JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Mho òr 30/9, tàm gơlang kuang atbồ lơgar, ồng Trương Tấn Sang kuang atbồ lơgar neh wa\ ồng Nakagaki Yoshihiko kuang jat jơng atbồ mpồl chul chồl lơh broa\ bal mờ lơgar ndai làng bol lơgar Nhờk mờ la kuang atbồ anih duh broa\ tam klac bal chài rgơi-lơh sa mờ Việt Nam mờ mpồl lơh sa ka\ bro lơgar Nhờk gam ơm còp mờ lơh broa\ tàm Việt Nam. Tàm bùi wa\, ồng Trương Tấn Sang đơs jơnhua ala\ broa\ lơh lơh sa ka\ bro bơcri bơh 2 lơgar neh gơ tam gơl mhar, nhap nhar bơh tơnơ\ dơ\ tus còp khà dà lơgar tus hờ lơgar Nhờk. Ồng Trương Tấn Sang đơs tờm, git gơp bơh Việt Nam mờ Nhờk geh lơh geh tàm bơrnàng git gơp tam klac bơhìan, geh pơrgon lơh lài jat ring bal dờng màng.

 Lồi bùi mho ngai òr 30/9, tàm Hà Nội, geh lơh dơ\ pơrjum ba\u ờs mờng nhai 9, yal bè uă bơta lơh sa mpồl bơtiàn geh làng bol sền gròi. Ồng Nguyễn Văn Nên kuang atbồ Cơldu\ lơh broă Gơnoar atbồ lơgar đơng lam dơ\ pơrjum bău. Gơ rềng tus broă lơh niam wơl ală bơta gam gơ kòl tàm broă lơh wa\ làng bol, ồng Nguyễn Văn Nên pà gi\t: Tàm dơ\ pơrjum do, gơnoar atbồ lơgar sồr ală gah sơnah lơh broă mờ ală càr, bòn dờng lơh jăt, ring bal jơnau gi\t wa\, broă lơh mờ mu\t lơh dùl ròt bal ală broă mu\t lơh niam jơnau cih bơh adăt wa\ làng bol dê, kuơmàng, cau ătbồ anih duh broă đơng lam đảng mờ gơnoar atbồ ală kơnă pal lơh niam kơnòl broă, jơh nùs, kràn cê tàm broă đơng lam, atbồ broă lơh wa\ làng bol, bơsong jơnau yal yă; ai cồng nha broă lơh wa\ làng bol, bơsong yal yă là dùl tàm ală khà sền đơs pràn jak mờ cồng nha lơh broă.

Drim òr 30/9, tàm Hà Nội, đại tướng Trần Đại Quang kuang atbồ gah kuang àng dà lơgar Việt Nam neh wa\ ồng Peter Polt kuang atbồ gah sền gròi ai ngui kơrnuat boh lam jơnhua rlao jơh dà lơgar Hunggary. Tàm bùi wa\,  ồng Trần Đại Quang kơp kờ` 2 lơgar  geh tơngguh tam klac bal tàm tam dra\ mờ cau tìs, ngan la ala\ tìs geh mpồl bơyai, cau tìs geh ngui công nghệ cao, cau tìs bơyai lơh ai cau ntrờn kis mờ mut kis tìs tàm lơgar. Bè sa\ tờm, ồng Peter Polt kơp kờ` tàm tơngai tus, bơta git gơp bơh ala\ anih lơh broa\ mut ngui adat boh lam bơh lơgar Hunggary mờ gah kuang àng dà lơgar Việt Nam geh pơnjat tai bơtàu tơngguh, geh lơh jat dờng ơnàng, lơh geh ua\ cồng nha ngan ngồn tàm ala\ gah broa\ lơh tàm klac bal.

Rcang tus pơrjum dơ\ 8, Gơnoar ala mat dà lơgar kơnă 13, ngai òr 30/9, Mpồl kuang ala mat Gơnoar ala mat dà lơgar càr Dak Lak tìp mat mờ cau te\ khà tàm ală kơnhoàl M’ Drak mờ Ea Kar. Tàm ală anih tìp mat, Mpồl kuang ala mat Gơnoar ala mat dà lơgar càr Dak Lak neh yal tơngume mờ broă rcăng cribơyai bơh pơrjum dơ\ 8, Gơnoar ala mat dà lơgar kơnă 13 dê; mờ cau te\ khà kung neh yal uă bơta gơ rềng tus bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn, rài kis lơh broă sa tàm bòn lơgar. Tàm kơnhoàl M’Drak, cau te\ khà 3 ntum Ea Riêng, Ea Mlây, mờ Ea M’đoan dan broă geh broă dong kờl ai ală cau geh sră dong kờl bơh dà lơgar mờ cau kue\t kơlte in, lơh sră nggal lơh uă bơta kal ke tus làng bol in… Cau te\ khà tàm do kung kơlôi rcăng tus mờ rơndăp broă lơh tam gơl sră ma\i bơh Gah bơto bơtê mờ bơsram dà lơgar dê, ồng Trần Thư Tuyên, ơm tàm ntum Ea Riêng, kơnhoàl M’Drak, càr Dak Lak, đơs:“ Bol an\ kung neh kơno yal là Gah bơto bơtê mờ bơsram dà lơgar rcăng tam gơl sră ma\i pa, mơya an\ sền go\ tàm 3 ntum bol an\ do, den oh kòn rài kis kal ke ngan. Ală oh neh quèng mờ broă ngui sră măi tu\ do, tu\ do tam gơl tai den lơh gơlik bơta ờ niam tus mờ ală oh in, aniai tus broă bơsram sră bơh ală oh dê. Bơta dơ\ bàr tai là tam gơl sră mai den pal geh priă, dùl bộ sră măi jơh kung uă ngan priă sơl, ờs mờng pah nam, mu\t tàm nam bơsram pa, den mè bèp kơnòm bơsram pal rcăng dùl bơnah priă kung bòl glar kal ke ngan nàng ai ală kòn in bơsram. Dilah tam gơl pa sră ma\i den kơnă hơđăng pal geh bơta dong kờl tus mờ bòn lơgar tàm tiah sar lơgar ngài mờ ală cau gơtìp kal ke in”.

Tơnơ\ dùl tu\ tơngai mut lơh tơ lòng, ngai 11/10 tus, gah lơh sơnơm dà lơgar geh lam lơh broa\ lơh cit sơnơm ờ sa pria\ sơnơm vaccine sởi, rubella geh lơh tàm gùt lơgar. Do la jơnau ai tơnggit geh đơs tàm dơ\ cri bơyai jơnau yal tơnggit bè broa\ lơh cit sơnơm vaccine sởi, rubella tàm broa\ lơh cit sơnơm rcang lài ơnàng nam 2014-2015 geh Gah lơh sơnơm dà lơgar bơyai lơh tàm Hà Nội. Ngan ngồn, tus tu\ do,  tàm ala\ càr, bòn dờng ờ geh gơbàn aniai tơnơ\ geh cit sơnơm, mìng geh di 100 na\ sau gơbàn go\ duh sa\ nggờ] tơnơ\ cit sơnơm mờ neh jơh duh sa\ tàm tơngai lơyah.

Ngai òr 30/9, Anih tờm bơsong bồm mền mờ tiah ơm kis di Ling kơnhoàl 5, mu\t ngui mờ jàu hìu sa ai Hìu bơsram  kòn cau ơm ngai kai bơsram bàr ntum Ngọc Réo, kơnhoàl Đak Hà, càr Kon Tum in. Mờ mat sơnđan là Broă lơh tam kla] bal ling klàng mờ làng bol, hìu sa crăp bơkiar bơh Anih tờm bơsong bồm mền mờ tiah ơm kis Ling kơnhoàl 5 dong kờl lơh ai Hìu bơsram  kòn cau ơm ngai kai bàr ntum Ngọc Réo in, geh priă lơh jơh ală là 130 tơlak. Mờ bơnàng hìu ơnàng 60 thơk vuông, geh 1 cơldu\ sa mờ 1 cơldu\ tru\ gơm phan sa, hìu sa crăp bơkiar drơng tơl mờr 100 nă kơnòm bơsram ơm ngai tàm hìu bơsram in…

Bơh 3 jiơ mho ngai òr, pria\ xăng zờu neh pơnjat tai geh rơndap tơmù jat bơta sồr bơh Gah pria\ jền dà lơgar. Pơnjat hơ\, Mpồl lơh sa xăng zờu dờng Việt Nam-Petrolimex tơmù pria\ xăng RON 92 mờ khà gơmù 150 đong tàm lit, pria\ zờu diezen gơmù ua\ ngan la 380 đong tàm dùl lit. Jat gah pria\ jền dà lơgar, tàm tơngai bơh 31/8 tus 29/9 pria\ xăng zờu geh gơmù mờ lơyah rlau mờ khà tac rah rài bơh 141 tus 373 đong. Den tàng, đah lơh broa\ bal Gah pria\ jền- Gah ka\ bro dà lơgar sồr ala\ mpồl lơh sa ka\ bro pal tơmù pria\ tac. Bal mờ hơ\, 2 gah do kung sồr ala\ mpồl lơh sa ka\ bro pơnjat tai gàr niam khà pria\ ta\ bơh kes pria\ gar niam khà pria\ tus mờ phan tac la xăng zờu bè tu\ do.

Rơndăp broă lơh cau kơnòm să geh bồ tơngoh jak rê lơh Kuang jat jơng atbồ anih duh broă làng bol ală ntum gơ wèt 62 kơnhoàl rbah geh mu\t lơh tàm 4 kơnhoàl rbah bơh càr Điện Biên dê, mờ 31 nă cau tàm mpồl. Jăt jơnau đơs bơh Gah lơh broă dơlam is càr Điện Biên dê yal, tàm gơnoar broă là ală kuang jat jơng atbồ anih duh broă làng bol ntum, ală cau tàm rơndăp broă lơh ndrờm neh ngui geh bơta pràn jak mờ bồ tơngoh jak tàm broă lơh ờs mờng; tus bal jơh nùs tàm broă bơt bơtàu mờ lam mu\t lơh geh cồng nha ală broă rơndăp lơh mờ rơndăp broă lơh bơtàu tơnguh lơh sa, tơn jơh jơgloh tơr mù rbah tàm tiah lơh broă. Tàm hơ\ geh 23 nă cau geh đơs là lơh niam mờ jak ngan kơnòl broă. Jơh ală cau tàm mpồl ndrờm neh geh bơto jơnau gi\t wa\ bè đảng, tàm hơ\ geh 4 nă cau neh geh tơmu\t đảng

            Jat anih tờm dà sàng kloh mờ lơh kloh tiah kis bòn lơgar Sóc Trăng, tu\ do Sóc Trăng gam rlau 220 rbô hìu nha\ làng bol tàm bòn lơgar ờ geh ngui dà  sàng kloh ngui sa, tàm hơ\ geh mờr 57 rbô hìu nha\ làng bol cau Khmer. Nàng bơsong geh dà ngui sa, mơ kung lơh jat kơrnuat sồ 755 bơh kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđang rlao jơh dà lơgar bè dong kờl  dà ngui sa ai tus làng  bol kòn cau, càr Sóc Trăng pơnjat tai ky\ sra\ broa\ lơh lơh geh dà ngui sa tus làng bol kòn cau rbah tàm càr tus nam 2015, mờ broa\ lơh dong kờl rlau 27 rbô hìu nha\ làng bol kòn cau rbah mờ hìu rbah tàm ala\ ntum, bòn ua\ ngan kal ke ờ geh tơl dà ngui sa.

            JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

            Ngai òr 30/9, mò Park Geun Hye kuang atbồ lơgar Hàn Quốc đơs,  bơta hạt nhân la dùl broa\  cri bơyai lài jơh lơgar Hàn Quốc dê tàm broa\ lơh tus mờ lơgar Triều Tiên. Đơs tàm dơ\ pơrjum Gơnoar atbồ lơgar, mò Park Geun Hye đơs tờm, bơta hạt nhân bơh Triều Tiên la bơta tờm tàm broa\ lơh bơh Hàn Quốc nàng lơh geh dùl bồt Triều Tiên ngap lơngai mờ pas gơs. Mò Park Geun Hye đơs tai,  Hàn Quốc ờ go\ di ngòt ala\ broa\ lơh pràn bơh đah Triều Tiên mờ mờ gơ lơh kui kuơ  tàm bơta do.

Ală lơgar tàm Mpồl tam klac ală lơgar tàm tiah đah jum mat tơngai lik Châu Á-Asean neh tơlik nùs nhơm kơlôi rcăng mờ đơs lah bơta tam lơh gơguh uă tai mờ bơta jàn bơsak bơh ală mpồl sò tơm iơh bơsak mờ ală mpồl cau duh nùs ờ niam dê tàm lơgar Iraq mờ Syria. Cau lơh bău bơh anih ai tơngi\t jơnau Việt Nam dê tàm Kuala Lumpur, yal jơnau đơs pa ngan bơh ală Kuang atbồ Gah cribơyai broă mờ lơgar ndai ală lơgar tàm Mpồl Asean dê pà gi\t, ală mpồl sò tơm iơh bơsak mờ cau duh nùs ờ niam la jơnau pơhìn ờ mìng tus mờ làng bol Iraq mờ Syria lơm gời mờ gam la jơnau pơhìn tus mờ jơh ală lơgar tàm Trung Đông, mờ dilah ờ geh kơrian, gam là jơnau pơhìn tus mờ ală tiah gam wơl bơh dunia dê tai. Ală lơgar tàm Mpồl Asean đơs lah jơh ală broă lơh lơh aniai, tam lơh mờ sò tơm iơh bơsak bơh jơh ală broă mờ ală jơnau gơ tơngo\.

Mỹ mờ Ấn Độ neh pơrgon geh lơh bal nền nòn nàng bơsong ala\ bơta bè lơh sa, sền gàr ngap lơngai dà lơgar, bòn lơgar mờ tam gơl trồ tiah. Do la cồng nha bơh dơ\ cri bơyai tàm gơlang Gơnoar atbồ lơgar Mỹ tàm drim do 1/10 jat jiơ bòn lơgar bơh ồng Barack Obama kuang atbồ lơgar Mỹ mờ ồng Narendra Modi kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđang rlao jơh dà lơgar Ấn Độ. Mpờl go\ ngan la jơnau đơs bal geh ai tơlik bal dùl ngai, 2 kuang atbồ neh đơs bơta ờ suk bè bơta kal ke tàm dà lềng đah mat tơngai lik mờ hòi  jà ala\ gah pal pleh ngui hala pơhìn ngui pràn phàu crong nàng chul chồl ala\ bơta kờ` tàm ù tiah do. 2 gah kung geh đơs ờ suk ngan tus bơta pơhìn sò tơm iơh bơsac, ngan la mpồl dà lơgar Islam IS, mơ kung geh đơs tờm mpồl bơtìan dunia kờ` geh ala\ lơh ngan tơl làm nàng  lơh prah gơ pring rài sò tơm iơh bơsac, sang sơbì jơh ala\ anih ơm bơh mpồl bol sò tơm iơh bơsac mờ cau tìs, kơryan geh ala\ khà dong kờl pria\ jền mờ broa\ lơh chài tus ala\ mpồl cau do.

Ngai òr 30/9, Mpồl tam kla] Châu Âu neh yal bơnah priă dong kờl pa kờp priă 165 tơlak euro, dong ală cau lơh broă sa tàm tiah kong hoàc hươr bơh ală broă lơh saltê wơl bơh lơgar Nga dê gơ rềng tus dơ\ tung lơtăng tàm lơgar Ukraine. Ồng Dacian Ciolos kuang geh jơng tàm mpồl lơh broă sa bơh Mpồl tam klăc Châu Âu dê pà gi\t, khà priă pa yal geh ngui nàng dong khà priă biăp mờ plai chi, mùl gam gơmù uă ngan kờp bơh tu\ lơgar Nga ờ bài blơi ală phan lơh geh bơh sươn sre bơh ală lơgar tàm Mpồl tam kla] Châu Âu nàng saltê wơl ală broă lơh glài bơh ală lơgar tàm tiah đah mat tơngai mu\t plai ù dê lơh glài lơgar Nga. Nàng priă dong kờl geh ngui geh cồng nha rlau, Mpồl tam kla] Châu Âu ai khà tơm wơl ngan ngồn tus mờ tơl bơta phan jat tàm phan lơh geh kờp bal bơh 3 nam do mờ kung sền sơ wì khà dan tơm wơl mờ cau lơh broă sa dan tàm bơnah priă dong kờl dơ\ sơn rờp.

Ngai òr 30/9, mò Nanthawal kuang atbồ đah mut lơh ka\ bro mờ lơgar cau di gah ka\ bro lơgar Thái Lan ai git, pria\ geh bơh tơlik tac phan bơh lơgar  Thái Lan tàm nhai 8 nam do mìng geh 18 tơmàn 943 tơlak dolar Mỹ, gơmù rlau 7% pơndrờm mờ bal tu\ mờ nam lài. Do la khà gơmù bơh tơlik tac phan mờ lơgar cau ua\ ngan rlau jơh tàm di 32 nhai do. Jat kờp du\ lài bơh Gah ka\ bro lơgar Thái Lan, dilah bơta lơh sa tàm lơgar mờ dunia gơbàn lơyaì geh lơh niam den tơlik tac phan mờ lơgar cau lơgar Thái Lan tàm gùt nam mìng lơh geh gơguh bơh 0,5% tus 1%.