JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Drim ngai òr 29/7, tàm hìu lơh broa\ Gơnoar at bồ lơgar, ồng Nguyễn Tấn Dũng kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđang rlao jơh dà lơgar neh geh bùi lơh broa\ mờ kuang bàng at bồ tờm càr Lào Cai bè bơta mut lơh broa\ lơh bơtàu tơngguh lơh sa mpồl bơtìan tàm càr. Tàm bùi lơh broa\, ồng Nguyễn Tấn Dũng neh geh jơnau đơs geh gùng bơsong ua\ jơnau kờ` đơs, jơnau tơlik đơs bơh càr Lào Cai geh gơ rềng tus broa\ lơh “Bơtàu tơngguh lơh sa mpồl bơtìan mhar mờ kơljap, sền gàr ngap lơngai dà lơgar, ngap lơngai bòn lơgar kơljap, ròt gùng dra\ bal kơ\ pràn, lơh ngan bơt bơtàu Lào Cai gơs la anih tờm lơh sa mpồl bơtìan tiah kơh bơnơm đah tô dà lơgar”, rơndap bơt bơtàu tơl làm bơtàu tơngguh lơh sa mpồl bơtìan càr Lào Cai tus nam 2020 mờ wèt tus nam 2030, pờ ơnàng tiah lơh sa mpồng nhàr dà lơgar Lào Cai, dong kờl bơcri lơh geh ồs đèng tus ala\ bòn ờ hềt geh ngui đèng dà lơgar, bơcri kơljap tus gùng lòt sền tiah nhàr lơgar, gờ` ky\ sra\ broa\ lơh crơng gơs hìu bơsram dờng Fansipan, crơng gơs tiah lơh broa\ sa sươn sre công nghệ cao tàm Sapa mờ Bắc Hà kung bè bơcri  lơh tai ờ ua\ gùng lòt dờng, gùng lòt kuơ màng…lơh geh bơta pràn chul chồl lơh sa mpồl bơtìan bơh càr Lào Cai bơtàu tơngguh mhar mờ kơljap.

 Ngai òr 29/7, ồng Tô Huy Rứa kuang đơng lam đảng dà lơgar, mơkung là Kuang atbồ Mpồl bơyai lơh dà lơgar, lơh kuang atbồ mpồl geh dơ\ tìp măt mờ cau te\ khà tàm 2 sơnah bòn Ninh Xá, mờ Vệ An, bòn dờng Bắc Ninh, càr Bắc Ninh. Tàm dơ\ tìp măt, ala măt cau te\ khà sơnah bòn Ninh Xá mờ Vệ An sồr Mpồl kuang ala mat Gơnoar ala mat dà lơgar càr Bắc Ninh kờn pal lơh pràn broă lơh rơcăng sơndră sa kuề sa kùa, hoàc hươr pơhì pơhà; sền gròi bơsong ală bơta dong kờl tus mờ ală cau ling yau, hìu bơnhă geh màng mờ dà lơgar; bơcri priă lơh ală broă lơh chài rơ gơi tàm bòn lơgar; tiah làng bol ơm kis, gơ jăt bal mờ bơtàu tơnguh tiah drà ngăc ngar jak chài. Ồng Tô Huy Rứa cih dờp ală jơnau đơs tă pơ gồp bơh cau te\ khà ală sơnah bòn Ninh Xá mờ Vệ An dê bè broă lơh adăt boh lam, mu\t lơh jăt sơnua boh lam, ală bơta sền gàr tơl niam rài kis mpồl bơtiàn, broă lơh kuăng bàng, rơcăng sơndră sa kuề sa kùa, hoàc hươr pơhì pơhà…Mơkung đơs tờm, Đảng mờ Dà lơgar he neh mờ gam tơrgùm đơng lam ală anih lơh broă geh gơ rềng sền sơ wì, bơsong kờn lơh geh gùng dà broă lơh kơrnuat boh lam niam kràn, bơ\t bơtàu dùl mpồl bơtiàn sền dờng màng adăt boh lam, ring bal, ngăc ngar jak chài mờ bơtàu tơnguh.

Mho òr 29/7, tàm hìu lơh broa\ Gơnoar at bồ lơgar, ồng Nguyễn Xuân Phúc kuang jat jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđang rlao jơh dà lơgar neh wa\ mpồl cau kuang 32 na\ cau ling kac màng gơbàn  jàm, mpồl cau jàm kờ` gơboh dà lơgar càr Dak Lak di tu\ mpồl tus còp càr lơgar Hà Nội. Tàm bùi wa\, ồng Nguyễn Xuân Phúc đơs tờm, Đảng, Dà lơgar, Gơnoar at bồ  lơgar sùm cih kah mờ git ưn ngài ngan dà kơlhề dờng màng bơh ala\ cau ling kac màng gơbàn bol sò tơm kup jàm, cau geh màng mờ dà lơgar tàm dơ\ tam lơh tơng klàs jơi bơtìan dà lơgar mờ bơt bơtàu dà lơgar. Bal mờ hơ\, Đảng, Dà lơgar sùm sền gròi mờ geh lơh jơh pràn nàng bơtàu tơngguh rài kis phan bơna, nùs nhơm bơh ala\ hìu nha\ geh khà sra\ dong kờl, cau geh màng mờ dà lơgar đơs bal mờ càr Dak Lak đơs is. Ồng Nguyễn Xuân Phúc sồr, kuang bàng at bồ mờ ala\ gơnoar at bồ ala\ kơna\ càr Dak Lak pơnjat tai sền gròi rlau tai, nàng geh lơh pràn ala\ broa\ lơh mpồl bơtìan, lam sồr dong kờl,  dong kờl ala\ hìu nha\ geh khà sra\ dong kờl bơh dà lơgar, cau geh màng gam kal ke, brồ guh tàm rài kis. Mơ kung kơp kờ` ala\ cau kuang, cau ala mat cau geh màng bơh càr Dak Lak geh pơnjat tai chồl guh bơhìan kac màng bơh bòn lơgar, bơto bơtê rnàng kơnòm sa\ nhap nhar lơh broa\, bơsram sra\, pơ gồp bal bơt bơtàu bòn lơgar, dà lơgar slơ ngai slơ tam gơl pa, brồ guh.

Ngai òr 29/7, tàm bòn dờng Dà Làc, càr Lâm Đồng geh lơh Pơrjum dơ\ 2, Kuang atbồ Gah kuang àng 3 lơgar Campuchia- Lào mờ Việt Nam bè tam klăc bal rơcăng sơndră cau lơh tìs. Đơs tàm dơ\ pơrjum, Đại tướng Trần Đại Quang kuang geh jơng Gah gùng dră bal dà lơgar, mơkung là Kuang atbồ Gah kuang àng dà lơgar đơs tờm, 3 nam do, gi\t gơp tam klăc bal đah Gah kuang àng  3 lơgar Việt Nam- Campuchia - Lào pơn jăt tai geh lơh kơ\ kơljăp mờ tơnguh jơh bal bè broă lơh bal mờ cồng nha broă lơh, pơ gồp bơnah sền gàr niam bơta ngăp lơngai dà lơgar, rơndăp tăp sèng ờdo ờdă gùt mpồl bơtiàn, drơng broă jak ngan ngan broă lơh mu\t gơ rờm bal mờ bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn bơh tơl lơgar dê. Mpồl lơh broă geh gơnoar bơh 3 Gah kuang àng dà lơgar Campuchia, Lào mờ Việt Nam sùm tam klăc bal kơ\ kơl jăp tàm broă tàm yal tơngi\t bal jơnau, tam pà bal mờng chài; pơ gồp bal mu\t lơh geh cồng nha ală broă rơndăp lơh tam dră wơl mờ ală jơnau jòi kai, lơh broă tam dră lơh aniai bơh ală bol gơ jran\ kơuềng, pơrlơ\ dră mờ dà lơgar, tam cah is bơta gi\t gơp tam klăc bal, lơh bơ yô bal ờs mờng bơh yau đah làng bol 3 lơgar. Pơ gồp bal geh cồng nha tàm broă tam dră mờ rơcăng sơndră mờ cau lơh tìs, ngan là cau lơh tìs geh mpồl, cau lơh tìs gan ù tiah nhàr lơgar, cau lơh tìs ma tuý, tăc bro cau...

Ngai òr 29/7, mpồl đơng lam Tây Nguyên neh bơyai lơh pơrjum jàu broa\ lơh mờ gah lơh bao\, nàng geh yal bè ala\ jơnau tơnggit lơh sa mpồl bơtìan tàm kơnhoàl. Ala\ nhai bơh nam do, lơh sa Tây Nguyên neh geh bơta tam gơl niam, mờ khà gơguh lơh sa rlau 10%, pria\ geh bơh tơlik tac phan mờ lơgar cau geh tus 1.400 tơmàn dolar, pria\ ta\ dia geh rlau 7.300 tơmàn pria\. Ala\ càr tàm kơnhoàl kung gam mut lơh  geh cồng nha ua\ ngan broa\ lơh bơh nam nhơl chờ dà lơgar Tây Nguyên-Dà Làc 2014,  geh lơh bal mờ ala\ gah, sơnah dà lơgar lơh mhar broa\ lơh niam gùng dờng 14, rhời geh lơh niam ala\ broa\ lơh tus ơm kis pa bơh ala\ broa\ lơh hìu mai\ pờ tơlik ồs đèng, mut lơh bơt bơtàu bòn lơgar pa lơh geh ua\ cồng nha ngan, gàr niam ala\ broa\ lơh kuơ mpồl bơtìan, lơh pràn broa\ tơmù rbah gơmù gam 14%. Bulah bè hơ\, Tây Nguyên gam  gơ lời ua\ ngan tàm broa\ bơtàu tơngguh lơh sa mpồl bơtìan mờ ua\ nam do gam ờ hề bơsong geh. Ồng Lữ Ngọc Cư kuang geh jơng drơng broa\ Mpồl đơng lam Tây Nguyên, ai git:“Ờ ua\ bơta gam gơ lời ờ suk ngan tàm Tây Nguyên la broa\ at bồ sền gàr brê gam ua\ ngan bơta ờ niam. Dơ\ 2 la ờ ua\ broa\ lơh hìu mai\ pờ tơlik ồs đèng tàm kơnhoàl geh gơ rềng tus broa\ ơm kis  bòn pa làng bol in ơm tàm broa\ lơh den  bơsong lơh niam gam ờ hềt gơs jơh, gam lời gơlik geh ala\ bơta ờ suk. Hơ\ sồng broa\ tơmù rbah bulah geh pràn, mơya gùt kơnhoàl gam tus khà 14%, jơnhua ua\ rlau kờp bal bơh gùt lơgar. Dùl broa\ lơh tai la bơta bơsong broa\ làng bol trờn tus kis khat gơboh kung gam lơh ờ ua\ bơta ờ suk tàm kơnhoàl”.

Càr Dak Nông gam mhar lơh niam wơl gi\t nđờ jơ\t nơm rbàng yồng, rbàng lơh ing ờ gam niam tai nàng kờn sền gàr ờdo ờdă gùng lòt tàm kàl mìu. Gùt càr Dak Nông tu\ do geh 17 nơm rbàng ỳông mờ mờr 150 nơm rbàng lơh ing, uă ngan là tàm bòn lơgar, tiah sar lơgar ngài. Tus kàl mìu nam do, uă ngan rbàng yồng, rbàng lơh ing do neh ờ gam niam tai halà ờdiơng tai uă ngan, ờ kơ\ kơljăp nàng ai làng bol in lòt rê. Tềng đăp bơta geh ngan do, gơnoar atbồ bòn lơgar mờ Gah gùng lòt pơndiang phan càr Dak Nông neh geh kơr nuăt tă 3 tơmàn 600 tơlăc priă, mơkung hòi jà làng bol tus dong kờl ngai lơh broă nàng lơh niam wơl ală rbàng, geh jơnau kờn lòt rê ngan ngồn ngan. Jăt ồng Nguyễn Nhân Bản kuang jăt jơng atbồ Gah gùng lòt pơndiang phan càr Dak Nông dê yal, do mìng là broă lơh ing lơm, kờn sền gàr niam ờdo ờdă gùng lòt tàm kàl mìu do. Bè jo\ jòng, càr kờn pal geh priă jền gi\t nđờ rơhiang tơmàn nàng lơh pa wơl ală rbàng do.

Mờr 230 tơlak pria\ mờ git nđờ rbô tin nhắn la bơta dong kờ` bal bơh cau tàm mpồl ala mat cau lơh broa\ càr Điện Biên lơh jat broa\ lơh “ Jàl nùs nhơm, rài cau lơh ka Hoàng Sa, Trường Sa”. Bal mờ broa\ lam sồr  cau lơh broa\, cau lơh broa\ sa pria\ nhai dà lơgar dong  mờ phan bơna, ala\ kơna\ mpồl ala mat cau lơh broa\ càr Điện Biên gam lơh niam broa\ mblàng pơlam kơrnuat dơ\ 4 bơh Gah dờng ala mat cau lơh broa\ dà lơgar Việt Nam, lam sồr mblàng plam cau tàm mpồl ai go\ nùs nhơm kờ` gơboh dà lơgar he dê mờ broa\ lơh pơr lòng ngan lơh broa\, lơh sa.

            JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

Ồng Fumio Kishida kuang at bồ gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Nhờk tàm dơ\ hòi điện cri bơyai drim òr 29/7, mờ ồng John Kerry kuang at bồ gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Mỹ geh đơs la, Nhờk geh pơnjat tai lơh broa\ nền nòn mờ ala\ lơgar lơh broa\ bal tàm G7 bè dơ\ tung lơtang tàm lơgar Ukraine. Tàm dơ\  hòi điện, ồng Kerry neh jờng kơrnuat lài hơ\ 1 ngai bơh lơgar Nhờk, tơngguh broa\ lơh glài pơle\ tàm lơgar Nga geh gơ rềng tus broa\ lơgar Ukraine. Pơnjat hơ\, Nhờk geh tơmut di mơ ala\ phan bơh tiah Crimea, tiah neh mut bal mờ ù tiah lơgar Nga tu\ nhai 3. Ồng Kishida kung neh đơs bơta ờ suk ngan tềng đap bơta gơbàn tam lơh ua\ tàm dòr Gaza. Ồng đơs tờm, Nhờk kờ`  bơta lơh ngan bơh ồng John Kerry nàng chul chồl ala\ gah tàm Gaza ring bal kơrnuat ơm ờ tam cuh.

Lơgar Mỹ digơlan ai 7 tơlăc dolar Mỹ ai lơgar Ukraine in ngui tàm ală broă lơh dong kờl nàng bơ\t bơtàu wơl tàm tiah đah măt tơngai lik lơgar Ukraine dê. Hơ\ là jơnau đơs tờm bơh ồng Joe Biden kuang jăt jơng atbồ lơgar Mỹ dê tàm ngai òr nao 28/7. Tàm dơ\ hòi điện thoại cribơyai broă mờ ồng Arseny Yatsenyuk kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđang rlao jơh lơgar Ukraine, ồng Joe Biden pà gi\t, ală broă lơh dong kờl bơ\t bơtàu wơl tiah đah măt tơngai lik Ukraine digơlan gơguh tus 7 tơlăc dolar Mỹ, tàm hơ\ geh 1 tơlăc dolar Mỹ dong kờl bơ tơl. Khà priă do geh tă pơ gồp ai Mpồl dong kờl sơ nơm tơm ba phan bơna mờ anih duh broă dunia bè cau dô pleh in tàm ală broă lơh dong kờl sơ nơm tơm ba, dong kờl dà sàng kloh, lơh ală rơndăp broă lơh dềt tàm tiah đah măt tơngai lik Ukraine.

Ngai òr 29/7, gơnoar at bồ lơgar Hàn Quốc ai git, lơgar do ờ geh broa\ lơh nàng đơs  geh lơh  wơl ala\ dơ\ cri bơyai khà cau jak 2 lơgar Triều Tiên mờ Hàn Quốc bè broa\ Triều Tiên tus bal tàm dơ\ pơr lòng tàp pràn sa\ ja` châu Á-ASIAD dơ\ 17 tàm bòn dờng anih ơhò ơm Incheon bơh lơgar Hàn Quốc tàm nhai 9 tus. Jat dùl kuang bàng bơh gah tơrgùm dùl lơgar Hàn Quốc, den Hàn Quốc geh kơp kơrnuat bơh lơgar Triều Tiên, tài ngan bơh Triều Tiên đơs is la ala\ dơ\ cri bơyai bơh 2 lơgar lài hơ\ ờ geh cồng nha mờ ờ pơnjat tai tus bal cri bơyai.

 Ngai òr nao 28/7, Argentina ai dùl mpồl kuang bàng tus New York, nàng cribơyai mờ dùl nă cau lơh kòn gùng tơrn\a bơyai broă bơh anih cah rn\a lơgar Mỹ sồr nàng bơsong bơta tàm pơndăng bè broă rơndăp lơh rơndăp tăp sèng wơl priă dồs lơgar ndai bơh lơgar Argentina dê. Argentina gam ơm tềng đăp jơnau digơlan gơbàn kòl dồs dờng dơ\ 2 tàm 12 nam do, dilah ờ lơh geh dùl jơnau ring bal mờ cau ai càn priă jền lơgar Mỹ. Lài hơ\, jăt kơrnuat bơh dùl anih cah r`\a lơgar Mỹ dê, Argentina pal tơm kờp jơh 1 tơmàn 300 tơlăc dolar Mỹ geh bal priă dồs mờ priă cồng ai ală cau ai càn priă jền ờ bài dờp broă rơndăp lơh rơndăp tăp sèng wơl do in. Cribơyai đah Argentina mờ Mỹ neh mu\t lơh lơyaì ngan tàm 3 poh do, mờ dilah pơn jăt tai geh bơta kal ke, ală kuăng bàng cah r`a lơgar Mỹ dê digơlan ờ bài ai lơgar Argentina in tơngai tơm priă dồs là ngai do. Jơnau do, lơh Argentina ơm tềng đap jơnau digơlan gơbàn kòl dồs dờng pa.

Dơ\ gơbàn tơngai duh tàm lơgar Nhờk neh lơh 15 na\ cau chơt mờ rlau 8 rbô 600 na\ cau lơgar do pal mut tàm hìu sơnơm tàm poh lài. Gah ai tơnggit AFP lam jơnau kuang bàng geh gơnoar bơh lơgar Nhờk ngai òr 29/7 ai git, mìng is tàm ngai dơ\ 7, poh lài neh geh 6 na\ cau chơt tu\ bơta duh gơguh tus 35 độ C. Jơnau geh ai tơnggit,  khà cau mut tàm hìu sơnơm tài bơh tơngai duh tàm lơgar Nhờk poh lài neh gơguh jơnhua 2 dơ\ pơndrờm mờ lài hơ\, gal ngan la cau kra rlau 65 sơnam. Anih yal lài bè trồ tiah lơgar Nhờk đơs lài tơngai duh jo\ jòng mờ duh mriềt tàm ngai do pơnjat tai gơguh tus 35 độ C. Nhờk nam lài kung neh pal kong mờ kàl duh mờ tơngai duh ngan mờ trồ duh tàm ua\ tiah geh tus 41 độ C, geh lơh git nđờ rbô na\ cau pal mut tàm hìu sơnơm.