JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Mho òr 15/9, tàm gơlăng kuang atbồ lơgar, ồng Trương Tấn Sang kuang atbồ lơgar neh wă ồng Choi Won Byung kuang atbồ mpồl tam klac mpồl lơh sa bal suơn sre lơgar Hàn Quốc. Tàm dơ\ wă, ồng Trương Tấn Sang kơp kờ`, ồng Choi Won Byung geh jàu bơta mờng chài, dong ală mpồl lơh sa bal bơh lơgar Việt Nam dê bơtàu tơnguh. Ồng Trương Tấn Sang sồr 2 gah geh cribơyai bal jat nùs nhơm pơ gồp bal nàng mut lơh ngan ngồn ală tơngume hơ pơrgon. Jờng rơ ală broă lơh niam bơh mpồl tam klac mpồl lơh sa bal suơn sre lơgar Hàn Quốc, ồng Trương Tấn Sang đơs là, ală mpồl lơh sa bal Việt Nam dê gam uă bơta pràn nàng bơtàu tơnguh rlau tai mờ geh đòm jat uă mờng chài lơgar Hàn Quốc dê, sơn đờm bơh ală bơta ndrờm bal.

Ngai òr 15/9, tàm hìu lơh broa\ Gơnoar ala mat dà lơgar, ồng Nguyễn Sinh Hùng kuang at bồ gơnoar ala mat dà lơgar neh wa\ ồng Pranab Mukhejee kuang at bồ lơgar Ấn Độ bal mờ mpồl kuang bàng  dờng màng dà lơgar Ấn Độ gam geh dơ\ tus còp Việt Nam. Ồng Nguyễn Sing Hùng đơs, broa\ tơngguh tam klac bơh Việt Nam-Ấn Độ geh ta\ pơ gồp niam tus ngap lơngai, ờ do ờ da\ mờ pas gơs tàm kơnhoàl mờ dunia, lơh di bơta kơp kờ` bơh làng bol 2 lơgar. Làng bol Việt Nam sùm cih kah mờ  sền ngềr ngan bơta kờ` dong kờl dờng màng bơh gơnoar at bồ lơgar mờ làng bol lơgar Ấn Độ neh lời tus lơgar Việt Nam in tàm rài tam lơh geh ngap lơngai jơi bơtìan kung  bè tàm rài bơt bơtàu mờ bơtàu tơngguh dà lơgar.

Kung tàm mho òr 15/9, tàm hìu lơh broă gơnoar atbồ lơgar, ồng Nguyễn Tấn Dũng kuang gơs gơnap gơnoar atbồ hơđăng rlao jơh dà lơgar neh tìp mat cribơyai mờ ồng Pranab Mukherjee kuang atbồ lơgar Ấn Độ gam ơm còp lơgar he. Ồng Nguyễn Tấn Dũng sồr 2 gah lơh ngan tơnguh priă lơh geh bơh kă bro 2 lơgar bơh khà 8 tơmàn đôlar Mỹ tus 15 tơmàn đôlar Mỹ lài mờ nam 2020. Bè đah he, gơnuar atbồ lơgar Việt Nam geh ai tơl bơta nàng ală mpồl lơh sa kă bro lơgar Ấn Độ bơcri tàm lơgar Việt Nam, tàm hơ\ geh gah sền gròi, tơnhàu nhơm zờu, lơh gơlik ồs đèng, mut lơh mờ mhar ngui ngan ngồn gùng par song đah 2 lơgar nàng chul chồl tam klac lơh sa, kă bro, bơcri priă, nhơl chờ.

Broa\ lơh cit sơnơm vaccine sởi-Rubella geh lơh dờng ngan bơh lài tus tu\ do tàm gùt lơgar neh geh mut lơh tàm drim òr 15/9 tàm kơnhoàl }ư\ Kui`, càr Dak Lak. Do la 1 tàm 4 kơnhoàl geh rwah lơh lài jơh gùt lơgar nàng geh bơta mờng mờ mut lơh tàm jơh ala\ bòn lơgar bơh tu\ do tus nhai 2 nam 2015. Broa\ lơh anih cit vaccine Sởi-Rubella tàm kơnhoàl }ư\ Kui` geh lơh bơh ngai 15 tus 28/9, mờ mờr 26 rbô na\ kơnÒm dềt bơh 1 tus 14 sơnam. 80% tàm khà do la kơnòm dềt geh cit sơnơm tàm hìu bơsram. Gah lơh sơnơm neh lơh bal mờ  gah bơto bơtê mờ bơsram, bơyai lơh bơto bơtê,  tus ala\ cau kuang, cau lơh pơgru mờ gah lơh broa\ mờ mè bèp kơnòm bơsram tàm ala\ hìu bơsram bè broa\ bơyai lơh mờ rcang nùs nhơm, pràn kơldang sa\ ja` tus ala\ sau lài mờ tu\ cit sơnơm. Mờ kơnòm dềt ờ hềt tus sơnam lòt bơsram den mpồl cau lơh broa\ bal mờ gah lơh sơnơm bòn geh lơh sra\ mat mờ ai sra\ jàu lòt cit sơnơm tus hờ hìu.

 Drim òr 15/9 tàm bòn dờng Kon Tum, anih priă jền kă bro lơgar Việt Nam -VietinBank neh bơyai lơh jàu 100 nơm hìu mờ 100 nơm kơn rồ sơntìl ai hìu nhă rơbah càr Kon Tum in. Bơnah dong kờl gàr tơl niam rài kis mpồl bơtiàn kờp tus rlau 4 tơmàn priă dơ\ do geh VietinBank pà jàu di tơngkah 100 nam ngai crơng gơs càr Kon Tum. Tơl hìu nhă rơbah, bơdìh mờ khà priă 30 tơlak bơh VietinBank dong nàng lơh hìu ơm, ală hìu nhă gam geh cau tàm bòn, cau tờm mờ ală mpồl bal tàm bòn lơgar dong ngai lơh broă mờ phan lơh hìu, gàr tơl nơm hìu ơnàng bơh 32 thơk buơng rlau hơđăng, geh bơnàng kơ\, geh kơlik kơ\ mờ rơkàng hìu kơljap, ngui geh jo\ jòng. Mờ bơnah dong kờl dơ\ do, VietinBank neh dong kờl hìu nhă rơbah càr Kon Tum lơh geh rlau 1 rbô nơm hìu, pà 600 nơm rơpu mờ kơn rồ dong hìu nhă rơbah bơtàu tơnguh lơh sa.

La  càr sơnrờp tàm tiah ring dà  dờng Cửu Long mut lơh broa\ lơh sre kòi-àr bơkàu” hơ\ la bra\ lơh ngui bơta pa at bồ nhui mờ kòp virus tàm kòi” tus tu\ do, gùt càr Tiền Giang neh lơh dờng geh rlau 50 broa\  lơh mờ ba\ ù mờr 1 rbô lồ kòi. Tàm 11 ntum bơt bơtàu bòn lơgar pa mut lơh lài tàm càr drờm geh ngui broa\ lơh “Sre kòi-àr bơkàu” ai cồng nha tơnhàu ua\. Broa\ lơh do la cau lơh sa geh tam tai ala\ bơkàu tềng àr sre nàng gơ hòi mờ gơlam ala\ phan kis geh kuơ kis, nàng lơh li la phan kis geh kuơ, sơndra\ ala\ phan kis lơh aniai, ngan la nhui dum. Ngui broa\ lơh do, tơnơ\ tơl kàl kòi, cau lơh sa geh tơmù geh khà pria\ tus sơnơm tu, sơntìl kòi, broa\ sền gàr bơh 2 tus 2 tơlak mơ gùl tàm dùl lồ.

Rơcang lài sơndră mờ mìu càl rơbut dờng sồ 3, mpồl đơng lam rơcang sơndră mìu càl rơbut dờng mờ jòi dong kờl rềs àr ală càr bơh Quảng Bình tus Bình Định neh đơng lam gơôar atbồ ală tiah jòi ơ hò, plung jòi anih ơm pleh ờ do ờ dă. Tus ngai òr, rlau 5 rbô ơm ơ hò lơh ka bal mờ rlau 42 rbô nă cau lơh broă bơh ală càr Quảng Bình tus Bình Định gam lơh broă tàm ală tiah dà lềng ngài neh git jơnau yal bơh mìu càl rơbut dờng mờ jòi anih ơm pleh ờ do ờ dă.

Tơnơ\ geh tơrbo\ gơtùi niam cáp ồs đèng tơp tàm ù bơh ù gờl lòt tus bồt Lý Sơn, mho òr 15/9, gah lơh broa\ ồs đèng tàm gùl lơgar cau tờm bơcri lơh neh ai broa\ lơh ồs đèng dà lơgar tus hờ bồt Lý Sơn nàng lơh gơs đèng, tơlòng ngui gùng ce đèng mờ cáp  tơp tàm ù do. Lài hơ\, àng rcang dờp  gùng ce đèng dà lơgar, gah ồs đèng Lý Sơn neh mut lơh broa\ lơh lơh niam bơta geh gùng ce đèng  tàm bồt Lý Sơn mờ kờp khà pria\ bơcri mờr 30 tơmàn pria\. Tàm tơngai tus, ala\ mpồl geh pơnjat tai geh mut lơh sền ờ do ờ da\ gùng ce đèng đang ù gờl kờp bal ce geh tơp tàm ù, hờ đơm dà lềng nàng ngai 28/9 tus geh ngan ngồn geh pờ đèng  mờ mut ngui broa\ lơh geh đèng  dà lơgar tus bồt Lý Sơn mờ  gùng ce đèng cáp tơp tàm ù. Ala\ ngai do,  bal mờ broa\ lơh niam gùng ce đèng tàm bồt, ồs đèng Lý Sơn geh pơlam tus làng bol ngui đèng ờ do ờ da\ mờ geh cồng nha.

 Càr Yên Bái geh mờr 1 rbô 200 nă cau geh bơngă pin dờn tiah làng bol kòn cau. Ală nam do, mpồl cau do geh gơnoar kuơ màng ngan, là rơbàng tơr bo\ geh cồng nha ngan, jun ală gùng dà broă lơh, bơta dong kờl, adat boh lam bơh Đảng mờ dà lơgar tus mờ làng bol ală kòn cau. Tàm bòn , ală cau geh bơngă pin dờn gam lam lài, kung bè lam sồr làng bol lơh ngan tam gơl chi tam, phan ròng, mut ngui ală bơta chài lơh broă tàm broă lơh sa nàng lơh geh cồng nha uă. Kờ` tơnguh rlau tai gơnoar bơh mpồl cau do dê, Yên Bái dờp git, pơnjat tai tơnguh broă bơto pơlam, yal jơnau tơngit, kung bè bơta chài mblàng jơnau tus mờ ală cau geh bơngă pin dờn tàm bòn lơgar.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

Ngai òr 15/9 tàm càr lơgar Viêng Chăn, lơgar Lào neh mut lơh pơrjum mpồl cau ùr là kuang ala mat gơnoar ala mat dà lơgar AIIPA tàm tơngume pơrjum AIPA35. Tàm dơ\ pơrjum, ală kuang bàng neh tus bal cribơyai kơrnuat bè sơ lơ tơnguh gơnoar bơh cau ùr là kuang ala mat gơnoar ala mat dà lơgar tàm broă bơt bơtàu mpồl bơtiàn ASEAN, tàm hơ\ đơs wơl pràn ngan jơnau yal bơr Nay Pyi Taw nam 2014 bè mut lơh bơt bơtàu mpồl bơtiàn ASEAN jat broă sơ lơ tơnguh rlau tai ală broă lơh nàng jàu gơnoar cau ùr, ơruh pơnu, kơ nòm dềt, cau kuet kơlte mờ ală mpồl cau ờ pràn ndai, jat broă pơn jờng khi tus bal jơh nùs mờ dong kờl khi dờp kuơ bơh broă bơt bơtàu mpồl bơtìan ASEAN. Pơrjum ringbal hòi jà ală lơgar tàm mpồl ASEAN mờ ală gơnoar ala mat dà lơgar ndrờm bal AIPA dê sền sơ wì jơnau kờp du\ lài kes priă dà lơgar mờ ală broă lơh jat bơta ringbal cau klau mờ cau ùr nàng chồl pràn jàu gơnoar tus mờ cau ùr, pơ gồp bơnah lơh jơh jơnau kờ` rbô nam bè ringbal cau klau mờ cau ùr kung bè tàm broă bơt bơtàu mpồl bơtìan ASEAN tàm nam 2015.

            Ngai òr 15/9, gơnoar at bồ lơgar Hàn Quốc hòi jà Triều Tiên tơngguh broa\ lơh tam klac bal tàm broa\ gơ hòi  ala\ cau bơcri lơgar cau mut tàm tiah lơh sa mai\ mok bal Kaesong, mo lài tơn dơ\ tơng kah dùl nam pờ mpồng lơh broa\ wơl tiah lơh sa mờ mai\ mok do. Hàn Quốc neh ua\ dơ\ hòi jà Triều Tiên tus ala\ dơ\ cri bơyai khà gah broa\ lơh nhơl chờ gan nhàr lơgar, bơta yal tơnggit mờ ling tàm dà tàm tiah lơh sa mờ mai\ mok Kaesong-dùl pơrya mìng dùl lơm bơh tam klac bơh 2 lơgar. Bulah bè hơ\, lơgar Triều Tiên ờ ho wơl jơnau hòi jà do.

 Mỹ mờ 15 lơgar ndai tàm hơ\ geh Ajerbaizan, Canada, Đức, Ba Lan, Latvia,..ngai òr 15/9 neh tus bal dơ\ tàp ling bal geh sơnđăn “ Đinh ba thần tốc 14” geh bơyai lơh tàm lơgar Ukraine, tàm tu\ kơrnuat ơm tam cuh đah gơnoar atbồ lơgar Ukraine mờ mpồl dră wơl ờ geh cồng nha. Dơ\ tàp ling geh bơyai lơh tàm anih tờm pơlam tàp Yavoriv, rềp tiah nhàr đah lơgar Ukraine mờ Ba Lan. Jat jơnau yal bơh gah sền gàr dà lơgar Mỹ, digơlan Mỹ geh ai pơgap 200 nă ling tus bal dơ\ tàp ling do kờ` ràng tơlik bơta kờ` dong kờl tus mờ Ukraine.

Ồng Ellen Johnson Sirleaf kuang at bồ lơgar Liberia pa tơlik lơh broa\ 10 kuang bàng gơnoar at bồ lơgar bơh ala\ cau do ờ lơh jat rê hờ dà lơgar tơnơ\ lòt tus hờ lơgar cau, nàng geh ai tus  đơng lam dơ\ tam dra\ sơndra\ mờ kòp Ebola. Do la dơ\ tơlik lơh broa\ kuang bàng dơ\ 2 tàm  ờ hềt tơl dùl nhai bơh gơnoar at bồ lơgar Liberia. Mpồl lơh sơnơm dunia ai git,  Liberia neh gơbàn aniai  kơnjơ\ ngan bơh kòp Ebola, kòp pluh gơbàn aniai ngan tàm rài dà lơgar neh lơh chơt bơh rlau 2.400 na\ cau tàm dunia kờp bơh tu\ gơbàn geh tàm bồ nam do. Tàm hơ\, Liberia neh cih dờp 1.137 na\ cau neh chơt tàm rlau 2 na\ cau gơbàn kòp  Ebola tàm lơgar do.

Mìu càl rơbut dờng Odile geh sền là dơ\ mìu càl rơbut dờng pràn ngan rlau jơh tàm mờr 25 nam do neh tus tàm tiah Los Cabos, tiah đah mattơngai mut lơgar Mêhicô ngai òr 15/9. Geh đơs là dơ\ mìu càl rơbut dờng pràn kơnă 3, mờ pràn càl khồm pah jiơ lòt geh 200 kơi sồ, mìu càl rơbut dờng Odile geh bal mờ mìu sơr, lơh pừ uă tờm chi tàm gùng mờ càl rơbut do lòt gan. Kờ` pleh jơnau pơhìn ală `jrong đèng gơtìp càl rơbut lơh gơpừ, kuang bàng lơgar Mêhicô neh gơ sơt đèng tàm ală tiah mờ mìu càl rơbut dờng lòt gan. Jat khà kờp geh rlau 26 rbô nă nac lơgar ndai mờ 4 rbô nă cau lơgar Mêhicô neh geh ntrờ` dô pleh.