh geh ơn tàm bơta rơcăng lài mờ pơgồp bal mờ gơ\p kờn gròi sền jơnau digơlan roh bơta ngăp lơngai gơlik geh tàm lơgar do.

 Ồng Jim Yong Kim kuang atbồ anih priă jền dunia neh đơs niam rơndăp broă lơgar Nhờk tơnguh rơwah cau lơh broă là cau ùr mờ cau lơgar bơdìh. Ồng Jim Yong Kim đơs bè hơ\ tềng đăp mờ ală cau lơh băo tàm lơgar Mỹ tàm lồi poh lài, lài mờ dơ\ tus còp châu Á, tàm hơ\ geh lơgar Nhờk mờ lơgar Lo tàm nhai 7 tus do. Kuang atbồ anih priă jền dunia đơs tus broă tơnguh lơh sa geh gơnoar atbồ lơgar Nhờk pa yal, tàm hơ\ geh tơnguh broă rơwah cau lơh broă lơgar bơdìh mờ cau lơh broă là cau ùr. Ồng kung đơs tus ală broă gơmù tàm khà bơcri priă tàm lơgar Nhờk tơnơ\ mờ tu\ lơgar do tơnguh tă dia ngui sa tàm nhai 4 nam do. Geh uă kuang bàng đơng lam lơgar Nhờk kơ\p kờ` gơrềng bal bơh broă gơmù bơcri priă geh bơsong tàm nam do, mờ gờ` ngan tàm nhai 9.

 Tiah dòr bơ nơm đah tô Waziristan lơgar Pakistan dê gam geh pơhìn digơlan gơ gơs là tiah gơbàn uă kòp kue\t jơng tê tơ nơ\ tu\ ling lềng Taliban tàm do kơr yăn ală broă lơh ci\t sơ nơm rơcăng sơndră kòp. Bal mờ hơ\ tai, broă lơh tơr gùm jơh pràn tam dră mờ ling lềng bơh Gơnoar atbồ lơgar dê lam lơh neh lơh gùl tơlăc nă cau pal dô pleh sơr bì hìu đam sơlơ lơh geh tai bơta niam ai kòp kue\t jơng tê in lơh bơ tờp tai. Gơnoar atbồ lơgar Pakistan lơh ngan cit sơ nơm rơcăng sơndră kòp ai cau dô pleh in tu\ khi dô gan ù tiah gùt dar. Gi\t nđờ jơ\t anih gròi sền geh lơh tàm ală gùng rơndeh, tu\ cau dô pleh lòt gan geh tơnhùc sơ nơm vaccine. Jăt Mpồl lơh sơ nơm dunia-WHO yal, pơgăp 265 rbô nă cau neh geh ci\t sơ nơm rơcang sơndră kòp jăt broă lơh do mìng is tàm nhai 6 do.

 Anih kơrian mờ sền gròi kòp lơgar Lo ngai òr 29/6 pà g^t: kòp jơng tê bơr gam tơnguh pràn tàm càr lơgar Bắc Kinh lơgar do dê. Mìng tàm bơh ngai 26/5 tus 22/6 lài do, pah poh geh rơlao 2 rơbô 600 nă cau gơtìp kòp do pal piam kòp tàm hìu sơnơm. Khà do tơnguh pràn jăt mờ tu\ do nam lài, tàm hơ\ ală cau kòp jroă mờ cau chơ\t tài kòp do ndrờm bal. Kòp jơng tê bơr là kòp gơtòp bơh vi rus, gơtìp bơh tàm gùng tơrdih phan sa, mờ gơtìp uă ngan tàm kơnòm dềt mờ kơnòm hờ đơm 5 sơnam mờ di gơlan gơs kòp gơtòp uă. Kòp do gơl^k geh duh să ờ uă, ờ gơbài sa, glar tàm să mờ jê rơnồng dờ. tàm ờ uă cau, kòp gơl^k gơs mhar ngan mờ ală bơta tơngo\ bè tơngoh, tăc nhơm mờ mhar chơ\t.