JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

          Mho òr 19/8, tàm hìu lơh broa\ Đảng dà lơgar, ồng Nguyễn Phú Trọng kuang atbồ đơng lam Đảng dà lơgar neh wa\ mpồl kuang bàng dờng màng bơh Gơnoar ala mat dà lơgar Campuchia bơh ồng Samdek Heng Somrin kuang atbồ dờng màng Đảng làng bol Campuchia, kuang atbồ Gơnoar ala mat dà lơgar Campuchia lam bồ geh tus còp ngan ngồn lơgar Việt Nam. Tàm bùi wa\, ồng Nguyễn Phú Trọng neh đơs niam ngan cồng nha tam klac bơh 2 Gơnoar ala mat dà lơgar bơh 2 lơgar tàm tơngai do mờ kơp kờ` tàm tơngai tus, 2 Gơnoar ala mat dà lơgar pơnjat tai geh cri bơyai bơta mờng tàm gah lơh gơs adat boh lam, sền gròi mờ geh ala\ kơrnuat kuơ màng dờng bơh dà lơgar.

 Tàm tơngume dơ\ pơrjum dơ\ 16 bơh anih duh broă kơrnuat boh lam bơh Gơnoar ala măt dà lơgar, ngai òr 19/8, ală kuang bàng neh ai jơnau đơs bè rơndăp cih Adăt bơyai lơh Gơnoar atbồ lơgar tam gơl. Tàm hơ\, tơngume geh cribơyai là cih bè kơ nòl bơh ală kuang atbồ gah sơnah lơh broă dà lơgar. Cribơyai tàm dơ\ pơrjum, ală kuang bàng ring bal bơta kờn ngan bơh broă tam gơl adăt gam ngui tu\ do kờn lơh gơs kơrnuat boh lam ală jơnau cih mờ nùs nhơm pa bơh Sơnua boh lam nam 2013 bè lam lơh, lơh broă bơh Gơnoar atbồ lơgar dê; bơsong ală bơta ờ pràn jak, tă bơsong kal ke bè lam lơh lơh broă bơh Gơnoar atbồ lơgar dê…Tàm dơ\ pơrjum, ală kuang bàng kung tă pơ gồp jơnau đơs ngan ngồn bè ală tơngume: gùng dà broă lơh, jơnau kờn bơh Rơndăp lơh Adăt dê; gơnoar broă rơndăp tăp sèng bơyai lơh bơh Gơnoar atbồ lơgar dê; kơnòl broă bơh Gah lơh broă dà lơgar mờ kơ nòl broă, gơnoar broă bơh kuang atbồ Gah sơnah lơh broă dà lơgar dê….

Mho òr 19/8, mpồl lơh broa\ bơh Gah lơh sơnơm dà lơgar bơh mò Nguyễn Thị Kim Tiến kuang at bồ gah lơh sơnơm dà lơgar lam  bồ neh geh bùi lơh broa\ tàm càr Gia Lai bè broa\ lơh sơnơm 6 nhai bồ nam tàm càr. Bơh geh lòt sền  mùl màl tàm càr, mò Nguyễn Thị Kim Tiến đơs,  gah lơh sơnơm càr Gia Lai kờ` pal sền kuơ rlau tus bơcri blơi ala\ phan bơna mai\ mok, cau lơh sơnơm tus ala\ ntum tiah sar lơgar ngài, tiah làng bol kòn cau. Gia Lai kờ` pal geh ala\ broa\ lơh nền nòn nàng gơ hòi mpồl cau lơh sơnơm chài, jak, ngan la bác sĩ chuyên khoa. Ngan ngồn, kuang at bồ gah lơh sơnơm dà lơgar  neh sồr Gia Lai kờ` pal sền wơl bơta chơt  mờ cau mè mờ kòn se. Jat trơ gùm kờp, 6 nhai bồ nam, gùt càr geh tus 36 na\ kòn se mờ 5 na\ cau mè deh kòn chơt tơnơ\ deh. Mpờl go\ ngan, bulah Việt Nam neh geh mpồl lơh sơnơm dunia dờp la neh ờ gam kòp tu\ tơl tai kòn se pa deh bơh di nam 2002, mơya 6 nhai bồ nam do, Gia Lai geh tus 7 na\ kòn se pa deh chơt bơh kòp tu\ tơl. Mò Nguyễn Thị Kim Tiến đơs tờm:“A` klo gơ lơh ndơt dơl la 7 na\ kòn se chơt bơh kòp tu\ tơl tu\ deh. Gam dùl càr mờ 7 na\ kòn se chơt bơh kòp tu\ tơl bơh pa deh  hơ\ la bol he gam dùl rài lơh sơnơm mờ gah bơsram lơh sơnơm gam ờ hềt jak. Lơh ngan bơta do, bơh nam da\ ala\ oh mi lơh broa\ pal tơmù, tus ờ gam tai. Ngan la pal gơs broa\ lơh ngan he dê bơh càr, di lah ờ den khà sồ do geh tơmù  khà bal bơh gùt lơgar”.

Cơldu\ lơh broă tam dră wơl mhar mờ kòp bơh Mpồl lơh sơ nơm rcăng gàr lài dà lơgar di Gah lơh sơ nơm dà lơgar pa yal bè 2 nă cau năc là cau lơgar Nigeria geh bơta gơ tơngo\ gơbàn duh să, pin bơ tờp virus Ebola tus tàm lơgar Việt Nam tàm blàng rơndeh par Tân Sơn Nhất, bòn dờng Hồ Chí Minh. Jăt hơ\, mho ngai òr 19/8, tàm rơndeh par sồ QR bơh Gah rơndeh par Qatar Airway lòt bơh Qatar tus Việt Nam tàm blàng rơndeh par dunia Tân Sơn Nhất geh 2 nă năc tus bơh lơgar Nigeria geh bơta gơ tơngo\ gơbàn duh să, bal mờ hơ\ tai ờ hềt sền go\ geh ală bơta gơ tơngo\ ndai. Gah lơh sơ nơm dà lơgar neh sồr Anih lơh sơ nơm Pasteur bòn dờng Hồ Chí Minh mờ gah lơh sơ nơm bòn dờng tus lơh ală sră nggal nàng sơm kòp, mờ cah ơm is jăt jơnau pal jăt mờ jun 2 nă cau năc pa yal tus tiah ai cah ơm is bơh Hìu sơ nơm kòp tiah duh sùh ìo bòn dờng Hồ Chí Minh nàng mu\t lơh ai cah ơm is kham kòp mờ sền gàr pràn kơldăng să ja`\ jăt jơnau pal jăt.

Anih lơh broa\ atbồ kơrnuat bè ka\ bro dunia ala\ phan kis, chi kis phan brê pơ hìn  chơt roh jơh Việt Nam, sơndan la CITES Việt Nam, di gah lơh broa\ sa mờ bơtàu tơngguh bòn lơgar dà lơgar pa geh sra\ nggal sồr đah lơh broa\ sền gàr brê ala\ càr, bòn dờng di dà lơgar bè broa\ tơngguh broa\ rcang sơndra\ kòp pluh geh bơtờp bơh phan kis tàm brê. Pơnjat hơ\, đah lơh broa\ sền gàr brê mờ ala\ càr, bòn dờng di dà lơgar pal nhap nhar ai cau kuang tơngguh broa\ lơh sền gròi bơta tơmut tìs bơh lơgar cau mờ ròng  phan brê tàm bòn lơgar, lơh ngan bơsong jat di geh cih bơh adat boh lam tus mờ broa\  lơh tơmut phan brê pồn. Mơ kung sồr ala\  cau tờm ala\ anih ròng phan brê sùm mut lơh ala\ broa\ lơh lơh kloh, bồm sơnơm, lơh kloh wàng ròng sền gàr kòp pluh, ngan la ala\ anih ròng phan kis geh tơmut blơi bơh châu Phi.

Drim ngai òr 19/8, Kes priă sền gàr dong kờl kơnòm dềt Việt Nam, Kes priă sền gàr dong kờl kơnòm dềt càr Dak Lak, Hìu sơnơm Hữu Nghị Việt Nam mờ Cu Ba, Hìu sơnơm Hìu bơsram dờng Tây Nguyên mờ mpồl cau dong kờl là Kes priă Romuald Burkard bơh Mpồl lơh sa dờng Sika, bơyai lơh reh ờ sa priă ai kơ nòm dềt gơbàn ờ niam bơh mè deh tàm muh măt tàm ală càr Tây Nguyên mờ càr Khánh Hoà in. Ală cau kòp geh tơl bơta geh dong kờl jơh ală priă reh, sơ nơm tơm ba, priă lòt rê, sàu sa tàm tơngai piam kòp tàm hìu sơ nơm. Bi ùr H’ Ben Ksor, kòn cau Rơđê, ơm tàm kơnhoàl M’Drak, càr Dak Lak, la mè bơh oh Y Khen Di Ksor, deh nam 2007, đơs bè do:“ An\ jun kòn lòt sơm kòp tài kòn a`\ gơtìp ờ niam tềng bơr, an\ cèng kòn tus kơ\p kờ` dà lơgar mờ ală bác sĩ sơm bời geh kòp ai kòn a`\ in, nàng kòn geh lòt bơsram niam, tơ nơ\ do dờng gi\t kơlôi sơnơng, mờ gơ gơs là cau geh kuơ ai dà lơgar in, gi\t dờn bơr jăt jơnau bơto sồr bơh Bác Hồ dê. An\ dan ưn ngài ală bác sĩ, cau lơh sơnơm uă ngan”.

Jat rơndap broa\, tus lồi nam do, kơnhoàl bồt Lý Sơn, càr Quảng Ngãi geh ồs đèng dà lơgar ngui. Nàng dờp mờ ngui geh cồng nha niam ồs đèng, càr Quảng Ngãi neh lơh sra\ 16 broa\ lơh geh lơh lài nàng bơcri lơh tus kơnhoàl bồt Lý Sơn bơtàu tơngguh kơljap. Kờp jơh khà pria\ bơcri tus ala\ broa\ lơh di rlau 2.300 tơmàn pria\. Ồng Lê Viết Chữ kuang atbồ anih duh broa\ làng bol càr Quảng Ngãi ai git: Mờ dùl bồt bè Lý Sơn den Dà lơgar kờ` geh ờ ua\ broa\ lơh krơi is nàng bơtàu tơngguh. Tềng đap mat, càr Quảng Ngãi dong tus cau lơh ka  Lý Sơn lơh pa ala\ mpồl ơhò, bơyai ;ơh wơl lơh sa mờ bơtàu tơngguh ờ ua\ broa\ lơh dong tus  gah lơh ka, lơh pràn bơtàu tơngguh lơh sa dà lềng mờ bơtàu tơngguh nhơl chờ gơ gơs la broa\ lơh tờm ngan bơh rài lơh sa tàm ờ jo\ tai.

             Sùm bơh mang ngai òr nao 18/8 tus gùl ngai òr 19/8, tàm ală bòn tàm càr Sơn La, neh geh mìu di mơ tus mìu dờng. Nàng rcăng lài tam dră wơl mờ ală jơnau digơlan gơbàn dà ko\ dà cò, mờ tơrlah ù, drim ngai òr, Mpồl đơng lam rcăng sơndră mìu càl rbu\t dờng dà ko\ dà cò mờ jòi sền dong kờl rềs àr càr Sơn La neh geh sră đơng lam pơyua tus ală kơnhoàl, bòn dờng; ală gah sơnah lơh broă tàm càr sồr lam jăt sền niam bơta gơlik geh bơh mìu nhàc dà ko\ dà cò, yal, lòt sền mờ đơs lài tus tơl bòn làng bol ơm kis tàm tiah thòng lơyah, tiah rềp kềng gah dà dờng dà croh, tiah digơlan gơtìp tơrlah ù, dà ko\ dà cò nàng rcăng lài ală broă lơh tam dră wơl; tơryang tơryồng lòt sền ală tơnau dơng dà tàm càr, ală gơl gùng lòt dờng màng, ală broă lơh gam mu\t lơh kờn di tu\ sền go\ mờ bơsong tơn ală jơnau ờ niam digơlan gơ aniai nàng sền gàr ờdo ờdă broă lơh in.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

            Ngai òr 19/8, Tân Hoa xã lam jơnau bơh  ồng Koy Kuong cau pơlam đơs gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Caumpuchia ai git,  Campuchia mờ Lào neh lơh gơs 86% broa\ wah nhàr lơgar bal mờ pơrgon geh lơh gơs broa\ lơh do gờ` ngan di lah gơtùi. Ho jơnau mờ  gah lơh bao\ tơnơ\ dơ\ geh tìp bơh ồng Hor Nam Hong kuang jat jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđang rlao jơh dà lơgar mờ la kuang at bồ gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Campuchia mờ ồng Prasth Sayasith kuang ala mat lơgar Lào tàm Phnôm Pênh, ồng Koy Kuong ai git, tus tu\ do,  2 lơgar neh sơntơp geh 121 tàm 145 jrong nhàr lơgar, mờ kung geh đơs bơta kơp kờ` 14% broa\ lơh wah nhàr lơgar gam wơl geh lơh gơs gờ` ngan di lah gơtùi. Ồng Koy Kuong đơs tờm la 2 lơgar kơp kờ` lơh geh dùl tiah nhàr lơgar bal ngap lơngai, git gơp, tam klac mờ bơtàu tơngguh.

 Mò Park Geun-hye kuang atbồ lơgar Hàn Quốc sồr ngan lơgar Triều Tiên dờ` jơnau sồr lơh wơl tam klăc bal đah 2 lơgar tàm ờ uă broă. Đơs tàm dơ\ pơrjum Gơnoar atbồ lơgar, mò Park Geun-hye, pà gi\t, lơgar Hàn Quốc neh sồr lơh uă rơndăp broă lơh bal krơi is mờ lơgar Triều Tiên. Jơnau do dờng màng ngan nàng 2 lơgar rhời bơ\t bơtàu wơl bơta pin dờn mờ wèt tus broă tơrgùm dùl. Di tàm dơ\ do, mò Park Geun-hye neh jà lơgar Triều Tiên tus bal Cri bơyai dơ\ 12 Jơnau pơrgon anih duh broă dunia bè la la phan kis, digơlan geh lơh tàm Piêng-chang, lơgar Hàn Quốc bơh ngai 29 nhai 9 tus ngai 19 nhai 10 tus do.

Mpồl tam klac châu Âu pa yal khà pria\ 167 tơlak dolar dong kờl  làng bol lơh sa gơbàn aniai bơh kơruat ờ ai tơmut phan lơh geh bơh lơgar Nga, la broa\ saltê mờ ala\ kơrnuat lơh glài bơh ala\ lơgar đah mat tơngai mut plai ù geh gơ rềng tus dơ\ tung lơtang tàm lơgar Ukraine. Tàm hơ\, mpồl tam klac châu Âu geh dong kờl 125 tơlak dolar tàm nhai 11 tus mờ ala\ cau lơh broa\ sa pal ơm ờ tơik tac phan mờ lơgar cau 13 bơta biap, plai do, bùm kơnuh tus hờ lơgar Nga bè blơn sut, kơrot mờ plai táo, gam la tàm tơngai tơnhàu.

 Dơ\ tam lơh tàm bơta kă bro đah lơgar Nga mờ ală lơgar tàm tiah đah măt tơngai mu\t plai ù ờ hềt geh tềl tơnggo\ gơmù kal ke sơl, tu\ ngai òr 19/8, Nga yal bơr, lơgar do gam rcăng ală broă lơh saltê wơl bơ tơl tàm tu\ dilah gơtìp ngui tai ală broă lơh glài pa. Cau pơlam đơs bơh Kuang atbồ lơgar Nga dê là ồng Dmitry Peskov, pà gi\t, bulah lơgar Nga ờ di là lơgar kờn bal kung bè lam lơh ală kơrnuat kơryan mơya, dilah ală lơgar lơh broă bal pơn jăt tai lơh broă ờ geh bơ\t bơtàu mờ geh bơta lơh aniai den lơgar Nga tu\ lơi kung rcăng lơh ală broă lơh saltê wơl bơtơl. Bơnah ală broă lơh saltê wơl pa bơh Nga dê geh gơ jăt tàm ală kơrnuat kơryan mờ ală lơgar tàm tiah đah măt tơngai mu\t plai ù ngui tàm tơngai tus.

Mpồl lơh sơnơm dunia ngai òr  19/8 yal, tàm 3 ngai  do neh geh tai 84 na\ cau chơt bơh kòp Ebola, tơngguh cau chơt bơh virus lơh chơt cau do tus 1.229 na\ cau. Khà cau gơbàn geh dờp la gơbàn kòp Ebola kung gơguh tai 113 na\ cau tàm 3 ndai do. Bè hơ\, cau kòp Ebola geh dờp tàm gùt dunia la 2.240 na\ cau. Mpồl lơh sơnơm dunia bal ngai òr đơs lài gơnoar at bồ ala\ lơgar geh kòp Ebola gơbàn ua\ kờ` pal tơngguh broa\ lơh sền gròi kòp tàm ala\ mpồng nhàr lơgar, kơryan bơta bơtờp tus ala\ tiah ndai. Jat mpồl lơh sơnơm dunia, cau gơbàn kòp Ebola ờ geh ai lòt rê hờ lơgar ndai, mìng ờ kờp broa\ lòt nàng sơm kòp.