JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Pơnjat tai pơrjum dơ\ 8, gơnoar ala mat dà lơgar kơnă 13, ngai do 04/11, gơnoar ala mat dà lơgar lời jơh 1 ngai nàng cribơyai tàm mpồl bè 4 rơndap adat. {ùi drim, gơnoar ala mat dà lơgar cribơyai bè rơndap adat tam gơl, bơ tơl ờ uă bơta bơh rơndap adat priă dia tac phan kuơ màng mờ rơndap adat tam gơl, bơ tơl ờ uă bơta bơh ală adat tă dia. {ùi mho, gơnoar ala mat dà lơgar cri bơyai bè gùng dà, broă lơh bơt bơtàu rơndap broă lơh blàng rơndeh par dunia Long Thành, broă ki\ jơnau pơr gon bơh anih duh broă dunia dê bè sơndră pù pờng mờ ală broă lơh halà lơh glài jà` bơsak, sền ờ sơp kòn bơnus mờ cribơyai bè broă ki\ jơnau pơr gon bơh anih duh broă dunia dê bè gơnoar cau kuet kơlte.

Mho òr 03/11, tàm hìu lơh broă Gơnoar atbồ lơgar, ồng Nguyễn Tấn Dũng kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hờ đang rơlao jơh dà lơgar bal mờ ồng Vũ Đức Đam kuang jăt jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hờ đang rơlao jơh dà lơgar neh đơng lam pơrjum mờ kuang bàng đơng lam ală gah, mpồl lơh broă dà lơgar gơrềng bal, [òn dờng Hà Nội mờ [òn dờng Hồ Chí Minh kờ` bơsong kal ke tàm broă lơh jăt broă ơ\t ngir ma tuý. Đơs tàm dơ\ lơh broă, ồng Nguyễn Tấn Dũng neh đơs loh: khà cau ngir ma tuý tàm lơgar he tơnguh ờ mìng tài broă sền wơl, kờp ờ jơh hala gơl^k geh tai mờ gam pà go\ cồng nha ơ\t ngir ma tuý geh cồng nha ờ hềt uă, khà cau gơtìp ngir wơl uă. Broă ngir ma tuý tơnguh ờ mìng lơh aniai tus bơta pràn kơl dang să jan, jơi nòi, mờ gam lơh ờ niam tus mờ bơta niam ờ do ờ dă tàm mpồl bơtiàn, lơh ờ niam tus mờ bơta lơngăp lơngai rài kis làng bol. Ồng Nguyễn Tấn Dũng đơs tòm:“Kơnòl sơndră mờ ma tuý kal ke ngan mờ pal geh lơh sùm, lơh pràn, jo\ jòng. Pal tơrgùm sền wơl, tài bè lơi khà cau ngir tơnguh, tài bè lơi broă ơ\t ngir ờ geh cồng nha, mờ geh bơsram bal broă lơh dunia dê kờ` ai tơl^k ală broă lơh geh cồng nha uă ngan tàm broă sơndră mờ ma tuý tài bơta pràn kơl dang să jan làng bol, tài jơi nòi mờ tài bơta ờ do ờ da\-lơngăp lơngai mpồl bơtiàn”.

Mang òr 03/11, tàm Hà Nội, anih duh broă ală bơta mpồl bơtiàn gơnoar ala mat dà lơgar bơyai lơh pơrjum kuang bàng gơnoar ala mat dà lơgar mờ gùng dà broă lơh, adat boh lam bè tă dia jràu chu. Ală kuang bàng đơs la, tơnguh priă dia tac phan kuơ màng tus mờ jràu chu là broă lơh kuơ màng mờ geh cồng nha ngan rlau jơh, pơ gồp bơnah tơmù khà cau chu jràu. Tàm dơ\ pơrjum, ală kuang bàng geh iat yal bè rơndap cih adat tam gơl, bơ tơl ờ uă bơta bơh adat tă dia tac phan kuơ màng, tàm hơ\ tơr gùm tàm tơngume tă dia tus mờ jràu chu. Ală kuang bàng ringbal mờ broă tơnguh priă dia tac phan kuơ màng tus mờ jràu chu. Mơya geh uă jơnau đơs ờ suk bè khà tơnguh mờ broă lơh tơnguh, lơh bè lơi nàng gơ in dipal, kờ` tơmù khà cau chu jràu, mơkung tơnguh tă dia dà lơgar in. Việt Nam tu\ do ơm tàm mpồl 15 lơgar geh khà cau chu jràu uă ngan rlau jơh dunia. Tàm tu\ hơ\, tă dia tac phan kuơ màng tus mờ jràu chu tàm lơgar he den lơyah ngan rlau jơh pơn drờm mờ ală lơgar tàm kơnhòal mờ neh ờ gơguh bơh nam 2008 tus tu\ do.

Mho òr 03/11, anih duh broă gah tề lam gùng dră bal [òn dờng Hà Nội neh bơyai lơh pơrjum tơn jơh broă lơh bơh ală mpồl duh broă pơlam broă lơh tơngai bơh nam 2009 tus 2014. Dùl tàm ală broă geh ală kuang bàng sền gròi ngan tàm tơngai lơh broă la: ală mpồl duh broă pơlam broă lơh gah tề lam [òn dờng Hà Nội pal tơnguh nùs nhơm tơl^k jơnau lùp wơl. Tàm pơrjum, ală kuang bàng đơs là, tơngai lơh broă bơh nam 2014 tus 2019, gah tề lam gùng dră bal [òn dờng Hà Nội tơrgùm pơlam, tơl^k jơnau lùp wơl mờ pơgồp jơnau đơs tàm ală broă lơh, rơndăp broă lơh, ală gùng dà broă lơh gơrềng bal tus mờ broă bơ\t bơtàu Đảng, gơnoar atbồ, bơ\t bơtàu mpồl tam klăc bal. Mờ sền gròi, ai jơnau lùp ală broă ờ su\k ơm làng bol dê.

Ngan ngồn tơngkah 70 nam ngai crơng gơs ling klàng làng bol Việt Nam, 25 nam ngai chờ gùt làng bol sền gàr dà lơgar, 70 nam ngai bơhiàn đah lơh broă gùng dră bal, mho òr 03/11, anih prap ơn phan kuơ kah yau Việt Nam pơ gồp bal mờ anih tờm ràng tơlik chài rơ gơi, đơs crih tamya Việt Nam di gah chài rơ gơi, tàp pràn să jan mờ nhơl chờ dà lơgar neh mut lơh ràng tơlik phan chài rơ gơi tơngume mpồl ling, tam lơh kac màng, broă lơh bơt bơtàu mờ sền gàr dà lơgar 5 nam, bơh nam 2009 tus nam 2014, tàm anih tờm ràng tơlik Vân Hồ, [òn dờng Hà Nội. Rlau 200 phan sềr, phan trah mòn geh ràng tơlik geh sac rơ wah bơh ală dơ\ lam sồr bơceh mòn chài rơ gơi gùt lơgar bè tơngume mpồl ling, tam lơh kac màng, broă lơh bơt bơtàu mờ sền gàr dà lơgả bơh đah lơh broă gùng dră bal pơ gồp bal mờ gah chài rơ gơi-tàp pràn să jan mờ nhơl chờ dà lơgar, mpồl chài sềr mòn rùp Việt Nam lam lơh. Dơ\ ràng tơlik geh bơyai lơh tus nga 14 nhai do.

Ngai òr 03/11 tàm kơnhoàl Dak Glong, càr Dak Nông, mpồl sền gàr rơndăp broă dong kờl rơcang tu\ lơi kung lơh jăt (REDD+) tàm càr Dak Nông-Hơ\ là broă tơl^k nhơm [ơ\ bơh roh brê mờ ờ geh brê neh pơgồp bal mờ anih duh broă kơnhoàl Dak Glong bơyai pờ ơdu\ bơsram tơnguh jơnau g^t wă bè tam gơl trồ tiah ai ală cau tòm brê, kuang bàng lơh broă tàm ală anih lơh broă, mpồl lơh broă mờ mpồl sền gàr brê tàm kơnhoàl do. Tàm dơ\ bơsram, ală cau tus bal geh yal ờ uă tơngu me bè rơndăp broă, broă sơndră mờ tam gơl trồ tiah tàm càr Dak Nông tus nam 2020, rơndăp broă dong kờl, rơcang tu\ lơi kung lơh jăt REDD+ tàm lơgar Việt Nam…

Ngai òr 03/11, anih duh broă làng bol bòn dờng Đà Nẵng mờ mpồl JICA lơgar Nhờk bơyai lơh pơrjum “ Bơta geh ngan bơ song dà bơ\ tiah drà tàm Đà Nẵng mờ mut ngui mờng chài lơgar Nhờk dê”. Ală nam do, bal mờ bơta lơh niam tiah drà, [òn dờng Đà Nẵng kung sền gròi tus bơcri priă bơt bơtàu phan bơna lơh bơ song dà bơ\. Tàm hơ\, rơndap broă yuh dà mờ kloh niam tiah ơm kis geh mut ai ngui nam 2007 mờ priă bơcri 41 tơlak dolar Mỹ, pơ gồp bơnah khòm tơr gùm, bơ song dà bơ\ tàm bòn dờng. mơya, mờ khà bơtàu tơnguh tiah drà ngai sơ lơ mhar, 1 khà dờng dà bơ\ tàm [òn dờng Đà Nẵng ờ hềt geh tơr gùm, lơh bơ song niam, lơh gơbàn bơ\ bơl tiah ơm kis. Tàm dơ\ pơrjum, ală cau jak chài lơgar Nhờk tam pà mờng chài dong gơnuar atbồ [òn dờng Đà Nẵng jat sền, mut ngui công nghệ lơgar Nhờk dê tàm broă bơ song dà bơ\ tiah drà.

Tàm tu\ 9 jơ 15 phút drim ngai òr 03/11, tàm ơdu\ 9B, hìu bơsram kai 2 Võ Thị Sáu, ntum Hoà An, kơnhoàl Krông Pa], càr Dak Lak. Oh Lê Hoàng Đức, bơsram ơdu\ 9B, 15 sơnam, kis tàm bòn 3, ntum Hoà An tam lơh mờ Phan Chí Bằng, bơsram ơdu\ 9D, 14 sơnam, kis tàm ntum Ea Hiu, kơnhoàl Krông Pa]. 2 nă tam gơjra`, Bằng rê tàm ơdu\ 9D tă pềs Thái Lan bơh tàm kong tàp kờ` srơ\p Đức. Di tàm tu\ do, Đức mờ ờ uă bơyô tus ơdu\ Bằng kờ` boh bơr, rơ\p tus tềng ơdu\ Đức neh gơtìp Bằng srơ\p di tềng ntơh, tài nisơna Đức neh ntoăt dô, mơya mìng pơgăp tàm 10 thơ\k den gơtìp gơpừ mờ Bằng neh srơ\p tai bơh ngkời. Ồng Nguyễn Văn Sang gơnoar atbồ hìu bơsram kai 2 Võ Thị Sáu pà g^t, broă gơl^k geh tàm lời jơ rơlô, den tàng hìu bơsram ờ g^t, tu\ go\ kơnòm bơsram hờ đang cờ` dơ\ 2 ntoăt nggà mờ tùng Đức mù tus tàm [làng hìu bơsram hơ\ sồng g^t. Đức geh cèng tus hìu sơnơm sơm sồt, mơya tu\ cèng ờ hềt tus hìu sơnơm kơnhoàl Krông Păc den neh chơ\t.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

 Cau ai tơngit jơnau đơs Việt Nam tàm lơgar Thái Lan yal, ngai òr 03/11, anih đơng lam sền gàr ngap lơngai tam dơlam is lơgar Thái Lan dê neh pơr jum mờ geh kơrnuat sơ lơ tơnguh rlau tai ală broă lơh bơ song bơta ờ niam tàm ală càr tiah đah jum lơgar do, tơ nơ\ mờ tu\ gơlik geh uă dơ\ tam lơh lơh uă cau chơt jê tàm lơgar do. Tàm dơ\ pơrjum do, ồng Prawit kuang jat jơng gơs gơnap gơnoar atbồ hờ đang rlao jơh dà ơgar drơng broă sền gàr ngap lơngai, mơlà kuang atbồ gah sền gàr dà lơgar Thái Lan pà git, gơnoar atbồ lơgar Thái Lan geh kơrnuat mhar lơh wơl cribơyai ngap lơngai mờ ală mpồl jat yàng Islam duh nùs tàm ală càr tiah đah jum, mờ bơta pal geh là ală mpồl do pal tơn jơh broă tam lơh lài mờ tu\ mut lơh cribơyai.

 Ngai òr 03/11, tàm dơ\ tus còp 2 ngai tus lơgar Indonesia, ồng Frank Walter Steinmeier kuang atbồ gah cri bơyai broă lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Đức neh geh dơ\ tìp mờ ồng Retno Lestari Priansari Marsudi kuang atbồ gah cri bơyai broă lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Indonesia mờ ồng Joko Widodo kuang atbồ lơgar Indonesia. Ồng Frank Walter Steinmeier đơs tòm, lơgar Đức geh chồl pràn broă lơh bal mờ lơgar Indonesia, kuơ màng ngan là tơnguh bơtàu broă lơh bal bơh 2 lơgar bè lơh sa, tàm hơ\ uă ngan là tàm gah gùng lòt tàm dà lềng. Bal mờ ngai, ồng Frank Walter Steinmeier kung geh dơ\ tìp mờ ồng Widodo. 2 gah cri bơyai bè uă bơta tàm broă lơh bal bơh 2 lơgar dê, tàm hơ\ geh broă tơnguh bơtàu gùng lòt tàm dà lềng.

 Ồng Roman Lyagin kuang atbồ anih duh broă te\ khà dà lơgar Donetsk pồ is ngai òr 03/11 ngan ngồn yal bơr, ồng Zakharchenko Alesander Vladimirovich geh pồ lơh cau atbồ gơnoar do. Dơ\ te\ khà tàm tiah đah mattơngai lik lơgar Ukraine ngai òr nao 02/11 gơtìp Mỹ, ală lơgar đah mattơngai mut plai ù mờ ờ uă kuang đơng lam bồ tàm dunia dră wơl, tàm hơ\ geh ồng Bankimoon kuang atbồ anih duh broă dunia. Kung bè ồng Petro Poroshenko kuang atbồ lơgar Ukraine, ồng Bankimoon đơs la, dơ\ te\ khà do là lơh tìs jơnau ringbal geh ki\ tàm Minsk tàm ngai 5/9 pa do đah mpồl dră wơl tàm tiah đah mattơngai lik lơgar Ukraine mờ gơnoar atbồ lơgar Ukraine. Mơya làng bol tàm do kung gam kơp kờ` ngap lơngai gơtùi ai geh wơl tơ nơ\ dơ\ te\ khà do.

Lơgar Ấn Độ ngai òr 03/11 neh yal, dơ\ hồ bồng bi tềng mpồng nhàr dà lơgar Wagah rềp mờ [òn dờng Lahore, lơgar Pakistan gơtìp ờ ai lơh tàm 3 ngai kờ` kah kơlôi tus 45 nă cau chơ\t tàm dơ\ cuh [ồm khin chơ\t să tàm ù tiah lơgar Pakistan gơl^k geh ngai 02/11. Tàm tu\ hơ\, cảnh sát lơgar Pakistan pà g^t, gam lùp sền bè broă gơl^k geh do. Do là dơ\ sơnrờp broă hồ bồng bi pah ngai geh lơh krơi is ngan, geh broă sền gròi bơh gal làng bol kis tàm do mờ cau năc nhơl chờ dunia do pal gơtìp ơm ing, bơh tu\ tam lơh bơh 2 lơgar nam 1971. Mpồl Taliban tàm lơgar Pakistan neh dờp kơnòl bè dơ\ sò tơm ngai 02/11, mờ yal, do là broă kờ` sal tê mpồl ling lơgar Pakistan, tài neh sò tơm di tàm tiah mpồl Taliban rềp mờ nhàr dà lơgar Apganistan.

 Kuang bàng lơgar Singapore ngai òr 03/11 yal bơr, lơgar do geh mut ngui ală jơnau kờ` bè sră lòt rê ing tus mờ làng bol tus bơh 3 lơgar đah mattơngai mut châu Phi là Guinea, Liberia mờ Siera Leone, sơn đờm bơh ngai hìng, nàng kơryan bơta bơ tờp kòp Ebola. Kuang atbồ gah lơh sơ nơm lơgar Singapore đơs tờm, broă lơh do geh ai gơnoar anih lơh broă geh gơnoar lơgar do sền gròi niam rlau mờ sền gròi kơ\ rlau tus mờ làng bol tus bơh 3 lơgar đah mattơngai mut châu Phi, tiah mờ kòp Ebola gam bơ tờp uă. Bal mờ hơ\, broă do kung dong sền gròi buơn boài rlau ală cau tàm lơgar Indonesia geh ơm rềp mờ ală cau tus bơh lơgar do.