JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Ngai òr 09/12, tàm Gơlang  kuang atbồ lơgar, ồng Trương Tấn Sang kuang atbồ lơgar neh tìp rềp mềr 130 na\ cau ala mat tus ala\ kuang bàng tàm mpồl đơng lam Đảng tàm ala\ hìu jàm, anih jàm bơh Mỹ, nguỵ tàm tơngai bơh 1954-1975, di ala\ tu\ ồng mò rê tus càr lơgar tìp mat bơh Mpồl đơng lam Đảng dà lơgar bơyai lơh. Tàm bơta gơ lơh ngoh rngac ngan, ồng Trương Tấn Sang mờ ala\ cau ala mat neh kah wơl dùl tu\ tơngai  dờng màng, tam lơh chơt jê, sơr lèt bòl glar kal ke, lơh prah gơ pring jòi kai bơh bol sò tơm, pơ gồp bal lơh geh jai pha pơnrơ ngan bơh jơi bơtìan. Tu\ do,  geh rê kis wơl bè ờs, ala\ cau jàm  ka] màng lài do ndrờm jơh dờng sơnam, ờ gam pràn tai, mơya gam dùl nùs mờ Đảng, Dà lơgar, rcang pơ gồp  sa\ he dê nàng bơt bơtàu dà lơgar. Ồng Trương Tấn Sang pin la, tơl na\ cau ala mat geh rê kis wơl mờ rài kis bè ờs geh pơnjat tai bơtàu tơngguh nùs nhơm ka] màng ta\ pơ gồp tàm bơt bơtàu Đảng, lơh ngan  bơta pin dờ` bơh làng bol.

 Ngai òr 9/12, ồng Phạm Quang Nghị  kuang geh jơng Gah Gùng dră bal dà lơgar mơkung là Kuang atbồ đơng lam Đảng bòn dờng Hà Nội mờ là Kuang atbồ Mpồl kuang ala mat Gơnoar ala mat dà lơgar bòn dờng Hà Nội bal mờ ală kuang ala mat Gơnoar ala mat dà lơgar bòn dờng Hà Nội neh tìp mat mờ cau te\ khà kơnhoàl Hai Bà Trưng tơ nơ\ pơrjum dơ\ 8, Gơnoar ala mat dà lơgar kơnă 13. Tàm dơ\ tìp mat, neh geh lơh mờ nùs nhơm tam klăc bal, tam gơl pa, lơh tờm mờ geh kơ nòl uă bơh ală kuang ala mat Gơnaar ala mat dà lơgar dê. Mơya, ờ uă jơnau đơs tă pơ gồp bơh cau te\ khà dê kung tơlik nùs nhơm kơlôi rcăng tu\ dồs dà lơgar tàm ală nam rềp ndo sùm gơguh, tu\ do neh tus tàm khà ờdo ờdă, tàm tu\ dồs ờ niam gơguh tai wơl mờ dơ\ ngui uă sùm gơguh uă tai. Bè bơta do, ồng Phạm Quang Nghị pà gi\t Gơnoar ala mat dà lơgar, Gơnoar atbồ lơgar gi\t do là bơta dờng mờ neh lời uă tu\ jiơ nàng đơs mờ sền. Uă broă lơh neh geh ai tơlik, wèt tus jơnau kờn ờ lời dồs dà lơgar gơ gơs là bơta àn ơ nòng kơn jơ\ kơn năng dà lơgar dê, aniai tus gùng dră bal mờ broă lơh sa bơh dà lơgar dê.

Ngai òr 09/12, ồng Hoàng Ngọc Dũng kuang geh jơng Mpồl kòn cau bơh Gơnoar ala mat dà lơgar,  kuang atbồ mpồl kuang bàng Gơnoar ala mat dà lơgar càr Sơn La  neh bal mờ mpồl lòt tam tìp mờ cau te\ khà tàm  gah lơh broa\ sra\ nggal càr Sơn La. Tơnơ\ mpồl kuang Gơnoar  ala mat dà lơgar geh yal bè cồng nha dơ\ pơrjum dơ\ 8, Gơnoar ala mat dà lơgar kơna\ XIII, ala\ cau te\ khà càr Sơn La neh dan đơs ờ ua\ tơnggu me geh gơ rềng tus broa\ lơh mhar lơh sra\ ù (la sổ đỏ) làng  bol in, nàng làng bol geh bơta geh càn pria\ bơcri bơtàu tơngguh lơh sa ka\ bro. Ala\ jơnau geh đơs, dan đơs bơh cau te\ khà neh geh mpồl kuang bàng Gơnoar ala mat dà lơgar car Sơn La cih dờp nàng geh jàu tus  kơna\ lơh broa\ geh gơnoar sền mờ ho wơl tàm tơngai gờ` ngan rlau jơh.

 Pơn jăt tai pơrjum dơ\ 8, Mpồl duh broă ala mat làng bol càr Gia Lai kơnă 10, neh đùh sră pin dờn tus mờ 13 gơnuar broă mờ yal làm uă cồng nha ai cau te\ khà tàm càr in gi\t tàm drim ngai òr 9/12. Ală kuang bàng neh lời tu\ jiơ kơlôi sơ nơng ală tu\ lơh broă bơh 13 gơnoar broă bơh Mpồl duh broă ala mat làng bol càr dê pồ, geh ai đùh sră pin dờn dơ\ do. Jăt cồng nha geh yal, ồng Phạm Đình Thu kuang atbồ Mpồl duh broă ala mat làng bol càr Gia Lai geh sră đùh pin dờ` jơnhoa ngan rlau jơh bal mờ 59 sră. Tàm tu\ hơ\, cau geh sră đùh pin dờn ê\t ngan rlau jơh là ồng Phạm Thế Dũng kuang atbồ Anih duh broă làng bol càr mờ 27 sră. Cau geh sră pi` dờn lơyah uă dơ\ 2 là ồng Nguyễn Dũng kuang geh jơng tàm Anih duh broă làng bol càr mơ kung la Kuang atbồ Gah Lơh broă priă jền càr Gia Lai mờ 11 sră. Ồng Nguyễn Dũng kung gơ ơm tàm mpồl 5 nă cau geh sră pin dờn jơnhoa ê\t ngan rlau jơh bal mờ 30 sră.

Drim òr 09/12, tàm [òn dờng Buôn Ma Thuột, anih tờm bơto pơlam broa\ lơh sa dà lơgar neh bal mờ gah lơh broa\ sa mờ bơtàu tơngguh bòn lơgar càr Dak Lak neh bơyai lơh cri bơyai tam pa wơl kơphe mờ tam ua\ kơphe kơljap tàm Tây Nguyên. Tàm  kờp jơh 635 rbô lồ kơphe bơh gùt lơgar,  tu\ do geh di 86 rbô lồ kơphe neh rlau 20 nam, tàm ù ù kơphe neh kra pal kờ` tam ala  mờ tam gơl bơh 5 tus 10 nam tus di 140  tus 160 rbô lồ. Tus tu\ do,  ala\ càr tàm kơnhoàl neh tam pa wơl tus rlau 33 rbô lồ, tàm hơ\ geh ờ ua\ broa\ lơh neh cèng geh cồng nha. Bơh ala\ jơnau kờ` đơs,  jơnau đơs tàm dơ\ cri bơyai,  tiến sĩ Phan Huy Thông gơnoar atbồ anih tờm bơto pơlam broa\ lơh sa dà lơgar ai git:“Bol a` geh lơh bal mờ ala\ anih lơh broa\ yal tơnggit pơnjat tai geh mblàng pơlam ala\ gùng dà broa\ lơh bè tam pa wơl kơphe, lơh geh ala\ broa\ lơh pơlam bơta chài tam, ngan la bơta chài tam pa wơl. Mìng is tàm Tây Nguyên den  bol a` geh yal ờ ua\  jơnau tơnggit bè bơta chài do gơs dà kòn cau, dong làng bol geh gơtùi git wa\ geh bơta chài tam mờ sơnơng  wơl kơphe pa tam geh cồng nha. Mờ kung pơnjat tai geh đơs mờ Mpồl  đơng lam kơphe bơh Gah do dê la pơnjat tai geh sền wơl,  broa\ lơh dong kờl  tus broa\ tam pa wơl kơphe lơh mbè lơi nàng geh bơyai lơh, ai ala\ broa\ lơh gơ mut tàm rài kis mờ làng bol gơtùi càn geh pria\ bươn boài, Geh dong mblàng tus ala\ gah lơh broa\ sa  sền wơl ala\ rơndap broa\ kơphe tam pa wơl,  la pal lơh nền nòn kờ` geh cồng nha lơh sa ờ di la tam pa wơl gơ lơh bè bơ klơn”.

Gơguh tus bàr dơ\ khà ròng kòn mờ dà toh mè tàm sùm 6 nhai sơnrờp. Do là jơnau kờn geh Rơndăp broă lơh ròng siam sền gàr mờ bơtàu tơnguh ( Alive and Thrive) yal tàm dơ\ Pơrjum tơn jơh 6 nam lơh broă bơh Rơndăp broă lơh do dê tàm lơgar Việt Nam geh lơh tàm ngai òr 9/12, tàm Hà Nội. Rơndăp broă lơh ròng siam sền gàr mờ bơtàu tơnguh kờn lơh niam wơl broă ròng siam tơl pràn ai kơnòm dềt in bơh broă tơnguh khà ròng kòn mờ dà toh mè lơm mờ lơh niam wơl broă sàu sa bơ tơl ai kơ nòm dềt in tàm tơngai dơ\ 2 nam sơn rờp. Rơndăp broă lơh geh mu\t lơh tàm 3 lơgar là Việt Nam, Bangladesh, mờ Etiopia, bơh hơ\ 16 tơlăc nă kơ nòm dềt hơđơm 2 sơnam geh dờp kuơ bơh Rơndăp broă lơh do dê.

Ngai òr 09/12,  tàm Mũi Sủi tiah kềng gah dà nhàr lơgar di tiah 7, sơnah [òn Hải Hoà, [òn dờng Móng Cái, càr Quảng Ninh, anih lơh broa\  ling sền gàr nhàr lơgar Hải Hoà neh git go\ kup geh tis 24 rbô nơm iar tơmut bơh lơgar Lo  mut  tàm lơgar he. Mpồl lơh broa\ geh gơnoar ai git: Tu\ gơbàn git ala\ cau do neh dô, lời wơl dùl nơm plung lòs ờ geh bàng sồ, 1 nơm rơndeh dờng bàng sồ 29S-8058 pơndiang 120 nơm gu\ đùh krơ\ 24 rbô nơm iar sơntìl. Tàm anih lùp khàu,  cau mai\ rơndeh Nguyễn Văn Dũng deh nam 1972, kis ing tàm sơnah [òn Ninh Dương,  [òn dờng Móng Cái, càr Quảng Ninh  yal dờp la pơndiang ơpah  iar do tus dùl na\ cau ờ git loh mat nàng sa pria\ lơm. Tu\ do, anih lơh broa\ ling sền gàr nhàr lơgar Hải Hoà gam nhap nhar lơh gơs sra\ nggal bơsong mờ tơp pơrguk jơh 24 rbô nơm iar do jat geh cih di adat boh lam.

            JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

Mang òr 09/12, dơ\ pơrjum dờng màng mpồl tam klac  Vùng Vịnh dơ\ 35 neh tơnjơh tàm càr lơgar Dohar bơh lơgar Qatar mờ broa\ geh tơlik jơnau đơs bal Dohar đơs tờm bơta sang jơh ala\ bơta gam ờ hềt ring tàm dơlam ala\ lơgar do mờ tơngguh broa\ lơh bal tàm jơh ala\ gah broa\ nàng geh wèt tus tơngai gơrờm bal jơh tàm mpồl tam klac. Jơnau đơs bal Dohar mờ kung geh đơs tờm bè bơta sền gàr ngap lơngai tàm Vùng Vịnh, tàm hơ\ geh hoò jà Iran geh lơh broa\ bal mờ mpồl bơtìan dunia tàm bơta hạt nhân bơh lơgar do mờ cri bơyai bơsong ala\ bơta bồt gam tam phà mờ lơgar Arập tơrgùm dùl, dùl tàm 6 lơgar bơh mpồl tam klac Vùng Vịnh. Bal mờ hơ\,  ala\ kuang bàng tàm mpồl tam klac Vùng Vịnh dùl dơ\ tai geh đơs bơta kờ` bal  broa\ jòi geh dùl gùng dra\  bal tus bơta Syria, kờ` bal broa\ lơh gùng dra\ bal mờ bơnga\ bơh lơgar Ai Cập tàm kơnhoàl,  đơs lah ngan  rài sò tơm iơh bơsac, jà` iơh bal mờ tơl broa\ lơh dong kờl rài sò tơm iơh bơsac mờ jà` iơh.

 Ngai òr 9/12, ồng Prayuth Chan-ocha kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hờ đăng rlao jơh lơgar Thái Lan yal: Tàm dơ\ geh lơh Pơrjum kuang bàng dờng màng ală lơgar tiah dềt dà dờng Mekong- GMS bơyai lơh tàm càr lơgar Bangkok, Thái Lan tàm ngai 19 mờ 20 nhai do, ồng Prayuth Chan-ocha, mờ ồng Lý Khắc Cường kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hờđang rlao jơh lơgar Lo rcăng tus bal Dơ\ bơyai lơh ki\ sră cih kah bè jơnau ring bal lơh bal gùng rơndeh ồs đah Gah Gùng lòt lơgar Thái Lan mờ Anih duh broă bơtàu tơnguh mờ lơh tam gơl pa dà lơgar Lo. Jăt Sră cih kah, Gơnoar atbồ lơgar Lo rcăng dong kờl Thái Lan lơh 2 gơl gùng rơndeh ồs lòt 2 gah, ơnàng 1 rbô 435 thơk, gơtùi lòt mhar pơgăp bơh 160 tus 180 kơi sồ tàm dùl jiơ, tàm hơ\ Lo geh ai Thái Lan in càn priă bơcri lơh gùng rơndeh ồs.

Pang jơnau yal tơnggit dà Arập Al Ahram bơh lơgar Ai Cập ngai òr 09/12, yal jơnau,  tàm  dơ\ tus còp bơh ồng Abdel Fatah Al Sisi kuang atbồ lơgar Ai Cập tus lơgar Lo kờp du\ geh sơnđờm bơh ngai 23/12 tus do, 2 geh geh ky\ sra\ nggal nàng tơngguh bơta git gơp gơs broa\ lơh kuơ màng tơl làm. Sra\ nggal la gùng yau lam  tus broa\ tơngguh chul chồl bơh broa\ lơh git gơp 2 lơgar tàm ua\ gah broa\ lơh krơi is tàm ua\ ngan, kung bè  ai go\ loh broa\ lơh tus git gơp bơh 2 lơgar.

 Lơgar Mỹ neh geh kơrnuat sồr ơm ờ blơi tai iar ada kis bơh càr British Colombia lơgar Canada, tài tiah do gơbàn kòp pluh iar ada. Kuang atbồ mpồl lơh sơnơm phan ròng di Gah Lơh broă sa dà lơgar Mỹ là ồng John Clifford tàm ngai òr nao 8/12 pà gi\t, kơrnuat kơrian\ ờ ai blơi geh ngui tơ nơ\ tu\ Canada gi\t virus H5N2 là jơi virus khih uă ngan lơh bơ tờp tàm ờ uă anih ròng uă iar ada tàm càr British Colombia. Dùl nă kuăng bàng gah lơh sơ nơm lơgar Canada ngai òr 9/12 kung pà gi\t, Mỹ neh ờ huan ai blơi iar ada, tăp, mờ puăc iar ada bơh càr British Colombia.

Rơndeh par pơndiang phan bơh mpồl rcang gàr lơgar Nhờk pơndiang ào mpha sền gàr sa\ lơh broa\ ai tus ala\ cau lơh sơnơm sơm kòp Ebola tàm đah mat tơngai mut châu Phi tàm ngai òr nao 08/12, neh tus Ghana. Do la phan bơna  dong kờl sơnrồ bơh mpồl  rcang gàr lơgar Nhờk tus dơ\ tam dra\ mờ kòp Ebola. 20 rbô ào mpha sền gàr sa\ neh geh  jàu tus ala\ cau lơh sơnơm anih duh broa\ dunia, tơnơ\ hơ\ cau lơh broa\ anih duh broa\ dunia geh phà khà phan dong kờl do ai tus  ala\ lơgar la Guine, Liberia, Siera Leone mờ ala\ lơgar gơbàn aniai.