JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Mho òr 8/10 tàm gơlăng kuang atbồ lơgar, ồng Trương Tấn Sang kuang atbồ lơgar tìp mat rềp mềr mpồl cau ala mat tus bal pơr lòng gùng đơs crih pa dunia Á-Âu nam 2014. Do là dơ\ sơn rờp pơr lòng gùng đơs crih dunia Á-Âu geh bơyai lơh tàm lơgar Việt Nam mờ kơnhòal Châu Á, mờ bơta tus bal bơh ala mat ală cau bơceh jơnau đơs crih, cau chài đơs crih tus bơh rlau 30 dà lơgar. Broă lơh bơh mpồl cau bơceh jơnau đơs crih Việt Nam, gah chài rơ gơi- tàp pràn să jan mờ nhơl chờ dà lơgar bal mờ mpồl mblàng lam gùng dà broă lơh dà lơgar bơyai lơh. Tàm dơ\ tìp mat, ala mat ală cau bơceh jơnau đơs crih, cau chài đơs crih bơh ală lơgar Lào, Nga, Tây, Mỹ neh tam pà ală nùs nhơm sơ nơng bè dà lơgar mờ cau Việt Nam. Kuơ màng, ală cau ala mat đơs tờm, jat jơnau đơs, ngan là gùng đơs crih, tơl nă cau geh git rlau bè gùng đơs crih tu\ do, broă yal ală jơnau đơs crih pa kung dong cau sền in git uă rlau bè bơhiàn, bơta niam chài rơ gơi bơh ală jơi bơtiàn kòn cau dê, lơh geh bơta tam klac bal đah ală lơgar mờ ală tiah tàm dunia.

 Mho òr 8/10, anih duh broă sùm Gơnoar ala mat dà lơgar ai jơnau đơs bè rơndăp broă adăt tam gơl, bơtơl ờ uă bơta tàm ală adăt tă dia. Geh uă kuang bàng tàm anih duh broă sùm Gơnoar ala mat dà lơgar sồr Gơnoar atbồ lơgar pal geh jơnau yal gơrềng tus bơh rơndăp broă adăt tus mờ geh priă, broă lơh, rài kis làng bol, tàm hơ\ kuơ màng ngan là broă gơrềng tus mờ broă tơnguh wơl mờ tơnguh bơtàu broă lơh anih lơh sa kă bro tu\ broă lơh do geh ngui. Càr bơyai tàm pơrjum, anih duh broă sùm Gơnoar ala mat dà lơgar đơs là: tàm broă lơh sa dunia mờ tàm lơgar gơl^k geh kal ke, khà anih lơh sa kă bro tìp kal ke tơn jơh lơh broă, ha là ờ lơh broă geh tơnguh. Broă lơh jăt ală kơrnoăt bơh broă lơh adăt boh lam geh gơrềng bal gam uă kal ke, tơngai tă dia tàm khà uă rơlao mờ ală lơgar tàm mpồl, lơh kal ke tus mờ anih lơh sa kă bro bal mờ làng bol. Anih duh broă sùm Gơnoar ala mat dà lơgar ring bal mờ broă yal mờ Gơnoar ala mat dà lơgar ring bal adăt tam gơl, bơtơl ờ uă bơta tàm ală adăt tă dia.

 Mho òr 8/10, tàm Hà Nội, anih duh broă dà lơgar bè tam gơl trồ tiah bơyai lơh pơrjum mờ ală cau, ală mpồl dong kờl, mpồl lơh broă bal bơtàu tơnguh tus mờ broă lơh dong kờl sơndră mờ tam gơl trồ tiah. Ồng Hoàng Trung Hải kuang jat jơng gơs gơnap gơnoar atbồ hơđăng rlao jơh dà lơgar neh tus bal dơ\ pơrjum. Ồng Hoàng Trung Hải đơs niam ngan ală broă neh gơtùi lơh geh bơh broă lơh dong kờl sơndră mờ tam gơl trồ tiah, bơdìh mờ rlau 250 broă lơh dong kờl, rlau 1 tơmàn đôlar Mỹ bơcri ală rơndap broă sơndră mờ tam gơl trồ tiah, den broă tơnguh bơta git wă bơh gùt mpồl bơtìan dê tus mờ tam gơl trồ tiah, bơngă gơ rề ơnàng bơh broă lơh dê tàm 6 nam do là 1 cồng nha. Ală rơndap broă, ală broă lơh bơtàu tơnguh bơh ală gah, sơnah lơh broă dà lơgar, ală càr, bòn dờng dê ndrờm pơ gồp bal mờ ală broă lơh sơndră mờ tam gơl trồ tiah, do là bơta ringbal bơh gùt mpồl bơtìan dê. 10 nam rềp do, khà cau chơt tài trồ tiah lơh aniai tàm Việt Nam neh gơmù gùl dơ\, hơ\ là cồng nha mut lơh ngan ngồn ală broă lơh sơndră mờ tam gơl trồ tiah. Bal mờ priă bơcri bơh ală mpồl dong kờl, Việt Nam kung neh hòi jà geh mpồl bơcri priă is tus tàm ală rơndap broă sơndră mờ tam gơl trồ tiah.

Mho òr 8/10, duh broă sùm mpồl duh broă ala mat làng bol càr Dak Lak neh bơyai lơh pơrjum jăt tơngai bè ờs kờ` sền wơl cồng nha broă lơh nhai 9, lơh jăt kơnòl nhai 10 nam 2014. Bè ală tơngu me broă lơh nhai 10, duh broă sùm mpồl duh broă ala măt làng bol càr Dak Lak tơrgùm lơh jăt ală kơnòl tòm bè: pơn jăt tai lam sồr, sền gròi broă lơh jăt mờ lơh jăt ală kơrnoăt bơh mpồl duh broă ala măt làng bol càr Dak Lak neh ring bal tàm pơrjum dơ\ 8 mờ ală kơrnoăt gam geh ngui; bơ\t bơtàu rơndăp broă, tơnguh broă sền gròi broă lơh jăt kơrnoăt bè bơ\t bơtàu [òn dờng Buôn Ma Thuột gơs là bòn dờng tòm Tây Nguyên dê tơngai bơh nam 2012 tus 2020; lơh gơs, tơl^k jơnau yal cồng nha sền gròi bè broă crơng gơs Kes priă pơlam broă lơh càr Dak Lak; pơgồp bal mờ anih duh broă càr bơsong ală broă gơl^k geh bơh 2 dơ\ pơrjum mờ sền wơl ală tơngu me yal tàm pơrjum mpl duh broă ala măt làng bol càr tàm lồi nam…

Ngai òr 8/10, anih duh broă làng bol càr Dak Nông bơyai lơh pơrjum sền mờ đơs bè bơta mut lơh kơ nòl bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn, sền gàr ngap lơngai dà lơgar 9 `hai mờ mut lơh kơ nòl, broă lơh kuơ màng 3 `hai lồi nam do. Đơs đơng lam tàm dơ\ pơrjum, ồng Lê Diễn kuang atbồ anih duh broă làng bol càr Dak Nông neh jờng rơ bơta lơh ngan bơh ală kơnă, ală gah broă lơh tàm tơngai lài tàm broă lơh ală khà tơl, kơ nòl geh jàu. Mơya tơngai gam wơl bơh nam dê gam ờ uă, den tàng ală kơnă, ală gah broă lơh pal jat ală khà neh ai tơlik nàng sơ lơ tơnguh rlau tai ală broă đơng lam, mut lơh niam kơ nòl broă. Kuơ màng, ală kơnă, ală gah broă lơh pal sền gròi chồl mhar tơngai tă priă bơcri, broă lơh tơn jơh jơ gloh tơmù rơbah kơ\ kơljap, ai geh broă lơh cau lơh broă in, ngan là cau jơh bơsram ờ hềt geh broă lơh, gàr niam drà kă bro, gàr tơl broă drơng ala, phan ngui sa làng bol in tàm tơngai lồi nam, tơr gùm bơ song niam ală broă yal yă, yal khài mờ tơnguh jơnhua cồng nha lơh geh tàm broă sền gàr brê.

Mho òr 8/10, càr Lâm Đồng neh bơyai lơh pơrjum băo bè broă gơl^k bo\ ù pơrhê tài gơtìp tơrlah bơtơ\t bơh tơnao dà tơl^k bosit tàm rơndăp broă lơh boxit trà Tân Rai, càr Lâm Đồng. Jăt jơnau yal bơh Gah phan geh is mờ tiah kis càr Lâm Đồng dê, broă gơtìp tơrlah bơtơ\t tàm tơnao dà tơl^k bơsih sồ 5 gơwèt rơndăp broă lơh boxit Tân Rai gơl^k geh tàm tu\ 3 jơ 30 phút drim òr. Jăt mờ hơ\, 1 gơl bơ\tơ\t `hoa 1 thơ\k mờ jòng 5 thơ\k neh gơtìp tơrlah, lơh g^t nđờ rơbô khối dà mờ ù bo\ gơl^k tàm tơnao dà Cai Bảng hờ đah jum. Tơnơ\ mờ tu\ gơtìp tơrlah, anih lơh sa kă bro bal 1 nă să Nhôm Lâm Đồng-do là mpồl sền gàr mờ ngui neh ai cau lơh broă, sền gàr tơnao dà bal mờ ală phan lơh broă, rơndeh kờ` bơ\t wơl bơtơ\t. Dùl jơ tơnơ\ mờ hơ\, bơtơ\t neh bơ\t niam wơl.

 9 nhai pa do, mpồl lam sồr ngai tài cau rơbah càr Thừa Thiên Huế neh dờp rlau 70 tơmàn priă bơh ală mpồl bal, cau geh nùs nhơm niam dong kờl. bơh khà priă do, mpồl lơh broă sùm gah tề lam gùng dră bal dà lơgar càr mờ ală mpồl lơh broă geh jơng neh lơh niam, lơh pa mờr 350 nơm hìu, dong kờl sơntìl chi tam phan ròng rlau 130 rbô hìu nhă rơbah in nàng bơtàu tơnguh broă lơh sa, dong cau rơbah kham, sơm kòp, dong kờl ni sơna mờ jàu priă jờng ai kơ nòm bơsram rơbah sơr lèt gan kal ke in.

Tài trồ prang jo\, lơh kòi kàl prang mờ kàl mìu pa do, kơnhoàl Bắc Ái, càr Ninh Thuận gơtìp aniai rơlao 360 lồ phan tam, di gơlan hoàc huơr rơlao 3 tơmàn priă. Do là khà hoàc huơr uă ngan tus mờ kơnhoàl tiah kơh bơnơm, rài kis làng bol tìp uă kal ke. Den tàng, broă geh anih duh broă càr Ninh Thuận tam pà 102 tấn phe dong klàs jơgloh tàm tơgai puh pah làng bol in bơh tàm khà dong kờl Gơnoar atbồ lơgar dê lơh làng bol chờ hờp ngan. Bu\ lah bè hơ\, broă lơh jăt broă do tàm ntum Phước Thắng lơyaì ngan.

Tàm càr Bình Thuận, mìu sùm tàm nđờ ngai do mờ tơnau dà Sông Quao yuh dà neh lơh git nđờ rhiăng lồ thanh long tàm kơnhòal Hàm Thuận Bắc gơtìp ngơr băm, lơh gơbàn hoàc huơr kơn jơ\ ngan cau lơh broă sa in. Jat kờp du\, gùt kơnhòal Hàm Thuận Bắc geh rlau 400 lồ kòi mờ tờm thanh long gơtìp ngơr băm jơh. Tàm hơ\, uă ngan là thanh long. Jơh ală bă thanh long gơtìp ngơr băm gam tàm tơngai mờr tơt plai ờ di kàl.

            JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

 Marzieh Afkham cau pơlam đơs gah cribơyai broă mờ lơgar ndai lơgar Iran ngai òr 8/10 pà git, dar cribơyai pơnjat tai đah Iran mờ mpồl 5 lơgar lơh broă sùm tàm mpồl cri bơyai anih duh broă dunia mờ Đức digơlan geh bơyai lơh tàm càr lơgar Viên, lơgar Austra tàm poh tus. Tàm 1 jơnau yal bơr tàm dơ\ pơrjum bau\ pah nam bơh gah cribơyai broă mờ lơgar ndai lơgar Iran dê,  Afkham pà git, Iran mờ ală lơgar đah mattơngai mut plai ù tam pà nùs nhơm là, broă lơh tus mờ bơta hạt nhân lơgar Iran dê pal geh bơ song jat broă cribơyai bal. Jat Afkham, bơtàu tơnguh tàm dơ\ cri bơyai hạt nhân lơgar Iran tu\ do kung gam lơỳai ngan, mơya ală gah gam hờ rơ hời wèt tus broă tơ mù bơta ờ ringbal.

 Lơgar Lo ngai òr 8/10 neh tơl^k nùs nhơm pơn jờng ală broă lơh niam tàm broă lơh bak bơh lơgar Triều Tiên mờ lơgar Hàn Quốc dê, tơnơ\ mờ tu\ 3 nă kuang bàng dờng lơgar Triều Tiên tus sền tơn jơh tàp pràn să jan châu Á dơ\ 17 geh bơyai lơh tàm Incheon, lơgar Hàn Quốc. Lơgar Lo kờ` ală broă lơh bơh lơgar Triều Tiên mờ Hàn Quốc dê kờ` tơnguh broă lơh bal mờ chồl pràn broă bơsong jơi bơtiàn kòn cau mờ lơh broă bal 2 gah bơh tàm broă cri bơyai bal.

Jơnau yal anih đah lơh broă gơnoar kòn bơnus anih duh broă dunia ngai òr pà git, bulah geh broă lơh ơm tam cuh tàm 1 nhai do tàm tiah đah mattơngai lik lơgar Ukraine, tam lơh jo\ jòng tàm lơgar do neh lơh ngai sơ lơ geh uă tai cau chơt mờ sồt să. Jat jơnau yal, kờp bơh ngai 18/8 tus ngai 16/9 nam do, bulah ờ geh lă dơ\ sò tơm dờng bơh đah gơnoar atbồ lơgar Ukraine kung bè mpồl dră wơl tàm tiah đah mattơngai lik lơgar do tơ nơ\ jơnau ringbal ơm tam cuh ngai 5/9, mơya ală dơ\ cuh phàu dềt kung ngai sơ lơ gơguh uă mờ lơh gơbàn chơt jê. Mìng tàm 1 ngai mang òr, rlau 15 nă cau, tàm hơ\ geh 7 nă làng bol chơt mờ git nđờ jơt nă cau ndai sồt să tàm bòn dờng Donetsk.

 Kuang dong broă anih duh broă dunia tàm lơgar Libya pa 1 dơ\ tai yal lài ală cau ling tàm mpồl dà lơgar Islam lơh broă tàm lơgar gơtìp ờ niam do, gam lơh gơl^k geh bơta pơhìn tus mờ bơta lơngăp lơngai tàm tiah do. Cau lam bồ mpồl kuang bàng dong kờl anih duh broă dunia tàm lơgar Libya là ồng Bernardino Leon pà g^t, ală cau tàm mpồl dră wơl lơgar Libya, ală cau gam tam lơh tàm lơgar Syria mờ Iraq, tu\ do neh tus tàm lơgar do. Ồng Leon đơs là, ală bơta ờ niam tu\ do di gơlan lơh gơl^k bơta niam kờ` ròng ală cau dră wơl do. Ồng Leon đơs, ală cau geh phào tam lơh tu\ do neh tus tàm lơgar Libya mờ đơs tai là, di lah ală gah tam gam gơl^k geh sùm, dà lơgar do geh gơs là tiah tam lơh bơh mpồl dà lơgar Islam dê.

Dilah ờ gơtùi kơryan kòp Ebola, broă lơh sa ală lơgar tiah đah mattơngai mut châu Phi digơlan gơtìp hoàc huơr tus 32 tơmàn dolar. Do là jơnau đơs lài geh anih priă jền dunia đơs tus tàm jơnau yal pa ngan rlau jơh geh yal ngai òr 8/10. Jơnau yal bơh anih priă jền dunia dê đơs loh, bơh tu\ do tus nhai 12 tus do, dilah kòp Ebola ờ gơtùi kơryan tàm 3 lơgar là Liberia, Siera Leone mờ Ghinea, gùt tiah đah mattơngai mut châu Phi digơlan pal kong mờ hoàc huơr lơh sa. Mơya bơta gơ rềng bè lơh sa gơtùi sền gròi dilah geh bơta lơh broă mơ tàm ală lơgar do kung bè mpồl bơtiàn dunia.