JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Mho òr 22/7, Tàm hìu  lơh broa\ Gơnoar ala mat dà lơgar, ồng Nguyễn Sinh Hùng kuang at bồ Gơnoar ala mat dà lơgar neh wa\ rềp mềr ala\ kuang lơh broa\ ala mat, kuang at bồ anih ala mat lơgar Việt Nam  hờ lơgar cau pa geh pồ. Ồng Nguyễn Sinh Hùng pin dờ` mờ bơhìan lơh broa\ mờ lơgar cau mờ bơta mờng bơh kuang ala mat, kuang at bồ ala mat lơgar Việt Nam  hờ lơgar cau geh chul chồl tam klac mờ ai bơh bơta kờ` ngan, dong kờl bal bơh gơp bơyô dunia ai tus dơ\ bơt bơtàu mờ bơtàu tơngguh dà  lơgar. Ala mat Gơnoar ala mat dà lơgar, ồng Nguyễn Sinh Hùng gờm chờ 22 na\ kuang pa geh kuang at bồ lơgar pồ lơh kuang ala mat, kuang at bồ lơh broa\ ala mat lơgar Việt Nam hờ lơgar cau, tơngai lơh broa\ 2014-2017. Ồng Nguyễn Sinh Hùng đơs tờm: tàm tu\ dunia gam geh  gơbàn ua\ ngan kal ke, tàm hơ\ geh ua\ ngan tu\ geh mờ bơta lòng lơh geh ala\ cau lơh broa\ ala mat hờ lơgar cau kờ` sơnđìng ngan ala\ tu\ geh tam klac geh kuơ tus 2 gah tàm ala\ broa\, chài rgơi sơr lèt gan ala\ kal ke.

 Drim ngai òr 22/7, tàm bòn dờng Nha Trang, càr Khánh Hoà, mò Nguyễn Thị Doan kuang jăt jơng atbồ lơgar pà phan mờ jàu priă dong kờl bơ srăm bal mờ oh lòt bơsram ai kơ nòm dềt là kòn bơh kuang bàng, cau ling gam lơh kơ nòl broă sền gàr gơnoar tờm dà lềng bồt bơlào mờ kơ nòm dềt geh rài kis uă kal ke càr Khánh Hoà. Mò Nguyễn Thị Doan neh jàu pà 140 bơnah priă dong kờl bơsram, tơl bơnah priă là 3 tơlăc, tàm hơ\ geh 40 nă kơ nòm dềt là kòn kuang bàng, cau ling gam lơh kơ nòl broă sền gàr gơnoar tờm dà lềng bồt bơlào. 10 nă oh geh rài kis uă kal ke, geh Kes priă jàu pà priă dong kờl bơsram tus nam 16 sơnam, mờ khà 5 tơlăc priă dùl nam.

Drim òr 22/7, tàm Hà Nội, Anih duh broa\ gah tề lam gùng dra\ bal dà lơgar Việt Nam, mpồl lơh broa\ mpồl bơtìan, gùng dra\ bal dà lơgar bơyai lơh pơrjum tơnjơh broa\ lơh bal mờ broa\ lơh pơr lòng jờng, pơnjờng 6 nhai bồ nam 2014. Ồng Nguyễn Thiện Nhân kuang at bồ anih duh broa\ gah tề lam gùng dra\ bal dà lơgar Việt Nam, kuang jat jơng mpồl pơr lòng jờng dà lơgar neh tus bal. Đơs tàm dơ\ pơrjum, ồng Nguyễn Thiện Nhân đơs: Mờ 2 dơ\ lam sồr pa đơs, gah tề lam mờ ala\ mpồl bơtìan gùng dra\ bal kờ` geh lơh ngan bal  nàng làng bol gơmù rbah bơtàu tơngguh kơljap, lơh sa ka\ bro jak, mơ kung sền gàr niam ờ do ờ da\ tàm rài kis mpồl bơtìan. Đơs tờm ala\ tơnggu me sền gròi, ồng Nguyễn Thiện Nhân đơs loh 6 nhai lồ nam gah tề lam geh lơh ngan sền gròi broa\ lơh tus mờ cau geh màng mờ dà lơgar.

 Ngai òr 22/7, Anih duh broă đơng lam đảng gah ling klàng dà lơgar, di Gah sền gàr dà lơgar neh bơyai lơh pơrjum pờ tơn tàm internet yal mờ mu\t lơh jăt kơrnuat pơrjum dà lơgar 9 kơnă 11. Pơrjum neh iăt cau mblàng yal kơrnuat bè bơt bơtàu mờ bơtàu tơnguh chài rơ gơi, kòn bơnus Việt Nam lơh geh jơnau kờn bơtàu tơnguh kơ\ kơl jăp dà lơgar. Tàm hơ\, mu\t lơh uă tàm tơngume đơs bơta 15 nam mu\t lơh kơrnuat dà lơgar 5 kơnă VIII bè chài rơ gơi; jơnau kờ`, gùng dà broă lơh bơ\t bơtàu mờ bơtàu tơnguh chài rơ gơi, kòn bơnus Việt Nam tàm tơngai tus. Kung tàm dơ\ pơrjum, ală kuang bàng neh yal tơngi\t ală jơnau đơs pơndu\t mờ bơta geh bơto pơlam tàm Pơrjum dà lơgar 9 kơnă 11 mờ bơto pơlam bơsram, lơh jăt kơranuat pơrjum dà lơgar 9 kơnă 11.

Mho ngai òr 22/7, mpồl ơruh pơnu CSHCM, mpồl dờng lơh broa\ bơt bơtàu gùng lòt 4-Cienco 4 mờ mpồl lơh broa\ yal tơnggit jơnau mờ li la broa\ lơh VTC geh ky\ mờ mut lơh broa\ geh lơh bal broa\ lơh tơngai bơh nam 2014-2017. Broa\ lơh nàng geh wèt tus ala\ broa\ lơh: Sền gàr gơnoar tờm bồt dà lềng, bơtàu tơngguh lơh sa bồt dà lềng, bơyai lơh đơs crih tam ya  Dà lơgar kềng gah dà lềng gơ pồt dờng”, lơh geh jrong nhàr lơgar tàm bồt đah tiah nhàr lơgar, lơh geh blàng sươn Gạc Ma, drơng gàr dong kờl hìu nha\ cau kuang, cau ling dà lềng, bơto bơtê broa\ lơh tus cau lơh ka kơnòm sa\. Bơyai lơh ala\ broa\ lơh kis git jơnau git adat,  hùc dà kah tô dà, tàm hơ\ geh bơta tờm dờng ngan la broa\ lam lơh ala\ broa\ lơh dong kờl kòn bơnus bơh mpồng yal dong kờl kòn bơnus dà lơgar 1400.

 Tơngkah 67 nam ngai cau ling sồt să cau ling chơ\t màng, drim ngai òr 22/7, tàm hìu kah kơlôi ơruh pơnu lam lài, kơnhoàl Bến Cầu, càr Tây Ninh, rlau 300 nă kuăng bàng, cau gơ wèt mpồl ơruh pơnu lam lài bòn dờng Hồ Chí Minh bơh ală rài neh bơyai lơh chu nhàng kah kơlôi ală cau ling chơ\t màng là ơruh pơnu lam lài chơ\t phi să tàm tiah tam lơh tiah nhàr lơgar đah jum măt tơngai mu\t. Do là dùl broă lơh geh kuơ ngan ngồn kờn bơto tơngkah rơnàng kơ nòm să pơn jăt tai bơhiàn dờng màng ngan bơh bèp bi lòt lài, brồ guh bơhiàn lam lài, duh hồl, ngăc ngar bơceh pa bơh ơruh pơnu lam lài bòn dờng dê.

Di tơng kah ngai cau ling sồt sa\ cau ling chơt màng, mho ngai òr 22/7, mpồl at bồ bơh càr Dak Lak neh tus còp, pà phan hìu nha\ cau ling sồt sa\ ồng Quỳnh Tấn Công-mò Lê Thị Hồng Vân tàm sơnah bòn Tân Lập, bòn dờng Buôn Ma Thuột. Lài hơ\, kung bal bùi mho, mpồl kung neh tus còp, pà phan mè Việt Nam khin cha jak chài Tô Thị Chiểu kis tàm bòn 1, sơnah bòn Tân Hoà, bòn dờng Buôn Ma Thuột. Mpồl neh jàu pà tơl hìu nha\ dùl pò phan kờp pria\ geh tus 300 rbô mờ pria\ la 1 tơlak pria\, mơ kung geh tus lùp lap pràn kơldang sa\ ja` mờ kơp kờ` hìu nha\ geh rài is chờ hờp, boh gơbài, sùm la  cau lam lài pơnrơ ngan tàm bòn lơgar.

 Mu\t lơh broă lơh wah ù tiah tồt jrong nhàr lơgar, tus tu\ do, tàm càr Gia Lai neh gi\t geh 6 tàm 16 anih sơn tơp jrong, tàm hơ\ geh bơh anih jrong sồ 25 tus 30. Tàm hơ\, neh lơh geh 5 nơm jrong yô mờ jrong pe. Mìng is jrong sồ 30, geh lơh jrong dờng mờ gam kơ\p kơr nuăt bơh gơnoar atbồ lơgar dê. Mờ broă lơh mblàng yal bè dà lềng, bồt bơlào, tàm càr Gia Lai neh geh uă broă mblàng yal niam mờ geh cồng nha. Càr neh ai rlau 100 nă kuang bàng, cau ling mờ ală cau kra bòn pơn rơ jak, cau lơh bău lòt còp làng bol kơnhoàl bồt Trường Sa, Hìu dra DK1. Tàm tơngai lơgar Lo ơn dra khoàng Hải Dương 981 tìs mờ kơrnuat boh lam tàm tiah dà lềng mờ tiah geh gơnoar lơh sa bơh lơgar he dê, ală anih lơh broă geh gơnoar bơh càr Gia Lai dê neh mu\t lơh niam broă mblàng yal nàng làng bol tàm càr in gi\t geh bơta gơlik geh, mờ tơnguh jơnhoa nùs nhơm kờn gơboh dà lơgar mờ rơcăng nga] mờ ală jơnau jòi kai bơh ală bol gơ jran\ kơ-uềng mờ pơrlơ\ dră mờ dà lơgar dê. Mờ tu\ tơngai lài, ală rơnàng làng bol tàm càr kung neh tă pơ gồp geh mờr 2 tơmàn priă dong kờl kuăng bàng, cau ling mờ làng bol gam ngai pah ngai lơh broă tàm dà lềng, sền gàr tơl làm gơnoar tờm bơh dà lơgar dê tàm 2 bồt Hoàng Sa mờ Trường Sa.

Ngai òr 22/7,  ồng Đoàn Văn Thái kuang jat jơng mpồl dong kờl phan bơna sơnơm tơm ba Việt Nam neh tus còp, pà phan dong kờl ờ ua\ hìu nha\ rbah tàm ntum Phú Xá, kơnhoàl Cao Lộc, càr Lạng Sơn gơbàn aniai bơh mìu càl rbut dờng sồ 2 lơh aniai. Mpồl kung neh tus lùp còp, tam pà bơta moat, pà phan pria\ kờp pria\ tus 3 tơlak pria\ tus hìu nha\ mò Lý Thị Sửu kis tàm bòn Pac Lùng. Tàm dơ\ mìu càl dờng sồ 2 neh lơh gơ pồ rkàng hìu bềp, bau mò la ồng Hứa Viết Sim deh nam 1942 neh hàu đang rkàng nàng lơh wơl rkàng hìu den ờ bơtuah gơbàn ntiar jơng gơ dùh mờ chơt. Mpồl dong kờl phan bơna sơnơm tơm ba càr Lạng Sơn kung jàu phan pà dong kờl 2 hìu nha\ geh hìu gơbàn dà ngơr bam, gơ pồ rkàng tơl hìu la 1 tơlak pria\ mờ dong kờl 2 tơlak pria\ ai hìu nha\ geh cau gơbàn chơt.

            JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

            Đơs tàm dùl dơ\ pơrjum bơh mpồl cri bơyai sền gàr ngap lơngai anih duh broa\ dunia, ồng Vitaly Churkin kuang ala mat lơh broa\ sùm lơgar Nga dê tàm anih duh broa\ dunia đơs,  Nga tu\ lơi kung rcang ai ala\ cau jak bơh lơgar do tus bal dơ\ lùp khàu rơndeh par Boeing sơnđan MH17 bơh gah rơndeh par Malaysia gơbàn gơ rung tàm lơgar Ukraine. Ồng đơs tờm tai, Nga tu\ lơi kung rcang dong kờl tàm bơta chài he dê tàm broa\ bơyai lơh mờ mut lơh dùl dơ\ lùp khàu dunia song dơpa\. Jat ồng Churkin, ala\ anih lơh broa\ ling klàng mờ gah làng bol bơh lơgar Nga drờm neh tơlik ala\ kơrnuat sồr geh gơ rềng  mờ gơnoar at bồ lơgar Nga rcang ai ala\ cau jak chài tus bal dơ\ lùp khàu bè broa\ gơbàn.  Ồng đơs tai, đah lơgar Nga sồr dùl dơ\ lùp khàu dunia cah is mờ  song dơpa\.

 Mpồl dong kờl sơnơm tơm ba phan bơna dunia-ICRC ngai òr 22/7, lah yă mờ ală jơnau đơs pràn kơldăng ngan rlau jơh dơ\ sò tơm tàm hìu sơ nơm Al Aqsa tàm dòr bơ nơm Gaza, lơh rlau 4 nă cau chơ\t, gi\t nđờ jơ\t nă cau gơtìp sồt să. Mpồl dong kờl sơnơm tơm ba phan bơna dunia pà gi\t, hìu sơnơm geh lơh tàm bòn dờng Deir El Balah, tàm gùl dòr bơ nơm Gaza neh gơtìp sò tơm tơn rlau 4 dơ\. Cơldu\ reh, mờ cơldu\ sền gàr dong kờl jơh nùs, mờ ală măi moc\ dong kờl neh gơtìp aniai uă ngan, lơh kal ke tus ală broă kham mờ sơm kòp. Mpồl dong kờl sơnơm tơm ba phan bơna dunia hòi jà jơh ală gah kờ` pal sền dờng màng mờ sền gàr ală cau lơh sơ nơm, rơndeh sơ nơm, phan bơna kham sơm kòp jăt adăt dong kờl kòn bơnus dunia, ngan là tàm tu\ tơngai gơlik geh dơ\ tam lơh.

Gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ  lơgar ndai lơgar Nhờk pa ơm ing lơh broa\  anih lơh broa\ ala mat lơgar do tàm càr lơgar Tripoli bơh lơgar Libya bơh bơta tung lơtang tàm lơgar do. Gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Nhờk kung neh ai ntrờn rê jơh kuang ala mat mờ ala\ cau kuang lơh broa\ tàm anih do. Lài hơ\, gơnoar at bồ lơgar Nhờk kung neh chul chồl làng bol lơgar do mo nisơna geh lik rê mơ bơh lơgar Libya. Dơ\ tam lơh bơh ala\ mpồl ling lềng tàm Libya gam sùm gơbàn gùt poh lài gùt dar blàng rơndeh par dunia Tripoli mờ ala\ tiah làng bol ơm kis gùt dar. Gah lơh sơnơm Libya ai git, 47 na\ cau neh gơbàn chơt. Ua\ ngan  ala\ rơndeh par tàm  blàng rơndeh par neh gơbàn bơcah aniai,  blàng rơndeh par kung neh ơm ing lơh broa\.

 Ngai òr 22/7, kuang bàng gah rơndeh par lơgar Mỹ neh ờ huan ai ală rơndeh par kă bro lơgar do lòt gan kơl wàng trồ bơh lơgar Triều Tiên mờ tiah dà lềng gùt dar tài ngòt lơgar Triều Tiên cuh tơr lòng phàu ồs mờ ờ go\ yal lài. Jăt Gah ai tơngi\t jơnau Yonhap, lơgar Hàn Quốc dê yal, tơ nơ\ tu\ gơbàn rềs àr rơndeh par MH17 bơh Malaysia dê gơtìp gơdùh tài pin gơtìp di gar phàu ồs tàm ngai 17 nhai 7 pa do tàm tiah đah măt tơngai lik lơgar Ukraine, gah rơndeh par lơgar Mỹ-FAA, neh geh jơnau đơs lài, Triều Tiên là dùl tàm 6 tiah ngòt rơ ngơ\t ngan tàm dunia kờn pal pleh. 5 dà lơgar gam wơl tàm sră cih măt do la Etiopia, Iraq, Libya, Somali, mờ Ukraine.

Jơnau yal mờ sơnđan “Sền sơnơng kong kơnjơ\ kòp pluh gùt plai ù 2013” bơh dùl mpồl ala\ cau sền sơnơng dunia bơh hìu bơsram dờng Washingtơn lơgar Mỹ lam bồ geh yal drim òr 22/7 ai git, kòp AIDS di gơlan geh gơbàn dềt rlao pơndrờm mờ khà sồ bơh anih duh broa\ dunia. Pơnjat hơ\, khà cau chơt mờ gơbàn kòp pa bơh virus HIV tàm bơta mùl màl lơyah rlao di 25% pơndrờm mờ khà sồ mờ anih lơh broa\ rcang sơndra\ kòp AIDS bơh anih duh broa\ dunia yal nam 2012. Mpồl  ala\ cau sền sơnơng bơh dunia ai tơlik jơnau do tơnơ\ geh mblàng khà sồ bè cau gơbàn kòp, khà cau chơt mờ khà cau kis bal mờ HIV hala  ala\ bơta kòp bal mờ AIDS bè kòp bơsia\ mhàm, kòp mprơm tàm 188 lơgar tàm tơngai bơh nam 1990 tus 2013.